Astana – yaşlar şähiri

0
75 ret oqıldı

Yeqinda elimizniŋ jürigi – Astanağa qädäm täşrip qildim. Uniŋğa Mädäniyät vä sport ministrligi yenida qurulğan Yaş şair-yazğuçilar keŋişi säväp boldi. Astana şähiriniŋ 20 jilliq şanliq toyi harpisida mäzkür keŋäş äzaliri paytähtimiz tšridä baş qoştuq. Astanağa däsläpki qetim kelişim edi. Şuŋlaşqa şähär häqqidä biraz täsiratlirim bilän bšlüşüşni toğra kšrdüm…
Astanağa säyahät

Däsläpki küni biz qazaq hälqiniŋ štmüşidin sir çekidiğan Esil däriyasiniŋ sol qirğiğiğa selinğan Tunҗa Prezidentimizniŋ täşäbbusi bilän qäd kštärgän «Bäyterekkä» kštirilduq. Uniŋ üstidin kündin-küngä gšzällişivatqan şähärgä qarap bähirländuq. Rastimni eytsam, şähär qiyapitini til bilän eytip yätküzüşkä qiynilivatimän. Һäqiqätänmu gšzäl şähär boptu. Şuniŋdin keyin alämgä qazaq sän°itini paş qilivatqan ataqliq sän°ätkarlar ordisi Astana opera vä balet teatri, «Hanşatır» soda-sediq märkizi, «EXPO – 2017» şähärçisi käbi ähmiyiti zor birqatar җaylarni ziyarät qilip, hšzür alduq. Şähär içi taza häm iditliq. Hälqimu addiydäk bilindi, maŋa. Bu yärgä elimizniŋ kšpligän җayliridin kelip, istiqamät qilivatqanlar kšp ekän. Asasän yaşlar. Yänä kelip, härhil millät väkilliridin tärkip tapqan. Maŋa däsläp uçraşqan jigit šzini “Ali” däp tonuşturdi. Çimkänt şähiridin kšçüp kelip, işlävetiptu. Astanada turuvatqiniğa 15 jildin eşiptu. Ali häliqlär dostluği häqqidä kšp närsilärni eytip bärdi. Uniŋ qazaq, uyğur, türk vä başqimu millätlärniŋ väkilliri bolğan dostliri kšp ekän. Ali җihaz yasaydiğan tsehta işläydekän. Boş vaqtida kirakäşlik qilip, ailisini asraydekän. Uniŋ eytişi boyiçä, işläymän degän yaşlarğa Astanada iş orunliri yetärlik ohşaydu. Päqät hahiş keräk.
Kütülmigän uçrişiş
Ätigändin başlap şamal çiqişqa başlidi. Vaqit štkänsiri u asta-asta küçiyivatidu.
– Çeläkniŋ şamilini elip kälgän ohşimamsän, – däp, män yatqan mehmanhaniğa biri kirip käldi. U hazir astanaliq, äsli çeläklik bolğan tonuşum Bägzat İsmayilov ekän. Ana jutini, dost-buradärlirini seğinğan jutdaş inim ikkimiz uzaq muŋdaştuq. Män juttiki yeŋiliqlarni sšzläp bärdim. U Astananiŋ gepini qildi.
Bägzat ikkimiz talağa çiqqumiz kälmäy sšhbitimizni davamlaşturduq. Uniŋğa Astana şähirigä kelişimdä, jutumniŋ uttur qollap-quvätlişigä egä bolğanliğimni eytivedim, u «Jutdaşlarniŋ šmlügigä apirin!» däp, mäğrurlandi. Bägzat Gumilev namidiki Evraziya milliy universitetida tähsil kšrüvetiptu. Bir çättin quruluş şirkitidä işläydekän. Yeqinda universitetta «Astana – seniŋ näzäriŋdä» namliq çoŋ änҗumanğa iştrak qilip, mutähässislärniŋ juquri bahasiğa egä boptu. Yaş käsip egisiniŋ Astana şähiridä qeliş oyimu bar ekän.
– Elimizniŋ kälgüsi – yaşlarniŋ qolida. Kälgüsi işlarniŋ başlamçisi Astana bolmaq, – däydu u täsirlinip.
Şu küni käçtä ikkimiz dimiğiŋğa uyğur hidini urup turidiğan «Turpan» restoraniğa ğizalinişqa barduq. Andin u jutiğa atiğan haltisini hädiyä qildi. İkkimiz «Qäyärdä bolsaq, aman bolayli» däp bir-birimizni qiymay hoşlaştuq.

İҗatkarlar baş qoştuq
Ätisi Milliy akademiyalik kitaphaniniŋ mäҗlis zalida mädäniyät vä sport ministri Arıstanbek Muhamediulı yaş iҗatkarlar bilän uçraşti. Yaş şair-yazğuçilar keŋişiniŋ baş qoşuşiğa ministr šzi riyasätçilik qildi.
– Bügün tarihiy ähmiyätkä egä kün, – däp sšzini başlidi u. – Sävävi, ministrlik yenida mundaq keŋäş ilgiri-keyin bolmiğan. Keyinki vaqitlarda yaşlar ädäbiyati häqqidä härhil gäplär kšpiyip kätti. Şuŋlaşqa bu häqqidä yaş qäläm sahibilirini tiŋşaşqa käldim. Özämniŋmu oy-pikirliri bar.
Andin keŋäşniŋ orunbasari, şair Aqberen Elgezekkä sšz berildi. Natiq «Yaşlar ädäbiyatiniŋ bügünki ähvali» mavzusida doklad oqudi. U šz dokladida Qazaqstanda «Aziya ädäbiyat akademiyasini» quruş vaqtiniŋ kälgänligini alahidä qäyt qildi.
– Aqberenniŋ täklividä җan bar, – dedi A.Muhamediulı. – Biz hazir Milliy sän°ät akademiyasi yenida ädäbiyat fakul'tetini eçişni oylaşturuvatimiz. Çünki ädäbiyat bilän sän°ätni bšlüp qaraşqa bolmaydu. Kinematografiya, rässamçiliq, estrada vä milliy nahşa-sazlirimiz häliqara däriҗigä kštirildi. Yoşuridiğini yoqki, yaşlar ädäbiyati çättä qelivatidu. Şuŋlaşqa yaşlar iҗadiyitiniŋ äŋ yahşilirini Birläşkän Millätlär Täşkilatiniŋ altä tiliğa tärҗimä qiliş mäsilisi turidu. Şu arqiliq bir bšligini Evropa bilän Amerikiniŋ, bir bšligini Aziya bilän Afrikiniŋ ädäbiy areniliriğa çiqiriş keräk.
Ministrniŋ bu sšzidin keyin şair Bauırjan Qarağızulı «Mäniviy yeŋiliniş: yaşlar ädäbiyatini çät ällärgä tärğip qiliş» mavzusida doklad oqudi. Natiq šz bayanatida birmunçä täkliplärnimu bärdi:
– Birinçi novättä juqarqi oquş orunlirida bügünki «qazaq ädäbiyati» därisliklirini qaytidin qaraş lazim, – dedi Bauırjan Qarağızulı. – Sävävi, bilim därgahlirida «bügünki ädäbiyatimiz moşu» däp, tehiçä štkän äsirniŋ, yäni 60 – 80-jilliridiki ädäbiyat ülgilirini oqutup kälmäktä. İkkinçidin, 30 – 40 yaştiki şair-yazğuçilirimizğa Һškümät täripidin dšlätlik statusqa egä mukapat җariy qiliş keräk. Һärqandaq qäläm sahibiniŋ iҗadiyiti näq 30 bilän 40 yaş ariliğida šsüp, kamal tapidu.
Qazaq ädäbiyatida aytıs alahidä orunni egiläydu. Bu häqqidä tonulğan yaş aytısçi Muhtar Niyazov vä talantliq yaş şair Qalqaman Sarin salmaqliq oy-pikirliri bilän ortaqlaşti. Q.Sarin qazaq hälqiniŋ ataqliq şairi Muqağali Maqataev häqqidä kino çüşiriş täklivini bärdi.
Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqiniŋ Almuta vilayätlik şšbisiniŋ mudiri, şair Erlan Jünis yezidiki yaşlar iҗadiyitiniŋ bügünki ähvaliğa tohtilip, kitap çiqiriş mäsilisi boyiçä ularğa şarait yaritiş ohşaş mäsililärni otturiğa taşlidi.
Uçrişişta yaş iҗatkarlar – Miras Asan yaşlar iҗadiyitini audionushida taritiş, Beybit Sarıbay sän°ät akademiyasidä yaş dramaturglarğa dšlät täripidin grant bšlüş ohşaş mäsililärni kštärdi.
– Biyil ädäbiyat sahasiğa kšp hiraҗät bšlündi, – däp sšzini yäkünlidi Arıstanbek Muhamediulı. – Uniŋ asasiy qismi iҗatkarlarniŋ qäläm häqqi üçün tšlinidu. «Jas tolqın» seriyasi boyiçä yaş iҗatkarlarniŋ äsärlirini yoruqqa çiqiriş keräk. Uniŋ üçün 1-iyul'ğiçä iҗatkarlar äsärlirini bizgä štküzüşi haҗät.
Moşu yärdä “yaş uyğur iҗatkarliri üçün yeŋidin qurulğan keŋäşniŋ qandaq ähmiyiti bar?” degän soalniŋ tuğuluşi täbiiy. Birinçidin, ministrlikniŋ uyğur iҗatkarlirini çättä qalmasliğini näzärdä tutup, keŋäşkä җälip qilğanliğiğa hoşal bolduq. Bumu bizgä bolğan çoŋ hšrmät! İkkinçidin, ähmiyiti zor festival'-kšrüklärgä iştrak qilişqa imkaniyät yaritilmaqta. Җümlidin «Jas tolqın» seriyasi boyiçä çiqidiğan konkursqa işik oçuq. «Varis» ädäbiy-iҗadiy birläşmisiniŋ äzaliri içidin bir-ikkisiniŋ äsärlirini tallap štküzsäk bolidekän. Äsärlirimizni başqa tillarğa, bolupmu qazaq tiliğa tärҗimä qiliş mäsilisimu oŋ yeşimini tapmaqta. Buniŋ hämmisini җämläp eytqanda, uyğur yaş iҗatkarliriniŋ mustäqil Qazaqstan ädäbiyatida šz ornini şäkilländürüşkä zor iqbal yätküzüşigä kamil işinimän. Bizgä päqät tohtimay iҗat qiliş keräk.
«Elimniŋ jürigi sän, Astana!»
Şu küni käçqurunluği Qazaqstan milliy kontsert zalida yaş iҗatkarlar bilän ädäbiyat muhlisliri iştrak qilğan «Elimniŋ jürigi sän, Astana» namliq ädäbiy-muzıkiliq käç štküzüldi. Däsläptä bir türküm yaş iҗatkarlar ministrlik täripidin Täşäkkürnamilär bilän täğdirländi. Andin yaşlar novät bilän sähnigä kštirilip, šz iҗadiyitidin şeirlarni oqudi. Ändi «Astana sazı» fol'klorluq ansambli qazaq hälqiniŋ milliy küyliri bilän käçniŋ mäzmunini tehimu beyitti.
Mäzmunluq štkän käçtin keyin Mädäniyät vä sport ministrliginiŋ uyuşturuşi bilän rozidarlarğa iptar berildi.
Şuniŋ bilän yaş şair-yazğuçilar keŋişiniŋ däsläpki paaliyiti utuqluq štti. U hämmimizgä ilham beğişlidi.

Abdulҗan AZNİBAQİEV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ