Täğdir

0
222 ret oqıldı

Yamğurniŋ qattiq yeğişidin kiyimliri hšl bolup kätkän ikki adäm yeziliq idariniŋ içigä kirip ülgärdi. «Sultan Üväys mazari» yeziliq idariniŋ başliği kirgän kişilärni illiq qarşi aldi. Mehmanlarniŋ qandaq kişilär ekänligini bilidiğan idarä başliği ular bilän helä uzun sšhbätlişip, koçiğa çiqti. Bu kämgiçä yamğur tohtap qalğan edi. Koçida ketip berip sšz başliğan yeziliq hškümät başliği mehmanlarğa qarap:– Silärgä yetip qopidiğan vä tamaq qilidiğan yahşi bir orun keräk. Şuniŋ üçün silärni başlap maŋdim. Bir yahşi šy bar edi. Öy egilirimu ubdan adämlär. Biz şu täräpkä ketip barimiz, – dedi.
Mana yetip kälduq, däp kšzgä illiq kšrünidiğan bir qorağa kirduq. Öyniŋ peşayvanida oltarğan ayal yeziliq hškümät başliğiniŋ bir iş bilän kälgänligini säzgändäk, ornidin turup salamlaşti. Ular peşayvanda oltirip, birliktä dua qildi. Sšz başliğan idarä başliği:
– Män bilän kälgän bu ikki kişi hškümät hizmätçiliri – kadrlar bolidu. Bular bizniŋ Mazarda häliq bilän birliktä partiya säyasitini çüşändürüp täşviq qilidu. Bularğa yetip qopidiğan җay keräk. Silärniŋ hoҗraŋlar bar. Bir hoҗraŋlarni bularğa vaqitliq bärsäŋlar, häqqini tšläp turidu. Bular orunlaşqandin keyin, başqa närsilärni šzäŋlar kelişip alarsilär. Buniŋğa, Hatäm, siz nemä däysiz?
– Bolidu, män boş hoҗrini kšrsitäy, – degän җavap bilän sirtqa maŋdi Hatäm.
Qora käŋ peşayvan, šyniŋ arqa täripi bağ, kšktat bağniŋ yerimidä bedä terilgän bolup, alma, härhil sedilärmu rätlik tikilgän gšzäl bağçä ekän. Kirgän kişiniŋ çiqqusi kälmäydu. Һesam bilän Äkräm ikkisi moşu qoradiki bir hoҗriğa orunlaşti. Mazarda otun kämçil. Qişniŋ küni kšmürni Nilqiniŋ haŋidin elip kelidu. Arisi tähminän yätmiş – säksän kilometr kelidu. Şuniŋ üçün burun duniyadin štkän ata-bovilar qişniŋ soğidin saqliniş üçün šylärni oylaşturup çaqqan yasiğan ekän. Tar šyniŋ içigä tšmür kiçik tšmür mäş qoyulğan bolup, azla ot yaqsa, içi çapsanla issip ketidu. Һayattin štüp kätkän adämlär hava rayiğa layiqlap šylärni selip, şu šylärdä hatirҗäm šmür sürgän ekän.
Öy egisi Hatämniŋ bir oğul vä bir qizi bolup, uniŋ šmürlük yoldişi Talip säkkiz jil burun baqiliq bolup kätkän edi. Hatäm çay qaynitip, dästihan selip, mehmanlarni täklip qildi. Dästihan üstidä kadrlar Hatämgä tonuşturuldi. Һär ikki mehman nilqiliq bolup, bular juquriniŋ tapşurğan işlirini orunlap bolğandin keyin, yänä qandaq tapşuruqniŋ bolidiğanliğini bilmätti. Һazirçä Mazarda bälgülängän işni qilmaqçi ekän.
Һesam bilän Äkräm Mazarda işläp, uniŋ hälqi bilän tonuşup, kadr degän hšrmätkä egä bolup jürdi. Hatämniŋ oğli bilän qizimu Һesam bilän Äkrämni hšrmätläp, dästihan yeyip, uşşaq işlirini orunlap, ularniŋ rähmitini elip jürdi. Hasiyät Hatämniŋ yalğuz qizi bolup, 17 yaşlarğa kelip qalğan aq, dügläk üzlük, yoğan kšzlük, qaŋşa burunluq, ottura boyluq, toluq kälgän, kškräklik, siliq-sipayä, huşhoy qiz edi. Çeçi qara, uzun bolğanliqtin, uni kişilär “uzun çaç Hasiyät” däp atişatti.
Hasiyät qapaq türmäy, dayimla šzini kiçik tutup, külümsiräp jüridiğan omaqqina qiz edi. U külsä, huddi çirayi nurlinip, tehimu çirayliq bolup ketätti. Hatäm Hasiyätniŋ qizlarğa has huluq-müҗäzigä amraqliği kelip, heç toymatti. Anisiniŋ häddi-hesapsiz mehir-muhäbbitini qizi ubdan bilätti. Qizmu anisiniŋ yenida bolsa, qançilik vaqit štüp kätkinini säzmätti. Hasiyätniŋ «Apa» degän bir sšzi havada şatliq küyi, hoşalliq, hissiyatliq saziniŋ avaziğa ohşap ketätti. Bu avaz bağdiki bulbulniŋ avazidinmu yeqimliq bolup, aniniŋ quliğiğa huş aŋlinatti. Hasiyät qiziniŋ çoŋ apisiniŋ qizliri bilän oynaş üçün üç-tšrt kün ularniŋ šyidä qonup qalsa, qiziniŋ yoliğa qarap kšzliri tilip ketätti. Hasiyät bolsa, anisiniŋ däm elip yatqanliğini kšrüp qalsa, därhal uniŋ yeniğa kelip, baş, qol vä putlirini siliqqina tutup:
– Apa, šzäŋ däm elip yatamsän yaki birär yeriŋ ağrivatamdu? – däp sorap ketätti.
Hatäm qiziniŋ bu mehrivanliğini sezip, içidäAlladin qiziğa yahşi tiläklär tilätti. Bähtini soratti. Hasiyät mäktäpkä berip, bilim elişni halimidi. Başqilar ohşaş mäktäptä oqumidi. Sävävi, ata-anisi uni oqutuşni halimidimu yaki qizi oquşqa qiziqmidimu, äytävir, bu bir sir bolup qaldi. Qisqisi, qizi savatsiz bolup šsti. U mäktäptä oquvatqan dostliriğa zohmänlik bilän kšzmu selip qoymidi. Dostliri «nemişkä oqumaysän?» däp sorap qalsa, «oquğum kälmäydu» däp, qisqila җavap qayturatti.
«Vaqit aldiraŋğu, saqlap turmaydu» degändäk, künlär, aylar, jillar bir-birini qoğlişip štüvärdi. Hasiyätmu birqançä jillarni artqa taşlap, baliliq dävri štüp, boyiğa yätkän çirayliq qiz bolup yetildi. Hasiyätniŋ saddiliği, işçanliği, huşhoyluği, gšzälligi Һesamni birdinla šzigä җälip qildi. Hulläs, Һesam Hasiyätkä aşiq bolup qaldi. U qandaq qilip Hasiyätniŋ kšŋlini eliş, qolğa çüşiriş hiyalida qaldi. Şuniŋ üçün Һesam qolidin kelidiğan barliq yahşi iş-härikätlärni qildi. Hasiyätni mahtap, gšzälligini tehimu aşurup, çirayini gšzäl pärilärgä ohşitip küldürätti. Һesam Hasiyättin yättä-säkkiz yaş çoŋ bolsimu, yeşini oylimay, çarisiz Hasiyätkä huddi Qaş däriyasiniŋ dolqunidäk urulup turatti. Muhäbbät kişini härqandaq işlarğa selip, šz arminiğa yetişkä mäҗburlaydu ämäsmu! «Yahşi sšz taşni yaridu» degändäk, Һesamniŋ eytqan sšzlirimu bekarğa kätmigändäk boldi. Hasiyätmu Һesamniŋ siliq muamilisigä illiq külümsiräydiğan halätkä yetip qalğan edi. Bu ikki yaşniŋ kšŋli bir-birigä tolimu yeqinlaşti. Hasiyätniŋ җaraŋliq külüşliri bağlardin eşip, Avral teğiğa šrlätti. Qandiki orğup turğan yaşliq hissiyat güllärniŋ huş puriğidäk tolimu qisqa edi.
Һesam Hasiyät bilän oçuq muŋdişip, barliq sirlirini eçip taşlidi. U Hasiyätni qattiq sšyidiğanliğini, alqinida kštirip, härqandaq arzu-armanlirini orunlaşqa täyyar ekänligini yoşurmidi. U nurğun vädilärni bärdi. Hasiyät Һesamniŋ çirayliq sšzlirigä işändi. Ahiri Hasiyät Һesamniŋ deginigä maqul bolğan edi.
Gšzäl yaz künliriniŋ biridä Nilqa Durbijin koçisida hoşalliq bir hävär tarqaldi. Bu koça Nilqiniŋ avat däriya boyidiki uzun koçiliriniŋ biri. Bu yärniŋ hälqi här millät väkilliridin tärkip tapqan bolup, uyğur, šzbäk, tatar, qazaq, rus, qirğiz vä şivälärmu orunlaşqan edi. Ular bir-biri bilän nahayiti inaqliqta, birliktä šmür sürmäktä. Hoşalliqnimu, qayğunimu billä kšrätti. Mana bügün Altun bulaq boyidiki Һesamniŋ qorasiğa adämlär tohtimay kirip, illiq täbässüm bilän çiqmaqta. «Һesam kelin elip käptu! Mazarliq qiz ekän! Qiz šz raziliği bilän käptu! Çirayliq qiz ekän!” degän paraŋlar qiziğan edi. Buniŋdin hoşal bolğan holum-hoşnilar, jut bir-birini qizğin täbriklimäktä.
Bir-ikki kündin keyinla änsiz hävär tarqaldi. Hasiyätniŋ akisi Mazar boyiçä nami çiqqan, hšrmätlik adämlärdin ekän. U siŋlisini elip kätkän Һesamni “šltürimän”, däp җar selip jürgidäk. Bu hävärni aŋliğan Һesam qorqqinidin Hasiyätkä ikki ayalni hämra qilip, at harvuda Mazarğa atlanduridu. Hasiyät «män Mazarğa barğanda, akamniŋ raziliğini elip kelimän» däp yolğa çiqidu. Yol üstidä gäp başlinip, harvudiki bir ayal Hasiyättin soraydu:
– Akiŋiz bizni urup kätmäs? Siz uni yaman oydin qayturuşqa işäşlikmu?
– Akamniŋ aççiğiniŋ yaman ekänligiğu rast, biraq u silärgä tägmäydu. Silärgä qorquşniŋ haҗiti yoq. Män akamniŋ hulqi-müҗäzini yahşi bilimän, hämmä iş ornida bolidu, – däp ularni hatirҗämländürdi. Şundaq gäplär bilän yol helila qisqirap, ular Mazar çetigä yetip kälginini säzmäy qaldi. Biraz maŋğandin keyin, harvukäş Hasiyätniŋ šyi aldida tohtidi. U hatirҗämlik bilän harvudin çüşüp, qora içigä qarap:
– Öydä kim bar? Mehman käldi! – däp vaqiridi. Öydin ottura boyluq är kişi çiqişi bilän Hasiyät harvudin çüşüp, akisiniŋ putiğa jiqilip: – Aka, käçürüŋ! – däp ünlük jiğlaşqa başlidi.
– Jiğlima, siŋlim, tur ornuŋdin, šzäŋ saq-salamätmu? – däp mehrivanliq avaz bilän sšz qatti u. Jiğini aŋlap, sirtqa çiqqan anisini kšrgän Hasiyät därru uniŋ boynini qattiq quçağlap, tehimu ünlük jiğlaşqa başlidi.
– Käçürgin, apa!
– Җenim qizim, seni käçürgidäk nemä iş qilip qoyğansän? Bolidiğini boldi.
– Aka, sänçu?
– Yalğuz siŋlimni nemişkä käçürmäymän?
Hasiyätni kšrüşi bilän akisiniŋmu kšŋli yumşap kätkän edi.
Hasiyät billä kälgän ayallar bilän şu küni qonup qaldi. Sähärligi ornidin turğan Hasiyät bağ-koçilarni arilap, «Sultan Üväys» maziriniŋ taza havasini jutup rahätländi. Hasiyät işniŋ yahşiliq bilän tamamlanğinidin hursän boldi. Uniŋ kšŋli imin tapti. Hasiyät bilän billä kälgänlärmu Hatämgä Һesamniŋ yahşi täräplirini kšpiräk sšzläp bärdi. Ularniŋ biri huddi seğizğandäk şaraqlap, Һesamniŋ ata, bova, moma vä ävlatlirini kšp mahtidi. Hatäm bolsa, qiziniŋ šz ärki bilän kätkänligigä qarşi ämäsligini bildürdi.Çünki hazirqi vaqitta partiyaniŋ neka ärkinligi häqqidä qanuniğa asaslinip, ikki yaş bir-birini çin dilidin halisa yaki sšysä, toy işliri burunqidäk dağduğiliq bolmay, addiy štätti. Bäzidä toylar bir piyalä çaysiz vä bir qapam polu aşsiz, gazir poçaqlar bilänla çäklinip, neka oquş bilän štätti. Mundaq toylardin Hatämniŋ häviri bar edi. Şuniŋ üçün Hatäm toy toğriliq sšz açmidi. Hasiyätniŋ apisi vä akisiniŋ qizniŋ šz ihtiyari bilän Һesamğa turmuşqa çiqip kätkänligigä kšzi yätkändin keyin šz raziliqlirini bildürdi.
Һarvuğa atlar qoşulup, mehmanlar Nilqiğa qarap yol tutti. Hatämniŋ kšŋli buzuldi. Bu vaqitta šydä yalğuz qalğan Һesam här türlük hiyallarni beşidin štküzüvatatti. U häqiqätänmu bäk qorqup kätkän edi. Һesam koça täräpkä çiqip, harvuni kšrüşi bilänla hoduqup qaldi. Һarvu šyniŋ aldiğa tohtap, hämmisi çüşti. Yoluvçilarniŋ rohi üstün, çirayi yahşi edi. Hasiyätmu Һesamğa ärkiligändäk täbässüm äylidi…
***
Gšzäl Nilqiniŋ altun süyini içip, uniŋ taza havasida ärkin näpäs elip jürgän bu aşiq-mäşuqlar bir-birigä toymay hoşalliq hissiyatta hayat käçürmäktä. Ularniŋ nekalinip, är-ayal bolğanliğiğa mana üç jil štsimu, äpsuski, pärzänt kšrüş nesip bolmidi. Hasiyät huddi yaş qizlardäk qaqahlap külüp jürmäktä. Biraq hayat bir qelipta štmäydekän.
Ğulҗida keŋäş grajdanliri üçün nahiyä, yeza vä här җaylarda jiğinlar çaqirilişqa başliğan edi. Bu jiğinlarda, qisqisini eytqanda, keŋäş pasporti barlarniŋ Soyuzğa ketişigä yenikçiliklär bolidiğanliği häqqidä kšp sšzlär eytildi. «Ularniŋ aldiğa mähsus maşinilar kelidekän» degängä ohşaş gäplär häliq içigä tez tarqaldi. Qäyärgä barsaŋ, şu gäp. Mundaq gäplärniŋ bäziliri rast bolup, kšpçilik räsmiyätlärdin štüşkä başlidi. Nilqa nahiyäsidimu keŋäş grajdanliri helä nurğun edi. Ularmu räsmiyätlärdin štüp bolup, säpärgä çiqiş aldida turuptu.
Äy päläk çärhiŋ buzuq,
Kimlärgä har qildiŋ meni.
Äy päläk çärhiŋ buzuq,
Kimlärgä zar qildiŋ meni.
Kšç-kšç yänä yenip käldi. Bu kšç-kšç oylimiğan, hiyalğa kälmigän yärdin ünüp çiqqandäk boldi. Buniŋğa nemä demäklük, täğdir täqäzasi şundaqtu. Bu ana jutta tirikçiligini qilip, hatirҗäm hayat käçürüvatqan häliq gšzäl makanini taşlap, yaqa jutlarğa ketiş oyida heçqaçan bolmiğan, buni hätta çüşidimu kšrmigän. Ändi mana ana jutiniŋ egiz tağlirini, gšzäl bağu-bostanlirini, märvayittäk süzük däriya vä kšllirini, çäksiz otlaq-yaylaqlirini, äŋ uluği – Vätänni taşlap ketiş aldida turmaqta.
– Va däriha!
Bu yaratquçi uluq Täŋriniŋ täğdiridur. Buni tartmasliqqa ilaҗimiz yoq.
Kšç-kšç qatarida Һesam bilän Hasiyätmu bar edi. Һesamniŋ Җamal akisi başliq pütkül uruq-tuqqanliriniŋ Sovet eligä meŋiş vaqti bälgülinip, qoliğa ruhsät qäğäzlärni elip bolğan edi. Hasiyätmu yoldişi bilän Mazarğa kelip, anisi, akisi, uruq-tuqqanliri, äl-juti, dostliri, holum-hoşniliri bilän birnäççä kün muŋdaşti. Mana u baqqa kirişi bilänla kšŋli buzuldi. Ändi bu bağlarni yänä kšrüş nesip bolarmu? Һär җaylardin šzi elip kelip, olturğuzup šstürgän huş puraqliq güllirini toymay puriğan Hasiyätniŋ kšŋli tehimu buzuldi. «Ömrümdä munçilik җudaliqni kšrmigän ekänmän. Kindik qenim tškülgän ana topraqtin ünüp çiqqan güllirimni qandaqmu taşlap ketärmän? Hoş, güllirim! Hoş, bağlirim! Hoş, tuğulup šskän äziz makanim, kiçigimdä billä oynap, qoçaq talişip šskän dostlirim, qädirlik hälqim, jutum! Hoş, uluq Arval teğim!» Hasiyät šzini basalmay, špkidäp jiğlap kätti. Helidin beri qizini çättin küzitip turğan anisi uniŋ jiğisini kšrüşi bilän šzini uniŋğa atti. Ändi ularniŋ jiğisi bağnila ämäs, pütkül jahanni šz qoyniğa alğandäk boldi. Bağdiki bu eçinarliq mänzirini kšrgän Hasiyätniŋ tam hoşnisi häm җan dosti Gülşänmu ularniŋ qeşiğa yetip kelip, bäzläşkä başlidiyu, amma šzini tutalmidi…
Һayatta nemä işlar bolmaydu? Birdä qaqahlap külisän, birdä häsrättä jiğlaysän. Kšpçilik Hasiyät bilän Һesamğa aq yol tiläp qaldi. Nilqa nahiyäsidiki sovet puhraliriğa uqturuş qilinip, ätisi ularni Ğulҗiğa elip ketiş üçün maşinilar täyyarlinidiğan boldi. Bu uqturuşni aŋliğanlarniŋ bäziliri hoşal bolsa, bäziliriniŋ kšŋli yänä buzuldi.
Mana kšç-kšçmu başlandi. Maşinilar kelip, kšçüşkä täyyar bolğan kişilärniŋ jükliri besilmaqta. Һesam bilän Hasiyätmu başqilar qatarida hämmisi bilän hoşlişip, maşinida kšz yaşlirini sürtüşüp oltarmaqta. Täyyar bolğan maşinilar aldi bilän uyğur mäktivi aldida tohtap turdi.
Maşinilar ornidin qozğaldi. Koçiğa liq tolğan adämlär vaqirişip, “hoş-hoş, aman bol, Alla aq yol bärsun”, deyişip, uzitip qaldi. Yezida huddi heçkim qalmiğandäk sezildi. Misal üçün Durbijin koçiniŋ kün çiqiş çetidiki Zayit tamakiniŋ šyidin tartip hakim idarisigä qädär az sandiki qalğan šylärni hesapqa almiğanda, koçiniŋ 80 – 90 payizi kšçüp kätkän edi. Koçilar çšldäräp, iştlar huvlap, mšşüklär miyavlap qaldi. Addiy yasalğan šy-җaylar adämsiz boş qaldi. Koçida maŋsaŋ kšŋlüŋ yerim bolup, jiğliğiŋ kelidu. Bu kšç-kšçtin birnäççä jil štkändin keyin, Nilqida yänä çoŋ җudaliq yüz berip, uniŋ täsiri häyvätlik boldi. Gšzäl Nilqa nahiyäsi nurğun turğunlardin ayrildi…
Һesam bilän Hasiyät Sovet eligä štüp, Qirğizstanğa orunlaşti. Ular kolhoz, sovhozlarda işlidi. Җalalabad aral degän kolhozda Patih Muslimov kolhoz räisiniŋ orunbasari ekän. “Nilqiliq vä başqimu kšçmänlärni kolhozğa äza qilip elivetiptu”, degän sšzlärni aŋliğan Һesam bilän Hasiyät uruq-tuqqanliri bilän Aral kolhoziğa berip orunlişidu. Kolhozda här җaydin kälgän kšçmänlär bolsimu, adäm küçi yetişmäydekän. Şuniŋ üçün adämlärni qobul qilivetiptu. Kolhozniŋ asasliq kirimi pahta šstürüş edi. İş eğir, ätigändin qaraŋğu çüşkiçä işläş keräk. Säväpsiz işqa çiqmisa, qattiq çarä kšrülidekän. Hasiyät bilän Һesamniŋ kolhozda işlävaqanliğiğa birqançä jil boldi. Hasiyät qosaq kštärmigäçkä, Һesam kšpiräk җedäl çiqiridiğan boldi.
Bir küni Һesam ayalini oltarğuzup qoyup, uniŋ jiğliğiniğa qarimay, vaqirap, düşkälläşkä başlidi.
– Sän maŋa bala tuğup bärmidiŋ! Bu kesiliŋni ilgiri maŋa nemişkä eytmidiŋ, hä? Bilgän bolsam, saŋa šylänmättimğu. İsit, şunçä jillarni boşqa štküzdüm. Maŋiçu, tuğidiğan hotun keräk!
– Undaq demisilä, Һesam. Mändä guna yoq. Meni mundaq horlimaŋa.
Hasiyätniŋ arami bolmidi. Yoldişiniŋ kündä däydiğan bu aççiq sšzliridin qaçidiğan җay tapalmay, avarä bolatti. Uyqimu yoq, kšzliri yaştin tohtimidi. Ahiri Һesam Hasiyätni šydin qoğlap çiqardi. Bularniŋ arisiğa nurğun kişilär kirip, җedälni tohtitişqa tirişip baqti, lekin heçqandaq nätiҗä bärmidi. Künlärniŋ biridä Hasiyät šydin tamamän çiqip kätti. U tonuş-bilişliriniŋ, yeqin kšrgän adämliriniŋ šyidä birqançä kün turup baqti, amma zadi bolmidi. Başqa kälgän musapirliq, yalğuzluq därdini eytay desä, yenida uni tiŋşaydiğan yä mehrivan anisi, yä «qayğurma, män seni šzäm baqimän» däydiğan qädirdan akisimu yoq. Hasiyät anisiniŋ «hämra bolğidäk yeniŋda uruq-tuqqanliriŋmu yoq, yalğuz ketip barisän. Beşiŋğa bir ğäm çüşsä qandaqmu qilarsän, җenim qizim? Bizni taşlap, kätmisäŋmu bolatti, qal!» degän sšzlirini esiğa elip, kšŋli ğäş boldi. Äy, mehrivan aniniŋ puriği nemä degän uluq, mädätkar bol!…
Nemä qildim män saŋa,
Bağri taşliq qilmiğin.
Därtlirimgä därt qoşup,
Jüräkni zedä qilmiğin.
Bevapa yariniŋ därdini tartmasliqqa çarisi qalmiğan Hasiyät bu jutnimu taşlap ketişkä mäҗbur boldi. Mälidiki härqandaq gäp-sšzlärdin u nahayiti çarçiğan edi. Nägä barsun? Һeçkimi yoq. Musapir. U špkidäp jiğlap, amalsiz yolğa çiqti. Çoŋ yolda šzigä hämra bolğan yalğuz sumkidin başqa heçnärsä yoq edi. Mälidin qançä tez kätküsi kälsimu, qerişqandäk monu avtobusniŋ qarisi kšrünmätti. Uniŋğa birliri «kät bu yärdin, seniŋ bähtiŋ bu yärdä ämäs, kät!» däp piçirliğandäk bilindi. Mana, avtobusmu käldi. Adäm kšp bolğaçqa, orunmu yoq. Yoluvçilarniŋ barliğiniŋ kšzliri huddi moşu qizğa tiklinip turğandäk sezildi. Şu arida oltarğan bir bovay yenidin orun kšrsätti. Hasiyät oltirip, içidiki därtkä çidalmay, špkidäp jiğlavätti. U šzini zadila tohtitalmidi. Bu därtlik jiğa bovayni häyran qaldurup, sävävini bilişkä mäҗburlidi. Hasiyät barliq sirini bovayğa tšküp taşlidi. Bovay därtmän Hasiyätniŋ qayğu-häsritini, uniŋ yalğuz musapir ekänligini bildi. İlliq sšzliri bilän täsälla bärdi.
– Sävir qil, qizim, jiğlima, jiğidin heçnärsä çiqmaydu. Nägä ketip barisän?
– Barar yerim yoq, nişansiz Җalalabadqa ketivatimän, – däp җavap bärdi Hasiyät.
Җalalabadqa yetip kelişi bilän bovay qizni šygä täklip qildi. Hasiyätmu amalsizliqtin täklipni qobul qilip, bovayniŋ šyigä käldi. Bir-ikki kündin keyin, u bovayniŋ šmür bayanitini aŋlidi. Bovayniŋ birqançä qiz-oğulliri bolup, turmuşqa çiqqanlar turmuşqa çiqip, oğullirimu šy-makanliq bolup, šz aldiğa tirikçilik qilip, šmür sürmäktä ekän. Öydä känҗä qizi ailisi bilän bovayğa qarap, billä bir qorada turatti. Bovayniŋ ismi Һäsäl bolup, ikki jil burun ayali tuyuqsiz jüräk ağriği bilän vapat bolup kätkän edi. Sšz ahirida Һäsäl bovay Hasiyätkä qarap:
– Yeşimni çoŋ demisäŋ, meniŋ bilän nekalişişni halamsän? Moşu qora-җay vä šmrümdä tapqan barliq bayliğim seniŋ bolidu.
Hasiyät içidä kšp oylinip, bu täklipni äqil tarazidin štküzdi. Ahiri Һäsäl bovayniŋ deginigä maqul boldi. Yalğuzluq, musapirliq vä aҗizliq qizni Һäsäl bovayniŋ täklivini qobul qilişqa mäҗburliğan edi. Һäsäl bovayniŋ yeşi helä çoŋ bolsimu, neka oqutup, Hasiyät bilän är-ayal bolup hayat käçürdi. Hasiyät yezidiki hoşna molla Ähtär bovaydin namazniŋ oquşni, uşşaq sürilirini oqup ügändi, hätta savatinimu çiqardi.
Künlärniŋ biridä hoşnisi molla Ähtär hälpät Hasiyätkä mundaq dedi:
– Sän mäktäptä oqumapsän. Män seni oqutay, qizim, yaşliq šmrüŋ boşqa štmisun. Oquşniŋ qädrini keyin çüşinipmu qalarsän. Maqul kšrsäŋ, bäş-altä qizniŋ qatarida oqi, ügän.
Hasiyät Ähtär bovayniŋ bu sšzlirini qobul qilip, birqançä jil oqudi, ügändi. Ähtär bovay qizniŋ tirişçanliğini vä talantini bayqap, uni oquşqa tehimu qiziqturdi. Hasiyät här halda savatliq şagirt bolup çiqti.U Һäsäl bovay bilän šy tutqandin buyan bäş vaqit namaz oquşqa başlidi. Qiz sähär turup, bamdat namazni oquğandin keyin, qoralarni tazilap, çay täyyarlaşni kündilik adätkä aylandurğan edi. Hasiyätniŋ bu aditini kšrgän Һäsäl bovayniŋ qizğa tehimu zohmänligi, amraqliği kelip, çäksiz hoşal boldi. Hasiyätniŋ sunuq kšŋlini eliş üçün Һäsäl bovay qolidin kälginini qilip, uniŋ kšŋlini elişqa tirişti. U ana juti Qäşqärdin dadisi bilän kiçik çiqip, moşu җayğa orunlaşqan edi. Dadisidin ügängän navayliq käspi bilän işläp, bügünki küngä yätkän Һäsäl bovayni Җalalabadta tonumaydiğan adämlär az bolsa keräk. Aq kšŋül, işlämçan Һäsäl bovayniŋ juttiki abroy-inavitimu nahayiti çoŋ edi. Hasiyät namazlirida çin etiqati bilän Alladin bovayğa yahşiliq tilätti. Künlär, aylar štüp Hasiyät qosaq kštärdi vä arzuliğan pärzänt sšydi. Vaqit štkänsiri yänä birqançä pärzänt quçup, ular çoŋ bolup, šy-oçaqliqmu bolup kätkän edi.
Hasiyätniŋ kšŋlidä çoŋqur saqaymas yara qaldurğan Aral kolhoziğa här täräptin kelip orunlaşqan kšçmänlär bara-bara başqa jutlarğa kšçüşkä başlidi. Ularniŋ kšçüşiniŋ här türlük säväpliri bar edi. Һesammu uruq-tuqqanliri bilän birliktä Bişkekniŋ ätrapidiki bir sovhozğa kelip orunlaşti. Şu yezidiki bir ayalğa šylinip, kšp jillar štkän bolsimu, uniŋğa pärzänt kšrüş nesip bolmidi. Һä, hayat mana şundaq ekän!
Һäsäl bovay bilän Hasiyät bähitlik hayat käçürdi. Yoldişiniŋ šlümidin keyin Hasiyät birnäççä jil šziniŋ kindik qeni tškülgän jutini äsläp, ahiri umu baqiliq boldi. Hasiyät Avral tağ bağridiki Üväyshan mazirida tuğulup, jiraq Җalalabad maziriğa yärlängän edi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ