Sähnidä – «Astana»

0
112 ret oqıldı

Şämşidin AYuPOV,
«Uyğur avazi»

Mälumki, Almuta şähiri ilgiridinla duniyadiki äŋ gšzäl, kšrkäm şähärlärniŋ biri hesaplansimu, u paytähtkä aylanğandin buyan šzigä alahidä tüs kirgüzdi. Amma moҗut şarait, bolupmu җumhuriyitimizniŋ istiqbali elimiz paytähtini yeŋi җayğa kšçirişni täläp qildi. Şundaq qilip, bähit quşi šz vaqtida tiŋ yärlär märkizi hesaplanğan Aqmoliğa qondi. Ägär yadiŋlarda bolsa, җumhuriyät paytähtini Almutidin Aqmoliğa kšçiriş mäsilisi däsläpki qetim 1994-jili 6-iyul'da Prezident täripidin Parlament (u çağda Aliy Keŋäş) deputatliri aldiğa qoyulğan edi.Älvättä, dšlät paytähtini bir җaydin ikkinçi җayğa kšçiriş oŋay iş ämäs. Yoşuruşniŋ haҗiti yoq, däsläp bu toğriliq härhil pikirlär boldi. U çağda kšpçilik bu yeŋiliqni qandaqtu-bir işänmäslik bilän yaki bolmisa bu päqät jiraq keläçäktä ämälgä aşurulidiğan iş süpitidä qobul qilivedi. Dšlitimiz paytähtini Almutidin Aqmoliğa yštkäş mäsilisi qozğalğanda addiy puhralarla ämäs, hätta deputatlar buniŋğa qarşi çiqti häm işänmidi. «Şähär paytäht bolalmaydu», degüçilärmu tepildi. Mämlikitimiz intayin eğir ihtisadiy ähvalni beşidin käçürüvatqanda, zor iҗtimaiy-säyasiy çarä äqilgä siğmaydiğandäk kšrünätti. Amma säyasiy rähbär, mämlikät yetäkçisiniŋ danaliği – ätiki künni oylaş, jiraqni kšrüştur. Äynä şundaq esil päzilätlärni boyiğa siŋdürgän Nursultan Äbiş oğli Nazarbaev bu mäsilidä šziniŋ iradisini, qät°iyligini bildürdi. Aridin tšrt jil štä-štmäyla Prezident täkliviniŋ toğra ekänligi, yäni işänçä vä ilham bilän qolğa elinğan işni qisqa qäräldä orunlaşqa bolidiğanliği ämäliyatta toluq tästiqländi. Biraz ministrliklär märkäzgä kšçirilgändin keyin Prezident «Aqmola şähirini Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ paytähti däp elan qiliş toğriliq» Pärmanni elan qildi häm yeŋi paytähtni qanunlaşturdi. Paytähtni duniya җamaätçiligi aldida räsmiy tonuşturuş märasimi yeqinlaşqanda, Aqmola şähiri Astana şähiri bolup šzgärtildi. Yeŋi paytäht – Astana şähiri pütkül duniyağa tonuşturuldi.
Mana moşu zor, tarihiy vaqiä štkän häptidä Q.Ğoҗamiyarov namidiki dšlät akademiyalik Uyğur muzıkiliq-komediya teatrida Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ häliq artisti Murat Ähmädiev täripidin sähniläştürülgän «Astana» publitsistikiliq dramisida namayiş qilindi. Yazğuçi-dramaturg, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi Ähmätҗan Һaşiriniŋ qälimigä mänsüp dramida mämlikätniŋ säyasiy täräqqiyatiniŋ, yeŋi paytäht Astananiŋ bärpa qilinişiniŋ, demokratik säyasiy vä hoquq sistemiliriniŋ şäkilliniş basquçliri täpsiliy yorutuldi. Şundaqla qoyulumda Dšlät rähbiriniŋ häqqaniyätni, ätrap muhitni, keläçäkni täsävvur qilişiğa bağliq šzgärtiş, mähsätni bälgüläş häm uniŋğa yetiş, dšlätniŋ barliq grajdanlirini sšz yüzidä ämäs, bälki ämäliyatta birläştürüş ohşaş nadir liderliq hususiyätliri eçip berildi.
Täkitläş keräkki, dramida Astanadäk şähär selişta Dšlät rähbiriniŋ qährimanliği, äqil-parasiti, yarqin obrizi Uyğur teatri sähnisidä däsläpki qetim gävdiländi. Mäzkür spektakl' Prezidentniŋ tuğulğan künigä, Astana şähiriniŋ 20 jilliq sänäsigä beğişlandi. Şundaqla bu qoyulumni Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Nursultan Äbiş oğli Nazarbaevqa qazaqstanliq uyğur sän°ätkarliriniŋ minnätdarliğiniŋ, izzät-ehtiraminiŋ roşän ispati deyişkä bolidu.
Şuni işäşlik eytişqa boliduki, elimiz Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ rolini iҗra qilğan rejisser häm talantliq akter Äziz İskändärov tamaşibin diqqitigä sazavär bolalidi. Akterniŋ äsär mahiyitigä çoŋqur çškkänligini, obrazğa has milliy koloritniŋ yarqin kšrünüşi häm qährimaniniŋ natiqliq qabiliyitini ipadiläş üçün šz maharitini eniq kšrsitişni bilgänligini seziveliş täs ämäs. Birla eytarimiz, uniŋ uyğur ädäbiy tilini yetildürüp, äsärniŋ baş qährimaniniŋ obrizini yänimu yüksäldürüşkä härikät qilidiğanliğiğa ümüt qilimiz. Şundaqla kälgüsidä bu äsär häqqidä salahiyätlik mutähässislär täripidin bahaliq pikir-täkliplärniŋ eytilidiğanliğiğa, uniŋ tehimu mukämmällişip, teatr repertuaridin šziniŋ munasip ornini alidiğanliğiğa işinimiz.
– Mundaq җiddiy dramini sähniläştürüşkä җür°ät qilğan Uyğur teatri kollektiviğa apirin eytişqa ärziydu,– dedi qoyulumdin keyin sšz novitini alğan SSSR häliq artisti, «Qazaqstannıŋ Eŋbek eri» Asanäli Äşimov. – Bu muqäddäs sähnidä talay uluq sän°ätkarlarniŋ izi bar. Şähsän mänmu biraz jil moşu sähnidä tär tškkändim. Bügün silär bilän biz moşu muqäddäs därgahta zor iҗtimaiy-säyasiy ähmiyätkä egä qoyulumni kšrüş pursitigä egä boluvatimiz. Şähsän maŋa bu spektakl' yaqti. Dšlät rähbiriniŋ däsläpki qädimi – paytähtni Almutidin Aqmoliğa kšçiriş arzu-armanliri vä uni royapqa çiqiriş aldida aqsaqallar, ziyalilar, җämiyät ärbapliri bilän mäslihätlişip, bu muhim mäsiliniŋ deputatlar muhakimisigä çüşüşi vä ahiri kšzligän mähsätkä yetişi ohşaş kšrünüşlär spektakl' җäriyanida mahiranä ipadiländi. Moşundaq juquri җavapkärlikni täläp qilidiğan qoyulumni kšrsätkän Uyğur teatriniŋ buniŋdin keyin tehimu güllinip – yaşnişiğa tiläkdaşmän. Bu muqäddäs därgahqa dšlät täripidin kšpiräk kšŋül bšlünsekän däymän. Çünki Uyğur teatri şuniŋğa layiq uluq därgah. Şuniŋdin keyin sšz novitini alğan Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ mädäniyät vä sport ministri Arıstanbek Muhamediulı šz oyini tšvändikiçä izhar qildi:
– Һšrmätlik, qerindaşlar! Bügün, häqiqätänmu alahidä tilğa alğidäk bir kün boldi. Daŋliq nahşiçi, ismi rivayätkä aylanğan «Yaşliq» ansamblini täşkil qilğuçi, ikki qäräl Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati bolğan, bügünki kündä Uyğur teatriniŋ bädiiy rähbiri hizmitini atquruvatqan Murat Ähmädievniŋ iҗtimaiy-säyasiy ähmiyiti zor spektakl'ni sähniläştürgini üçün minnätdarliq bildürimän. İnstsenirovka muällipi, kšrnäklik yazğuçi-dramaturg Ähmätҗan Һaşiriğa häm juquri täҗribigä egä teatr mudiri Ruslan Tohtahunovqa sämimiy minnätdarliğimni izhar qilimän. Һäqiqätänmu, bu intayin eğir spektakl'. Undaq bolğini, štkän äsirniŋ 90-jilliri Dšlät rähbiriniŋ beşidin štküzgän käçürmilirini häm tarihimizda yüz bärgän şu bir qiyin dävirlärni äyni petiçä eçip beriş, älvättä, çoŋ җavapkärlikni täläp qilidiğanliği şübhisiz. Umumän, Murat Ähmädiev tutuş qilğan işniŋ aqiviti sšzsiz, utuqqa elip kelidiğanliğiniŋ talay guvaçisi bolğan eduq. Mäsilän, «Yaşliq» ansambli qurulğanda sän°ätsšyär amma tävräp kätti desäm, aşurup eytqanliq bolmaydu. «Appaq-appaq toşqanlar» nahşisi hämmä yärdä degidäk iҗra qilinip, kšpçilikni hayaҗanğa bšligän edi. Qisqisi, Ähmädiev bar yärdä utuq bar, demäkçimän. Bügün uniŋğa šzäŋlar guva boluvatisilär.
Därväqä, bügünki spektakl' tehi heçbir teatrda qoyulğini yoq. Şuŋlaşqa yänä bir qetim Uyğur teatriniŋ kollektiviğa, şähsän Murat Abdrim oğliğa vä hšrmätlik tamaşibinlarğa sämimiy minnätdarliğimni izhar qilmaqçimän. Mäyräm mubaräk bolsun! Dostanä munasivätlirimiz tehimu mustähkämlängäy! Mustäqil Qazaqstan dšliti tehimu güllinip, yaşnisun!
«Astana» publitsistikiliq dramisi mana moşundaq kštiräŋgü rohta vä sämimiy eytilğan izgü-tiläklär bilän ayaqlaşti. Qoyulumğa qatnaşqan hämmä artistlar šzlirigä jüklängän rol'larni zor iştiyaq vä intiliş bilän iҗra qildi. Tamaşibinmu ularni güldiras çavaklar arqiliq qizğin qarşi aldi.
Bähtişat SOPİEV çüşärgän sürätlär.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ