Soqa tutup soldat boldi ämgäktä

0
242 ret oqıldı

Şämşidin AYuPOV,
«Uyğur avazi»

İnsaniyät tarihida äŋ dähşätlik vä uzaqqa sozulğan Uluq Vätän uruşi anilarniŋ hayat üçün kürişidiki yarqin sähipä bolup qalğusi. Qoliğa qural tutqidäk ärlärniŋ hämmisini mäydanğa uzatqan anilar arqa säptiki barçä eğir oqätni aҗiz mürilirigä artti.Uruş jilliri «Һämmä närsä – mäydan üçün, hämmä närsä – Ğalibiyät üçün!» şiari astida kolhozlar yetiştürgän mähsulat bilän ozuq-tülük dšlät ihtiyariğa štküzülätti. Ğalibiyät üçün šzliri aç qalsimu, äŋ ahirqi siyirini hätta tohu-tumanlirini mäydanğa ävätivätkän anilar azdu-tola kšktatliğida šstürgän kava, yaŋiyu, kšmüqonaq bilän balilirini baqatti. Ätiyazğa ulaşmayla, kolhoz uyuşturğan umumiy qazanğa qarap qalidiğan. Kolhozniŋ ähvalimu naçar bolğaçqa, beridiğini çağliq edi. İşlävatqan adämniŋ kündilik normisi bir qoşuq talqanğa çüşüp qalğan vaqitlarmu bolğan. Yärdin qar ketişi bilänla etizliq, tağ, idir-qirlar anilarniŋ turaqliq makaniğa, iş orniğa aylinatti. Qirçaŋğu šküzlärgä soqa qetip yär haydaş, qol bilän uruq sepiş, kätmän, güҗäklärdä šstäŋlärni tazilaş, eriq çepiş, yalaŋğidaq su tutuş, kolhoz meliğa yäm-çšp täyyarlaş, qaynaq aptaptimu, aydiŋ käçlärdimu, haduq kšrmäy, oğaq bilän oma oruş, bağ bağlap, hamanğa dogilaş, tuluq tepiş, haman soruş, andin aşliqni qaplarğa qaçilaş, eşäklärgä artip dšlätkä štküzüş üçün 40 – 50 kilometr jiraqliqtiki däriya boyiğa, pristan'ğa toşuş ohşaş eğir işlarniŋ hämmisi anilar zimmisidä edi. Oma ta qar yaqqanda aran ayaqlişatti. Andin käç küzniŋ soğ şamallirida yalaŋğidaq jürüp osa qiliş başlinidu. Moşularniŋ hämmisini aç-zerin, uçisida tüzükkinä kiyimi yoq miskin anilarniŋ atqurğiniğa hazir häyran qalisän.
Qiş turmuş qiyinçiliqliriğa qoşumçä müşküllüklärni elip kelätti. Ara-çolida jiğivalğan qoraylirini qaliğanda, aranla ilman bolğan kaŋda qatirisiğa dügdärişip oltarğan aç balilarni kšz aldiŋlarğa kältürüp kšrüŋlarçu?.. Qähritaŋniŋ ğaçildap turğan soğlirida üstigä җul-җul җuga, putiğa çoruq kiygän anilar taqqa otunğa maŋidu. Bälgä kelidiğan kültük qar keçip, җaŋgirlap turğan soğda miŋ bir mäşäqätlär bilän eşäklärgä sšritip kälgän otunlirini šy-šylärgä täkşi bšlüp beridudä, tehi ğoraz çillimastin turup, yänä taqqa maŋidu. Put-qoli üşşigän, üzliri, lävliri qaq-qaq yerilip, qaridap kätkän otunçilarniŋ birär kün haduq elişiğimu imkaniyät bolmaydiğan.
Qiş künliri kolhozniŋ oqiti säl selikkini bilän, ayallarğa haman aram yoq. Ular uzaq keçilärdä bir šygä jiğilip, «җin çiraqlarniŋ» girimsän yoruğida җuŋ titip, jip egirip, mäydandikilärgä ävätiş üçün paypaq, päläy toquydu. Terä äyläp, җuga, qulaqça tikip taŋ atquzidu. Bumu ularniŋ mäҗburiy väzipisi. Uruş dävridiki anilarniŋ beşiğa çüşkän җismaniy azap-oqubätlärgä qoşulğan rohiy külpätlirini täsvirläşkä qudrät yätmäydu. Äziz yaridin, qädirdan pärzändidin «qara hät» alğan, tehi on güliniŋ biri eçilmay turup, tul qalğan yaş juganniŋ šstäŋ çepivetip haza qilivatqanliği, sšyümlük pärzändiniŋ qaza bolğanliğini aŋliğan beçarä aniniŋ tänlärni şürkändürüp, bozlap jürüp oma oruvatqanliği – şu vaqitlarniŋ kündilik kšrünüşliri. Äŋ yamini, ana jut topriğini quçup yetişqimu nesip qilmay, җäsidi yaqa yärlärdä qalğan äzizliri bilän äŋ ahirqi qetim vidalişalmiğanniŋ, qäbrigä bir siqim topa taşlalmiğanliqniŋ häsrätlik aççiq älimi yaridar dillarğa besilğan qaram täğdirniŋ qara mšri bolup äbädiy saqlanğusi.
Һayat-mamatliqniŋ mäydaniğa aylanğan arqa säptinmu şum äҗäl adämlärni käyni-käynidin šz qoyniğa aldi. Tehi yeŋidin kšz açqan säbilär, heçnärsä çüşänmäydiğan gšdäklär, talqinini başqilarğa berip, šzi aç qalidiğan momaylar, balilirini açliqtin saqlap qelişniŋ amalini izdäp, olaşqa mäҗbur bolğan bovaylarniŋ kšpisi soğlarda üşşüp, bir çişläm nanğa zar bolup, җan üzgän. Ölgänlärni äŋ ahirqi säpärgä uzitidiğan anilarmu aranla yär dässäp, mağdirsizliqtin, tirik ärvalarğa ohşap qalğan edi. Qähritaŋniŋ soğlirida vapat bolğanlarğa qäbir kolaşqa çamimu yätmätti. Amalsizliqtin, ularni kona gšrlärgä äkirip däpin qilişqan päytlärmu bolğan edi.
Beşiğa adäm çidiğusiz külpätlär çüşkändimu, rohiy azaplanğandimu, säkrat halitigä muptila bolğandimu anilar insançiliq, adämgärçilik, aniliq päzilätlirini bir däqiqimu yoqatmiğiniğa apirin äyläysän. Mehrivanliq, kšyümçanliq hususiyätliri arqiliq hämmigä ğämhorluq qildi, keläçäk ävladimizni aman saqlap qelişni härkim šziniŋ muqäddäs pärzi, däp çüşändi.
Äynä şu aniliq päzilitini yoqatmiğan җasur җanlarniŋ kšpçiligi hazir arimizda yoq. Ularniŋ bälliri mükçiyip, jiğlap-jiğlap kšzliriniŋ nuri šçkän bolsimu, heçkimgä nalä, täğdirigä şikayät qilmay, aniliq pärizlirini şäräplik orunliğanliğini his qilğan halda, tirikçilik istiginiŋ šçmäs yalqunlirini yaşlarniŋ qälbigä tutaşturup, boyidiki barçä aliyҗanap hususiyätlirini keyinkilärgä miras qaldurup, baqi duniyağa ravan boldi. Hälqimizniŋ faşizm vabasini yeŋişigä intayin çoŋ hässä qoşqan, eqidisi, himmiti, ğäyrät-şiҗaiti arqiliq hayatliqni heç tohtatmay, alğa sürgän anilarniŋ rohi aldida härqaysimiz baş egip, tazim qilişqa häqliqmiz.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ