Kšŋül rişti üzülmigäy…

0
796 ret oqıldı

Һärqandaq adämniŋ bu hayatta bäk qädir tutidiğan insanliri bar. Şähsän meniŋ üçün peşqädäm ustaz Soyuz aka Nizahunov äynä şundaq sanaqliq qädirdanlardin. Һayatniŋ çiğir yollirida, hizmätniŋ bäzi muräkkäp väziyätliridä tuyuqqa tirälgändä: «…Mundaq ähvalda ustaz nemä dättekin, qandaq çiqiş yolini täklip qilattekin?» degängä ohşaş baş-uçi yoq soallar bilän hiyalän bolsimu sirdişişniŋ šzi, goya kšŋlüŋni yorutqandäk, tämkinlişip qalisän…Soyuz Nizahunovni män esimni bilgändin buyan yahşi bilimän desäm, mubaliğä bolmas. Çünki biz, sära balilirini, qäğişimizni besişqa tirişqan ata-anilirimiz «tohta, mäktäpkä barğanda ädiviŋni palançi muällim beridu», däp çšçütüp qoyidiğan. Demisimu, u çağlarda muällimni jiraqtin kšrsäkla, mümkinqädär kšzigä çüşmäslikkä tirişattuq yaki baş kiyimimizni qolğa elip, tik turup amanlişattuq. Bu – qorqqanliq yaki hoşamät ämäs, bälki şu dävirdiki muällimlärniŋ җämiyättiki orni, roli, hšrmitigä nisbätän umumdšlät miqiyasida şäkillängän toğra kšzqaraş edi.
Män 1-sinipqa 1970-jili bardim. Şu jilliri Soyuz akilar bizgä udul hoşna, mäktivimiz yenimizda, koçimizniŋ namimu «Şkol'naya» edi. İkki ailä arisidiki hoşnidarçiliq munasivätlärmu bäk qoyuq bolidiğan. Soyuz aka bilän räpiqisi Asiyäm hädä muällim bolğanliqtin, balilirini, bolupmu ikkinçi pärzändi Bähtiyarni pat-patla bizniŋ šygä – apamğa qaldurup ketidiğan. Bizniŋ ailidä män känҗisi bolğanliqtin, kiçik säbiniŋ kelişi hämmimizni hoşal qilip, içäkişip kätkän eduq. Bähtiyar inimiz hazirmu «Aka, meni çoŋ apam baqqan, män silärniŋ balaŋlarğu!», däp yeqinçiliq qilidu.
Ändi rämiti dadam Muzäppär bilän Soyuz akiniŋ arisidiki ağa-iniliq alaqisi šz aldiğa bir hekayä. Ularniŋ sirdaş-muŋdaş gäp-sšzliri tün yerimiğiçä tügimäydiğan.
«Ataŋ šlsimu, ataŋni kšrgänlär yaşisun» demäkçi, här märtä ustazni kšrgändä bšläkçä rohlinip, qäddim kštirilip qalidu, hiyalän ana juttiki, mäktäptiki bähtiyar däqiqilärni hiyalän çarlap ketimän. İlahim, keyinki ävlatlardimu kšŋül riştiliri üzülmigäy…
Soyuz Nizahunovniŋ kindik qeni tškülgän juti – Dolata. Öziniŋ eytişiçä, ata-anisidin kiçik jitim qelip, akisi Ablin ikkisi Nizahun vä Patäm bova-momiliriniŋ qolida çoŋ bolğan ekän. Bari-yoqi üç yeşida pütkül insaniyät üçün paҗiä bolğan duniyaviy uruşniŋ asasiy yšnilişi – Uluq Vätän uruşiniŋ başlanğanliği toğriliq şum hävärgä, yättä yeşida bolsa, keŋäş hälqiniŋ uruşta ğalip çiqqan – Uluq Ğalibiyitiniŋ hoşalliğiğa äriksiz guva bolğan gšdäk, bu apätniŋ dähşitini vä hoşalliğini toluq çüşinälmidi, älvättä. Biraq baliliğidinla uruş atalmiş tartquluqniŋ näqädär eğirliğini šz qurbiliri bilän billä beşidin štküzdi…
Häyriyat, täğdir täqäzasi tüpäyli 1948-jili 1-sinipqa kiriş pursitigä erişkän u 8 jilliqni ana juti Dolatida, ottura mäktäpni Çoŋ Aqsuda 1958-jili tamamlap, egilik işliri vä täyyarliq kursliridin keyin, 1960-jili şu dävirdiki sanaqliq äŋ salahiyätlik vä abroyluq aliy oquş därgahliriniŋ biri Abay namidiki pedagogika institutiniŋ himiya-biologiya fakul'tetiğa oquşqa çüşidu. Uni 1965-jili utuqluq tamamlap, Uyğur nahiyäsidiki Aqtam ottura mäktivigä işqa orunlişip, «aqtamliq» bolup, yaşliq җoşqunluği bilän işqa kirişip ketidu. Juqurida eytqandäk, jitimçiliq vä uruş aqivitidiki yoqsizçiliqlarni beşidin štküzgän yaş kadr, dävir tälivigä muvapiq, asasiy işi bilän billä җämiyätlik işlarğimu arilişidu. 1966 – 1970-jillar ariliğida däsläp mäktäptiki käspiy ittipaq, 1970 – 1976-jillarda bolsa, başlanğuç partiya täşkilatliriğa yetäkçilik qilidu. 1976 – 1986-jilliri mäktäptä ilmiy mudir, yäni bevasitä bilim beriş sahasiniŋ yetäkçi «nazarätçisi» boldi. Çoŋ ävlat väkilliri yahşi bilidu, štkän äsirniŋ 80-jilliriniŋ otturisi – sabiq Keŋäşlär Elidäk alp dšlätniŋ tarihida «Qayta quruş» namliq çoŋqur islahat başlanğan qaynaq dävir edi. 1986-jili Soyuz aka šzi birkişilik äҗir siŋdürgän maarip oçiği – juttiki uyğur-qazaq ottura mäktivigä mudir bolup tayinlinidu vä ta hšrmätlik däm elişqa çiqqan 2001-jilğiçä, yäni top-toğra 15 jil mabaynida mudir-rähbär bolidu.
İş-hizmät šz yoli bilän, amma yaşaş – ävladini putiğa turğuzup, ularğa mädät boluş päriz demäkçi, Soyuz aka däm elişqa çiqqandin keyin akisi Ablin akiniŋ «Arişaŋdiki» tiҗarät işliriğa hämdäm bolup, yardämlişip, biraz vaqit şu yaqlarda jüridu. Ahiri oğli Bähtiyarğa uqaq tartip, Almutiğa kšçüp kelidu.
Eytmaqçi, Soyuz aka hazir šmürlük җüpti Asiyäm hädä Sabirova bilän tapqan ikki qiz, bir oğlidin bolğan säkkiz nävrisiniŋ qiziğini kšrüp, bähitlik qeriliq gäştini sürmäktä. Amal neçük, җapani billä tartqan җüpti, pütkül aŋliq hayatini ävlat tärbiyisigä beğişliğan Asiyäm hädiniŋ hayattin štkinigimu üç jil boptu.
Soyuz aka, başta eytqandäk, iş-hizmät vä hayatiy mäsililärdä nahayiti addiy, kämtar, biraq şuniŋ bilän billä häm šzigä, häm ätrapidikilärgä täläpçan, häqçil insan süpitidä dayim yeŋiliniş täräpdari boldi. Һeli yadimda, Soyuz aka däris štkändä, sinipta «uçqan çivinniŋ avazi aŋlinip” turatti. U yaqniŋ därisigä täyyarliqsiz keliş yaki şohluq qiliş mümkin ämäs edi.
Soyuz aka šz päniniŋ bilimlik mutähässisi, täҗribilik täşkilatçi süpitidä kiçikkinä yezimizdiki tehi qaymiği buzulmiğan uyğur-qazaq dostluği vä qerindaşliğiniŋ küçiyişigä birkişilik hässä qoşqan, jutdaşlarniŋ härbiriniŋ ailisigä märipät uruğini çaçqan ziyalilarniŋ biri desäk, aşurup eytqanliq bolmas. U yeŋi mäktäp benasini salduruştimu helä tär tškti… Yaş kadrlarni tärbiyiläşmu šz aldiğa çoŋ mäsilä edi.
Adil, minnätsiz ämgäk, sšzsiz bahalinidu yaki şundaq boluşqa tegiş. U Maarip ministrligi vä vilayätlik häm nahiyälik bilim beriş bšlümliriniŋ Pähriy yarliq, diplom, gramotiliri bilän näççä märtä mukapatlandi. 1998-jili «Qazaqstan Җumhuriyiti Maarip sahasiniŋ älaçisi» unvaniğa erişti. 2004-jili Uyğur nahiyäsiniŋ «Pähriy grajdini» ataldi… Biraq härqandaq Ustaz üçün äŋ aliy unvan, ataq – bu şagirtliriniŋ utuği, minnätdarliği, hšrmiti. Tehimu käŋiräk mänada eytqanda, şu şagirtlarniŋ ata-aniliri, demäk, äl-jutniŋ raziliği vä adil bahasi.
Bu җähättin eytqanda, Soyuz aka bilän Asiyäm hädä šzliriniŋ halal täri, adil ämgigi, jutqa bolğan häqqaniy mehir-muhäbbiti, kšyünüşi bilän alliqaçan munasip hšrmätkä erişkän bähitlik insanlar. Bu künlärdä hayatiniŋ şanliq 80-davaniğa çiqqan Soyuz aka Nizahunovni pütkül jutdaşlar vä eqidisigä sadiq yüzligän şagirtliri namidin sämimiy täbrikläp, bähitlik qeriliq, mustähkäm salamätlik, rohiy tämkinlik tiläymiz.

Rähmätҗan
ĞOҖAMBÄRDİEV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ