Ğalҗatniŋ tağlirida uniŋ izi bar

0
119 ret oqıldı

(Mäşhur kompozitor, professor Quddus Ğoҗamiyarovniŋ tuğulğininiŋ 100 jilliliğa dair)

Sšyümlük gezitimiz «Uyğur avaziniŋ» novättiki sanini qolumğa elip, aldi bilän varaqlap qarap çiqimändä, keyin oquşni qaysi maqalidin başlaş keräkligi häqqidä oylaymän. Bu qetim yazğuçi Avut Mäsimovniŋ Quddus Ğoҗamiyarov toğriliq maqalisini oqupla, mänmu Quddus akam toğriliq kšrgän-bilginimni gezithanlarğa yätküzüşkä aldirap, qolumğa qäläm aldim.Män 1959-jili härbiy hizmättin kelip, yeza egiligi institutiğa oquşqa çüştüm. Radiodin kündä degidäk Quddus Ğoҗamiyarov bilän Evgeniy Brusilovskiy birliktä yazğan «Altun tağlar» simfoniyasi berilätti. Sän°ättin hävirim bolmiğaçqa, bu äsärgä ançä çüşinip kätmättim. «Uyğur bolğandin keyin uyğurçä yahşi äsärlärni yaratqini toğra ämäsmedi», däp qoyattim. 1960-jilniŋ beşida Almutidiki KazPİniŋ juqarqi kursniŋ studentliriniŋ täşäbbusi bilän Tel'man Mäşürovniŋ başçiliğida Almutidiki alim, şair, yazğuçi kompozitorlar bilän Almutiniŋ barliq aliy oquş orunlirida oquvatqan studentlarniŋ uçrişişi štti. Jiğinğa riyasätçilik qilivatqan Tel'man Mäşürov sähnidin orun alğan Quddus Ğoҗamiyarov, Ğoҗähmät Sädvaqasov, Ayşäm Şämieva, Һezmät Abdullin, Җamalidin Bosaqov, İl'ya Bähtiya, Һakim Mäşürov, Buvihan Älahunova vä başqilar bilän tonuşturup, härqaysisiğa sšz bärdi. Ular šzliriniŋ iş-paaliyiti toğrisida sšzläp, şairlar şeirlirini oqudi vä studentlar täripidin qoyulğan soallarğa җavap bärdi. Bir vaqitta zaldin riyasätçi Quddus akamğa yazmiçä ävätilgän bir soalni oqudi. Uniŋda «Siz nemişkä uyğurçä muzıka yazmaysiz? Sizniŋ yazğan äsärliriŋizni päqätla çüşänmäymän”, däp yeziliptu. Biraq soalni bärgän adäm šziniŋ isim-familiyasini yazmaptu. “Bu soalni bärgän kimdu” däp u yaq-bu yeqimğa qaridim, biraq kšp adämniŋ içidin tepiş mümkin bolmidi. Mana bu meniŋmu kšptin beri oylap jürgän kškrigimdiki gäp edi. Bir çağda Quddus akam ornidin turup: “Mundaq soalni muzıkidin heçbir häviri yoq kişila qoyuşi mümkin” demäsmu! Һäqiqätän bu sšzlär maŋimu täälluq bolğaçqa, beşimdin bir qapaq soğ su quyuvätkändäk boldi. Quddus akam heliqi soalğa җavap retidä sšzini davam qildi. «Ägär män muzıkini uyğurniŋ dap-dumbiğiğila yazsam, uyğur hälqini duniyağa qandaq tonutimän? Män uyğurçimu yazimän. Amma kšpiräk alämniŋ muzıkantliri tonuydiğan tildiki äsärlärni yaritişqa tirişivatimän. Ayşäm hädäm ikkimiz Pragiğa barğanda, Çehoslovakiyaniŋ simfoniyalik orkestri yazğan «Rizvangül» poemisini orunliğanda, här ikkimizniŋ kšzidin hoşalliqtin taram-taram yaş kätkän edi», däp yenida oltarğan Ayşäm Şämievani guvaliqqa tartti. Keyin Ayşäm hädäm sšzligändä Quddus Ğoҗamiyarovni bäk mahtap, uniŋ mäşhur kompozitor ekänligigä hämminiŋ kšzini yätküzdi vä uyğur hälqiniŋ sän°itini kštirişkä bu kişidin hälqimiz kšp ümüt kütidiğanliğini alahidä täkitlidi. «Ägär härbir uyğur, uyğur sän°itigä Quddus Ğoҗamiyarovtäk ülüş qoşsa, nur üstigä nur bolatti», däp sšzini yäkünlidi alim. Kälgüsidä häqiqätänmu şundaq boldi. 1978-jili Quddus aka šziniŋ 60 yaşliq tävälludiğa munasivätlik Uyğur nahiyäsigä qädäm täşrip qildi. Nahiyä rähbiri Һaşim Arziev Quddus akamni älgä tonuşturuş mähsitidä Һakim Musaev, Һasan Yaqupovniŋ hämraliğida işni Ğalҗattin başliğan. Һšrmätlik mehmanlarni yeŋi eçilğan mäktäpniŋ aldida yeza keŋişiniŋ räisi Şarip Mämirov, partkom kativi Kermaqın Muhametjanov, muällimlär kollektivi, oquğuçilar vä җamaätçilik bolup kütüvalduq. Һakim Musaevniŋ hämraliğida Quddus aka başqurup kälgän mehmanlar mäktäpniŋ mäҗlislär zaliniŋ tšridin orun aldi. Nahiyä iҗraiy komiteti räisiniŋ orunbasari Һasan Yaqupov Quddus akamniŋ iş-paaliyiti toğrilik doklad oqudi. Kälgän mehmanlarmu biridin keyin biri sšz elip, kompozitorni mahtidi, uluqlidi. Käç yeza yaşliri täripidin uyuşturulğan kontsertliq programmiğa ulaşti. Şu vaqitqiçä yeqindin tonuş bolmiğan kompozitor bilän bizniŋ šydiki ziyapät üstidä sšhbätläştuq. Kompozitor vä uniŋ šmürlük җüpti Nineläm hädimiz, şundaqla ularğa hämra bolup kälgän kompozitor, şairlar bilän yeqindin tonuştuq. Ätisi mehmanlarğa Ğalҗatniŋ tağlirini kšrsitiş mähsitidä UAZ maşiniliriğa oltirip, «Hasan say», «At tohtatqan», «Çedir taştin» eşip, Ğalҗat ğoliniŋ beşiğa yättuq. Kompozitor bilän şairlar çedirdäk, tšgidäk haŋlarni, biriniŋ üstigä birini ättäyläp tizip qoyğandäk taşlarni kšrginidä bšläkçä täsirländi.
Dayimla yamğur, mšldür yağidiğan bu hasiyätlik җayda bu küni hava oçuq bolup, kün külüp turğaçqa, mehmanlarniŋ käypiyattimu üstün edi. Däytihan yeyilip, tamaq kältürülgändä, Quddus aka başqa dua beriş hoquqini šzidin kiçik qazaq hälqiniŋ ataqliq şairi Tumanbay Moldağalievqa bärdi. Bu oltirişimiz nahayiti kšŋüllük häm mäzmunluq štti. Ätisi ätigänligi Quddus akam vä uniŋ bilän billä kälgän mehmanlar mehmandostluği üçün minnätdarliğini izhar qilip, yoliğa ravan boldi.
1988-jili Quddus Ğoҗamiyarov bir top alim, şairlar bilän Çarinğa käldi. Yeza turğunliri 400 orunluq Mädäniyät šyigä liq toldi. Büyük kompozitorniŋ 70 yaşliq tävälludiğa beğişlanğan bu käçniŋ ahiri yaşlar täripidin uyuşturulğan kontsertliq programmiğa ulaşti. Täntänidin keyin Quddus aka bilän Tumanbay ağa bizniŋ šydä mehmanda boldi. Ular hoşlişiş aldida Sveta ikkimizni çaqirip, rähmät eytti vä šziniŋ kitaviğa illiq sšzlärni yezip, bizgä soğa qildi. Keyin Quddus akam bilän vilayätlik, җumhuriyätlik çoŋ jiğinlarda dayim kšrüşüp jürdüm. Һä, hazirzä mäşhur kompozitor bilän uçraşqan vaqitlirimni pähirliniş ilkidä äskä alimän.

Nurväg SEYİTOV.
Uyğur nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ