Şärqiy Qazaqstan vilayitidä «Altun adäm» tepildi

0
163 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV,
«Uyğur avazi»

Şärqiy Qazaqstan vilayiti Tarbağatay nahiyäsidiki «Eleke sazı» qorğanlirida ataqliq arheolog Zeynolla Samaşevniŋ rähbärligidä qeziş işlirini jürgüzüvatqan ekspeditsiya Qazaqstan tarhiniŋ yeŋi sähipisini açti — yeŋi «Altun adäm» tepildi.«Eleke sazı» ätrapida tepilğan bu yeŋiliq alimlarni häyran qaldurmaqta. Buniŋ ilgiri heçqaçan adäm qoli tägmigän, miladimizdin ilgärki 8-7 äsirgä täälluq qedimiy saq qorğini ekänligi eniqlandi. Antropologlarniŋ eytişiçä, qorğanda 17-18 yaşliq jigit däpin qilinğan. Uniŋ boyiniŋ egizligi tähminän 165-170 santimetr. Qäbirdä tepilğan barliq närsilär yahşi saqlinip qalğan. Şuŋlaşqa uniŋ toluq äksini kältürüş imkaniyiti bar. Kiyimi baştin ayaqqiçä altun monçaqlar bilän tikilgän. Boynida bolsa altun grivna esiqliq bolğan. Bu uniŋ aliy täbäqigä täälluq ekänligini kšrsitidu. Jigitniŋ yenida altun ğilapta oqdan vä hänҗär turğan.
Vilayät hakimi Danial Ahmetovniŋ eytişiçä, bu Qazaqstan tarihi üçün çoŋ vaqiä.
– Biz miladimizdin ilgärki 8 äsirlärdä metallni qayta işläşniŋ äҗayip tehnologiyaliri bolğanliğini kšrüvatimiz. Demäk, metallurgiya vä zärgarliq yahşi täräqqiy ätkän. Mana moşundaq yeŋiliqlar şu zamanniŋ täräqqiyatiniŋ juquri däriҗisini kšrsitidu, bizniŋ mädäniyitimiz toğriliq çüşänçilärni käŋäytidu. Kšçmänlärniŋ hayat tärizi, qolhünärvänçilikniŋ yahşi däriҗisi insanniŋ täbiät bilän uyğunlaşqanliğini, uniŋ şu zamanniŋ iҗtimaiy-ihtisadiy muhitiğa yahşi maslaşqanliğini namayiş qilidu. Һazir biz Şärqiy Qazaqstan vilayitidä tarihiy-arheologiyalik mirasgahniŋ layihäsini täyyarlavatimiz. Bu mirasgahta arheologiya sahasida ilmiy-tätqiqat işlirini täräqqiy ätküzüş programmisini ämälgä aşuruş dairisidä tepilğan artefaktlar qoyilidu — dedi vilayät hakimi.
Alim Zeynolla Samaşevniŋ pikriçä bolsa, «Altun adämni» tätqiqat qiliş boyiçä keläçäktä çoŋ işlar turidu.
Baş süyigi boyiçä jigitniŋ tarihiy üzini äsligä kältürimiz. Süyäklär qalduqliridin DNK alimiz. Bu ähbaratlar tarihiy mälumatlarni tätqiq qiliş üçün haҗät. Ular qandaq şaraitta šmür sürgänligi, mäişiy ähvali, mädäniyiti häqqidä mälumatlarni eniqlaymiz,– dedi alim.
Moskvadin mähsus täklip qilinğan antropolog Egor Kitovniŋ tähminiçä, jigitniŋ murdisi mumiyaläştürülgän boluşi ehtimal.
Tepilğan murda vä qorğanniŋ yoğanliği däpin qilinğan adämniŋ juqarqi täbäqigä täälluq ekänligini kšrsitidu. Bu kişi bilän hoşlişiş üçün adämlär jiraq җaylardin keliş keräk bolğan. Şuŋlaşqa uni uzaq saqlaşqa tirişqan, – däydu antropolog.
Täkitläş lazimki, bu tätqiqatlar arheologiya sahasida üçjilliq kompleksliq ilmiy-tätqiqatlar programmisi dairisidä ämälgä aşurulmaqta. Üç jil davamida ilmiy işlarğa 430 million täŋgä bšlündi. Һazir tätqiqat işliri ayaqlaşmaqta. Uniŋ yäkünliri bolsa, biyil 7-sentyabr'da Öskämän şähiridä štidiğan «Altay – türk duniyasiniŋ altun bšşügi» namliq ilmiy-ämäliy konferentsiyadä tävsiyä qilinidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ