Etizda tavlanğan ana

0
93 ret oqıldı

Ötkän äsirniŋ atmişinçi jilliridin başlap, Panfilov nahiyäsidä bahaliq ziraät kšmüqonaq šstürüştä mol hosul elişqa qol yätküzgän dehanlarniŋ ataq-nami çiqişqa başlididä, isimliri nahiyädä ämäs, vilayät, җumhuriyät dairisidä käŋ tonuldi. Aldiraŋğu vaqit çapsan štüp, ularniŋ qatarlirini şalaŋlaşturuvätti, hazir sanaqliqla dehan-mštivärlär qaldi. Şularniŋ biri – Selimäm İşan qizi Һämraeva. U yaq biyil hayatiniŋ 90-davaniğa kštirildi. Ataqliq dehan bilän talay qetim uçrişip, sšhbätläşkän edim.Selimäm hädä äsli büyük särdar, qoşaqçi Sadir palvanniŋ ävladidin bolidu. Özimu Yarkänt täväsidiki bovisi namida atalğan Sadir yezisida 1928-jili dehan ailisidä duniyağa kälgän. Sadirliqlar mehmandost, ämgäksšygüç, iҗatkar, iradilik hislätlärgä egä. Şuŋlaşqa yeza turğunliri arisidin ataqliq dehanlar, täşkilatçilar, işçilar, yazğuçi, alimlar yetilip çiqti. Şularniŋ qatarida dehan qizi Selimäm Һämraevamu boldi. U җumhuriyitimizniŋ Aliy Keŋişigä deputat bolup saylanğan. Bu däriҗigä yetiş yoli, älvättä, yenik bolğini yoq.
Selimäm yezida başlanğuç mäktäpni tamamliğandin keyin, tuyuqsiz uruş başlinip, kšŋüllük hayat ğäm-qayğuğa çšmdi, yezidiki är-jigitlär käyni-käynidin mäydanğa atlandi. Şularniŋ qatarida akisi Şämşidin bar edi, uniŋ җäŋgivarliq yoli uzunğa sozulmidi. Kursk yenida bolğan şiddätlik җäŋlärniŋ biridä qährimanlarçä halak bolğanliği toğriliq šyigä “qara hät” käldidä, ata-ana, qerindaşlirini zar jiğlitip qoydi. Qeliplaşqan eğir ähvalğa bola Selimämmu oquşini davamlaşturalmay, ämgäkkä arilişişqa mäҗbur boldi. Şu jili u bari-yoqi 13 yaşta edi. Çoŋlar bilän egilikniŋ hämmä sahaliriğa qatnişip, işlidi. Yaz künliri aşliq, äpüyün, kšktat šstürdi, hosulini jiğişturuşqa qatnaşti, aşpäzlikmu qildi. Qişta bolsa, fermilarda işlidi.
Selimäm härqaçan iş normisini aşurup orunlap, egilik rähbärliriniŋ etivariğa elindi. Süriti kolhozniŋ hšrmät tahtisidin turaqliq orun aldi.
– Uruş jilliri anilarniŋ, yaşlarniŋ kšrsätkän ğäyrät-iradisigä apirin eytişqa bolatti – däydu Selimäm hädä äşu jillarni esiğa elip. – Eğirçiliqlarğa qarimay, kšŋlimiz kštiräŋgü, oyun-külkimiz billä edi, seniŋ-meniŋ yoq, inaqliğimiz alahidä edi. Vaqit bilän hesaplaşmay işlättuq. Biz, yaşlar, kündüzi etiz, fermilarda ämgäk qilsaq, käçqurunluği novättiki oyun-kontsertlarğa täyyarliq kšrättuq, ahali arisida täşviqat işlirinimu jürgüzättuq.
Uruştin keyinmu ähval birdin yahşilinip kätkini yoq, qalaqlaşqan häliq egiligini tikläş vä rivaҗlanduruş yolida çoŋ ävlat tär tšküp, җanpidaliq ämgäk qildi. Yeŋiliq, šzgirişlär qanat yaydi. Älliginçi jilliri ihçam egiliklärni birläştürüş җäriyani jürgüzüldi. Şähär ätrapidiki “Ämgäkçi”, “Trudpahtiliq”, “Eltay” egilikliri Kaganoviç namidiki kolhozğa birläştürülüp, uni yeza egiliginiŋ mahir täşkilatçisi N.N. Golovatskiy başqurdi. Keyin uniŋ tärkivigä tağ etigidiki Sadir, Säribäl, Turpan yeziliridiki egiliklärnimu qoşuvaldidä, “Oktyabr'niŋ 40 jilliği” kolhozi bolup, tirikçiligini davamlaşturdi. Räis egilik ihtisadini kštiriş dehançiliqni täräqqiy ätküzüşkä bağliq ekänligigä kšz yätküzüp, bahaliq ziraät kšmüqonaq šstürüşni җiddiy qolğa aldi. Uni šstürüşni asasän yaşlar qolğa elip, hosul yetiştürüştä çoŋ utuqlarğa yätti. Tursun Һoşurov, Märiyäm Niyazova vä başqilar kšmüqonaq šstürüşniŋ pionerliri ataldi, šz uçastkiliridin rekordluq hosul elip, isimliri pütkül İttipaqqa mälum boldi.
1957-jili kolhozda kšmüqonaq mäydani ikki hässä aşurulup, birqançä yeŋi zvenolar quruldi. Şularniŋ birigä yetäkçilik qiliş ämgäktä tavlanğan S.Һämraevağa tapşuruldi. Kolhoz idarisidä bolğan sšhbättä, u qisqiçila mundaq dedi:
– Maŋa işänçä bildürginiŋlar üçün rähmät eytip, uni ämgigim bilän aqlaşqa tirişimän…
Yeŋi zvenoğa “Yarquduq” uçastkisidin jigirmä gektar yär vä bäş kişi bšlünüp berildi, ular dehançiliqta helä jillar işläp, täҗribisi bar İzzät Zubarşaeva, Saniyäm İslamova, Nurähmät Beşirov, Päzilät Suhratova vä Heliçäm Kärimova edi. Zveno äzaliri däsläpki künlärdinla šzara mäslihätläşkän halda bäl bağlap ämgäk qilişqa tirişti, qişlaq agrotehnikiliq oquşqa qatnişip, täҗribilirini toluqturdi.
Şu jili baharmu ätigän kelip, terilğu işliriğa qolayliq boldi. Terilğuğa zveno äzaliri puhta täyyarliq kšrdi, här gektar yärgä 14 tonnidin çiriğan qiğ v ikki yüz kilogrammdin mineral oğut siŋdürüldi. Bir küni ilğar mehanizatorlar Һeli Musaev, İsmayil İbdäşev, Qurvan İsmayilov ikki künniŋ içidila yär haydaş vä uruq sepiş işlirini süpätlik tamamlidi. Yärgä häqiqiy mehir bilän üҗrä qilsa, u bayliğini ayimaydu. Degändäk şu jili altun küz Selimämlärgä hoşalliq äkäldi, ular här gektar yärdin 55 tsentnerdin taza dan aldi. Ular bu kšrsätküçini keläsi jili 65 tsentnerğa kštärdi, bumu hosul elişniŋ çeki ämäs edi.
1959-jili nahiyä dehanliri kšmüqonaq yetiştürüşni tehimu aşuruş boyiçä Taldiqorğan vilayiti yeza egiligi ämgäkçilirigä muraҗiät qobul qildi. Bu muraҗiät, nahiyälik vä vilayätlik gezitlarda elan qilindi. Buniŋda nahiyä boyiçä kšmüqonaq mäydani 1958-jildiki 6545 gektardin 1959-jili 12400 gektarğa yätküzülüp, här gektardin 40 tsentnerdin taza dan eliş kšrsitilgän. Җümlidin “Oktyabr'niŋ 40 jilliği” kolhozida mäzkür ziraät mäydani 1100 gektarğa yätküzülüp, uniŋ här gektaridin 60 tsentnerdin hosul eliş kšzdä tutulğan. Muraҗiättä: “…Märiyäm Niyazova, Turahan Qurmanalieva, Banihan Sayitova, Tursunhan Niyazova, Selimäm Һämraeva, Tursun Sabitov ohşaş “Oktyabr'niŋ 40 jilliği” kolhoziniŋ ataqliq kšmüqonaq šstürgüçiliri här gektar yärdin 90 – 100 tsentnerdin hosul elişqa vädilirini bärdi” däp atap štülgän. İlğarlar şu vädilirini şäräplik orunlap çiqti. Şu jili Selimäm Һämraeva 385-Panfilov saylam okrugi boyiçä Qazaqstan Aliy Keŋişiniŋ deputati bolup saylandi. Şu kündin başlap kätmän tutup etizda işläp jürgän addiy dehanğa bolğan kšzqaraş šzgiçä boldi. Äşu jili Selimäm ändila hayatiniŋ 31-davaniğa kštirilgän edi. Mundaq eytqanda, peşqädäm dehan jillarni behšddä štküzmidi, här jilda šçmäs izi bar.
Selimäm hädä ailidä säkkiz pärzänt šstürüp, ularni zamanğa layiq tärbiyilidi, oqutup qatarğa qoşti. Yoldişi Ablemit Gayitovmu kolhozda uzun jil şofer bolup işläp, ilğarlar qataridin çüşmigän insandin edi. Biraq u hazir arimizda yoq. Bu künlärdä ularniŋ şanliq ämgäk yolini pärzäntliri, nävrä-çävriliri davamlaşturup kelivatidu.

Abdukerim YaRKÄNDİY.
Panfilov nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ