Taksist

0
309 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV,
«Uyğur avazi».

Adättä, taksistlar nahayiti «savatliq», yäni «bilimlik ihtisatçi vä säyasätşunas» kelidu. Yol boyi hškümätniŋ ihtisadiy säyasitidiki barliq «sälbiy» täräplärni rul'da oltirivelipla häl qilişqa qabil. Qiziq yeri, ularniŋ här qandaq mäsiligä munasivätlik nahayiti «salahiyätlik» pikri moҗut. Yänä bir täkitläydiğan ähval, taksistlar biliminiŋ mänbäsi maşinidiki radiodin berilidiğan ähbaratlar eqimidin vä iҗtimaiy torlardin kelivatqan yeŋiliqlardin ibarät.Yeqinda bir taksist akimiz bilän sšhbättä bolup qaldim. Sšhbätdişim keŋäş dävridin başlap moşu iş bilän şuğullinip kelivatqan täҗribilik taksist ekän Uniŋ «taksi – bu häliqniŋ hayat däriҗisiniŋ kšrsätküçi» degän sšzi meni oylandurup qoydi. Һäqiqätänmu, taksida imkaniyiti bar adämlärla maŋidiğu. İkkinçi täräptin u ayrim kişilär üçün җan beqiş mänbäsi. Şuŋlaşqa bügünki taksistlar hayatini «tätqiqat» qilip kšrüşkä bäl bağlidim.
Һazir Almutida koçiğa çiqip qoluŋni kštirip ülgärgiçä, käyni-käynidin birnäççä taksi kelip tohtaydu. Kona jigulidin başlap, tehi avtosalondin yeŋi çiqqan djiplarmu hizmitiŋgä täyyar. Bu häyran qalarliq iş ämäs. Riqabät kšp bolğaçqa, bahani šzäŋ bälgüläş imkaniyitimu bar. Bolupmu yezilardin kelip bu iş bilän şuğullinivatqanlarniŋ bahasi tšvän. Qiziq yeri, nurğuni şähär içini yahşi bilmigäçkä, ularğa baridiğan җayiŋniŋ adresini yol boyi eytip vä kšrsitip turuşiŋ keräk. Säraliq taksistlarniŋ yänä bir alahidiligi, yolda qoşumçä «säpärdaş» çiqip qalsa hoşal bolup, seniŋdin sorimayla oltarğuzuveridu. Һätta, yüz täŋgigä heridar çiqip qalsimu elivalidu. Çoŋ ävlat väkilliriniŋ esida bolsa keräk, ilgiri taksistlar nahayiti ärzän baha täklip qilğan heridarlarğa «Halimisaŋ käynimdä tramvay kelivatidu, şuniŋğa oltirival» däp qoydiğan. Yäni taksist šz hizmitiniŋ qädrini çüşärmätti. Һazirçu, pul tepiş nahayiti qiyin bolup kättimu? Uniŋ üstigä keyinki vaqitlarda koçiğa çiqip taksi tohtitivatqanlar sani kün sanap azaymaqta. Çünki, häliq hazir taksini šyigila çaqirtidu. Bu zamaniviy tehnologiyalärniŋ bir kšrünüşi.
Zamaniviy tehnologiyalär demäkçi, hazir taksi hizmitimu kšp җähättin äynä şundaq zamaniviy usullarda işläşkä kšçüvatidu. Bu heridar üçünmu häm hizmät kšrsitidiğanlar üçünmu qolayliq. Moşu maqalini täyyarlaş җäriyanida äynä şundaq usulda işlävatqan tonuşumni sšhbätkä җälip qildim.
– Һazir taksistliq qilimän desäŋ birinçi novättä, İnternet qoşulğan yahşi smartfoniŋ boluşi lazim, – däydu sšhbätdişim. – Mäsilän, män «Yandeks-taksida» işläymän. Täkitläş lazimki, «Yandeks-taksi» bu taksopark ämäs, bälki smartfondiki mähsus qoşumçä. U — heridar buyrutmisini eliş, buyrutmini taksistqa yätküzüş vasitisi. Uniŋ üçün siz «Yandeks» bilän işläydiğan taksoparkqa berip şärtnamä tüzüsiz. Uniŋda siz toğriliq barliq mälumatlar bolidu. Şuniŋdin keyin mähsus qoşumçini smartfonğa jükläysizdä, işni başlaverisiz. Bu yärdä här bir buyrutmidin on payiz «Yandeks-taksiğa», yättä payiz taksoparkqa ävätilidu. Mäsilän, miŋ täŋgilik buyrutma bolsa, yüz yätmiş täŋgini şularğa berisiz degän sšz. Uniŋ üçün sizniŋ telefondiki hesap-çotiŋizda kam degändä miŋ täŋgä boluşi lazim. «Yandeks taksiniŋ» alahidilikliri kšp. Mäsilän, ätigänligi yaki käçqurunluği, yäni, heridar kšp vaqitta «Yandeks-taksi» qoşumçä häq tšläp beridu. Yäni heridar bäş yüz täŋgä tšlisä, «Yandeks-taksi» maŋa qoşumçä yänä bäş yüz täŋgä (on yättä payizni alidu) hesap-çotqa taşlaydu. Ägär šygä qaytqanda «säpärdaş» degän buyrutmini bärsiŋiz, yänila yoluvçi tepip beridu. Uniŋdin taşqiri «ekonom», «komfort», «biznes» degän däriҗilär bar. Ägär maşiniŋiz yeŋi häm yahşi bolsa «komfort» vä «biznes» kategoriyaliri boyiçä hizmät kšrsitişiŋizgä bolidu. Ularniŋ bahasi başqilarğa qariğanda helila juquri. Umumän, «Yandeks-taksi» maŋa ohşaş päqät šzigä işläşni halaydiğanlar üçün nahayiti qolayliq. Haliğan vaqtiŋda işqa çiqisän, “uni qil, buni qil” däydiğan heç kim yoq. Özäŋ bäg,šzäŋ han. Tapavätmu yahşi. Mäsilän, şähsän šzäm ätigänligi saat säkkizdin on ikkigiçä işläymän. Çüştin keyin bolsa, saat ikkidin altigiçila işläymän. Künigä, barliq çiqimlarni çiqirivätkändä, on miŋ täŋgä tapimän. Älvättä, harmay,tirişip işlisäŋ uniŋdinmu kšp tapqili bolidu. Bu päqät šzäŋgila bağliq. Һesaplap kšrsäk, eyiğa üç yüz miŋ täŋgä ätrapida ahça tepişqa bolidekän. Sälbiy täripi, biz iҗtimaiy tšlämlärni, yäni pensiya fondiğa tšlämlärni tšlimäymiz häm ämgäk stajimu hesapqa elinmaydu. Pensiyagä çiqqanda nemä boldiğinini bilmäymän. Һazirçä, ailämni moşu tirikçilikniŋ arqisida asravatimän.
Almutida taksoparklarmu kšp. Ularniŋ hämmisi şähsiy şirkätlär bolup hesaplinidu. Qanunğa muvapiq, ularniŋ ayrim imtiyazliri bar ekän. Mäsilän, aeroportlarda, vokzallarda, çoŋ soda märkäzliridä, şähärniŋ çoŋ koçilirida mähsus orunliri bar. Ändi šz aldiğa işläydiğan şähsiylärniŋ (taksistlar ularni šzara “yavayi taksistlar” däpmu ataydu) undaq mümkinçiligi yoq. Uniŋdin taşqiri şähsiylärgä adämlär kšp toplanğan җaylarda vaqirap heridarlarni çaqiriş män°iy qilinğan. Ötkändä moşundaq ähvallarğa munasivätlik şähsiylär bilän räsmiy taksistlar arisida biraz җaŋҗalmu boldi. Şähsiylär hätta riqabätçiliriniŋ maşiniliriniŋ balonlirini teşivetişkä, hätta äynäklirini çeqivetişqiçä barğan. Dšlät organliriniŋ qät°iy härikätliri tüpäyli bu qanunsiz härikätlärgä därhal rädiyä berildi. Uniŋdin taşqiri şähsiy taksistlarni räsmiy tirkäş häm qanunğa muvapiq seliq tšlitiş җäriyanimu qizğin ketip baridu.
Novättä sšhbätkä äynä şundaq şähsiy maşinisi bilän tirikçilik qilivatqan tonuşumni җälip qildim.
– Däsläp räsmiy işimdin boş vaqtimda kirakäşlik qilip jürdüm,– däydu tonuşum. – Täҗribäm az bolğaçqa tapqinimğa qariğanda maŋğinim tola bolidiğan. Keyiniräk dšlät organlirimu bizgä ohşaşlarni “qisişqa” başlidi. Şuŋlaşqa räsmiy işläşkä kšçüp, «Ekonom taksi» şirkiti bilän şärtnamä tüzdüm. Şärtnamigä muvapiq, här ayda män şirkät hesap-çotiğa on bäş miŋ täŋgä salimän. Һesaplisaq ularniŋ hizmiti üçün künigä bäş yüz täŋgä tšläymänkän. Qalğan tapavitim — šzämgä täälluq. İşniŋ utuqluq boluşi üçün İnternet qoşulğan smartfon elişiŋ vä şähärni yahşi bilişiŋ keräk. Beşida härqandaq buyrutmini aliverättim. Yäni şähärniŋ u çetidin bu çetiğa boş barğan vaqitlirimmu bolğan. Uniŋ hämmisi,älvättä, artuq çiqim. Һätta künigä 400 – 500 kilometr maŋğan künlirimmu bolğan. Һazir täҗribäm bar. Kälsä-kälmäs buyrutmilarni almaymän. Asasän heridarlar kšp bolidiğan päytlärdä, yäni ätigänligi işläymän. Bäzidä heridarlarni kütüp vaqtiŋ štidu. U vaqitta kütkän här bir minut üçün jigirmä täŋgä maŋidu. Bumu biz üçün yahşi. Uniŋdin taşqiri bäzidä ayrim idarilär hšҗҗät-hätlirini tegişlik orunlarğa yätküzüş üçün, šydä untulup qalğan närsilirini elip keliş üçünmu bizniŋ hizmitimizdin paydilinidu. Moşuniŋ šzi ahaliniŋ bizniŋ işimizğa bolğan işänçisiniŋ eşivatqanliğiniŋ ipadisidur. Umumän, ottura hesap bilän künigä taza yättä-säkkiz miŋ täŋgä tapimän. Hälqimizdä «Dehan arman bilän yaşaydu» degän tämsil barğu. Män uni šzämçä «Taksistta arman kšp» däp šzgärtivaldim. Bizmu «bügün 10 miŋ taptim, ätä 15 miŋ tapimän» degän ümüttä yaşavatimiz. Hudağa şükri, kündiki nenimizni kündä tepip yävatimiz.
Ändi nahiyälärgä qatnaydiğan taksilarniŋ paaliyiti šz aldiğa bir mavzu. Çünki ular alahidä «täbiqä» hesaplinidu. Ularniŋ arisida mäsilän, Çonҗidin heridarlarni bir yerim saatta yätküzüp kälgän, «şumaher» atilip kätkän taksistlarmu bolğan. Adättä bu yolni üç-tšrt saatta besip štüşkä bolidu. Ular moşu yoldiki härbir oyman-çoŋqurni, här bir politsiya turidiğan җayni yadqa bilidu. Һazir, yeŋi yol eçilğandin keyin, künigä ikki-üç reys qilişimu mümkin. Ular tävlükniŋ här qandaq vaqtida yolğa çiqişqa täyyar. Uniŋdin taşqiri, hazir bu taksistlarmu zamaniviy tehnologiyalärni toluq paydilinivatidu. Şähsän šzäm moşu maqalini yezivatqan päyttä «İndrayver» qoşumçisi arqiliq Çonҗiğa berişqa buyrutma berivedim, bäş minut štmäyla taksistlar alaqigä çiqişqa başlidi. Puliğa çidisaŋla, šyüŋdin elip, haliğan җayiŋğa yätküzüp qoyidu.
Şundaq qilip, hazir taksist boluş üçün päqät maşina haydaş maharitiŋ azliq qilidu. Uniŋ qoşumçä zamaniviy tehnologiyalarni yahşi bilişmu muhim. Çünki, bügünki kündä, qandaq işta işlişiŋdin qät°iy näzär, riqabätkä qabil bolğandila utuqqa yetişiŋ mümkin.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ