Maqal-tämsillär häqqidä

0
886 ret oqıldı

Hälqimiz šziniŋ şanliq tarihida häliq eğiz iҗadiyitiniŋ muhim vä bay türi – maqal-tämsillärni yaritip, uni tilimizğa alahidä eniqliq vä mäzmun beğişlaydiğan vasitigä aylandurğan. Maqal-tämsillär häliqniŋ uzun muddätlik turmuş-täҗribisiniŋ bädiiy yäküni bolup, ularda ämgäkçi häliqniŋ turmuş-tirikçiligi, işläpçiqiriş-käşpiyatliri, küräş täҗribiliri, äqil-parasiti, danişmänligi šz ipadisini tapqan. Adättä, maqal-tämsillärniŋ mäzmuniğa qarap, ularniŋ kelip çiqqan dävrini tähmin qilişqa bolidu.Ularniŋ bäziliri iptidaiy җämiyättä, ayrimliri qulluq yaki feodalliq tüzümlärdä barliqqa kälgänligi ehtimaldin jiraq ämäs.
Häliq maqal-tämsilliri til ğäznimizdiki zor bayliq bolup, ular tilimizniŋ ipadiläş küçini aşuruşta häm mukämmälläştürüştä alahidä ähmiyätkä egä. Şuniŋ bilän billä tilimizni äqliyälik, hekmätlik, küçlük mäntiqiliq vä şeiriy hususiyätlärgimu egä qilidu:
İşligänniŋ üzi yoruq,
işlimigänniŋ üzi çoruq.
Bilimlikniŋ bahasi yoq,
bilimsizniŋ sapasi yoq.
Ana jutuŋ aman bolsa, räŋgi-royuŋ saman bolmas.
Palta çüşkiçä kštäk aram aptu.
Maqal-tämsillär şundaqla tilimizni bay vä qimmätlik pälsäpiviy hususiyätlär bilänmu täminläydu:
Һaliŋğa beqip hal tart, haltaŋğa beqip un tart.
Yüz aŋliğandin bir kšrgän äla.
Baliliq šy bazar, balisiz šy mazar.
Altunniŋ qädrini zärgär bilär.
Maqal — tämsillär tilimizni štkürlük, kinayilik vä häҗviylik җähättinmu mukämälläştüridu:
Kigiz paypaqqa nahal qeqiptu.
Oŋda yatqan girdä yäptu, kätmän çapqan jigdä yäptu.
Tohu daŋgal çüşär, šşkä – jaŋgal.
Maqal – tämsillär şundaqla tilimizğa җanliq, obrazliq, çüşinişlik, ammibap, dälmu-däl ipadiläş hususiyitinimu hädiyä qilidu. Mäsilän: «Külälmisäŋ – heҗayma». Bu maqal addiyğinä, yäni ikkila sšzdin tüzülgän bolsimu, «qoluŋdin kälmäydiğan işqa zoruqma» degän mäzmunni obrazliq, җanliq, toğra vä çüşinişlik halda ipadiläp bärgän. Maqal-tämsillirimizdä äҗdatlirimizniŋ täbiät hadisilirigä, işläpçiqiriş küçliri bilän işläpçiqiriş munasivätlirigä, ilim — märipätkä, dostluq, vätänpärvärlik, iҗtimaiy ählaq, pälsäpäviy qaraş vä iҗtimaiy tüzüm qatarliqlarğa bolğan kšzqaraşliri muҗässämlängän. Demäk, til bayliğimizni täräqqiy ätküzimiz desäk, maqal-tämsillär häqqidä çoŋqur izdinişimiz, uni mukämmäl tätqiq qilişimiz vä ämäliyatta uniŋdin ünümlük paydilinişimiz lazim.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ