İnsan süpiti ana til arqiliq šlçinidu

0
330 ret oqıldı

Mälumki, oquş jili ayaqlaşqandin keyin yeŋi oquş jiliğa bala toplaş problemisi başlinidu. Çeläk täväsidä uyğur mäktäplirigä bala toplaştiki biyilqi kšrsätküç täşvişlinärlik ähvalda bolmaqta. Bizgä kelip çüşkän mälumatlar boyiçä, yeŋi oquş jilida tävädiki uyğur sinipliriğa baridiğan balilarniŋ sani Qoramda – 14, Qaraturuqta – 5, Çeläktä (A.Rozibaqiev ottura mäktivi) – 1 bolup çiqti. Bu eçinarliq ähval. Çünki juqurida qäyt qilinğan här üç yezida asasän uyğurlar yaşaydu. Şuniŋğa qarimay, biyil ata-anilar ammiviy türdä pärzäntlirini rus tilliq mäktäplärgä yaki siniplarğa bärmäkçi ekän.Mäsiliniŋ jiddiyliğini säzgändin keyin biz bu paҗiäniŋ aldini elişqa bäl bağliduq. Almutidin kälgän milliy maaripimizniŋ җankšyärliri bilän hämkarliqta avam häliq arisida çüşändürüş işlirini jürgüzduq. Millätpärvär ustazlirimizğa, ularniŋ yazliq däm elişta jürginigä qarimay, jut җankšyärliri bilän bala toplaş üçün adättikidäk koçimu-koça meŋişqa toğra käldi. Bu härikitimiz Qoram yezisida sezilärlik däriҗidä nätiҗisini bärdi. Bizniŋ tähminimizçä bu jutta ikki sinip eçilidiğan türi bar. Qalğan ikki yezida mäsilä җiddiy petiçä qalmaqta.
Uçrişiş vä başqoşuşlarda ata-anilarğa «Baliliriŋlarni nemişkä rusçä oqutuşni halaysilär?» däp sorisaq, ular şundaq qilğandila pärzäntliriniŋ aliy oquş orunliriğa asan çüşidiğanliğini eytidu. Bu qanaätlinärlik җavap ämäs. Rus mäktäp-siniplirini tamamlavatqan balilarniŋ hämmisiniŋla aliy bilim därgahliriğa çüşüvatqanliği çağliq. Äksiçä, bu җähättin ana tilimizda tähsil kšrgän jigit-qizlirimizniŋ talay utuqlarğa qol yätküzüvatqanliğiniŋ guvaçisi bolup jürimiz.
Ägär bizgä kelivatqan hävärlär häqiqätkä uyğun bolsa, hazir šzimizniŋ rus tilidin däris beridiğan ayrim uyğur muällimliri ata-anilarğa pärzäntlirini rus sinipliriğa җälip qiliş yolida täşviqat işlirini qizğin jürgüzüvatqan ohşaydu. Bu kün kšrüşniŋ amalidur, bälki. Lekin, Prezidentimiz N.Ä. Nazarbaevniŋ dana milliy säyasiti tüpäyli kšpmillätlik elimizdä barliq millätlärgä, җümlidin biz, uyğurlarğa, milliy täräqqitimiz üçün yaritilivatqan mümkinçiliklärdin toğra paydilinişimiz keräkqu! Şuniŋ bilän billä milliy ğururimiz bilän ippät-nomusimiznimu yoqatmiğinimiz ävzäl ämäsmu! Jut җankšyärliri, mäktäp ustazliri addiy häliqqä ülgä-nämunä bolidiğandäk, milliy maaripizğa tamçidäk ülüş qoşsaq, utiğimiz däriyadäk mol bolmattimu! Şuŋlaşqimu här närsini šzimizdin başliğinimiz toğra.
Moşu yärdä qazaq hälqiniŋ ataqliq yazğuçisi Muhtar Ävezovniŋ äsäri asasida çüşirilgän «Kškserek» bädiiy fil'mi yadimğa kelivatidu. Egisiz qalğan bšriniŋ küçügigä içi ağrip, uni šz iştliri qävmigä qoşuvalğan bala nätiҗidä “ağzi yesimu qan, yemisimu qan” bšriniŋ qurviniğa aylinidu. Huddi şuniŋdäk, šz tilidin vaz käçkän ävlatniŋ ätiki kündä başqa dinğa štüp kätmäsligigä kim kepillik beräläydu? Aqivättä ana tilidin, milliy kimligidin mährum bolup, maŋqurtlaşqan qarakšzlirimiz šzini qandaqlarçä «män – uyğur!» däp eytalaydu?
Balilirimizniŋ keläçigi häqqidä çoŋquriraq oylinayli, qerindaşlar!
Maydin ABDULLAEV,
Ämgäkçiqazaq nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi räisiniŋ orunbasari.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ