FUFLOMİTsİN yaki Dora-därmäkniŋ hämmisi paydiliqmu?

0
250 ret oqıldı

Mäşür SASİQOV,
«Uyğur avazi»

Ağrimaydiğan heçkim yoq. Һazir yeşi yätkän bovay-momaylarğa qoşulup, bšşüktiki bovaqtin tartip, şirğuran jigitlär bilän härkimni mähliya qilidiğan qizlarniŋ hämmisi ağriydiğan zaman boldi. Kšpçilikniŋ eğizida u yaki bu kesälniŋ därdini tartip, qilmiğan dorisiniŋ qalmiğanliği toğriliq gäp. Qisqisi, hazir saq adäm yoq desäk, härgizmu aşuruvätkänlik ämäs.Bolupmu ilgiri päqät yaşanğanlar arisida uçrişidiğan bäzibir ağriqlarniŋ jildin-jilğa “yaşirip” ketip barğanliği mutähässislärni çoŋqur oylandurmaqta. Buniŋdin taşqiri, šzlirigä şipa izdigän insanlarniŋ bu halätkä çüşüp qelişidin payda tepişni kšzligänlärniŋ sani kündin-küngä kšpiyivatqanliği sir ämäs. Dora-därmäk setiş bilän şuğullanğuçilar härhil quvluq-şumluqlarğa berivatqanliği yänä bar. Һärqandaq bemar ağriq qistap kälgändä heçnärsisini ayimaydiğanliğini «çoŋqur ügängän» ular dorihanida bahasi unçivala qimmät ämäs adättiki dorilarniŋ namlirini biraz šzgärtipla, teleradio kanallirida tohtimay reklama qiliş arqiliq ularni «äŋ şipaliq» doriğa aylandurup, kšpçilikni şunçilik җälip qilivaldiki, u dora-därmäklär bizniŋ «äŋ yeqin» dostlirimizğa aylinip qaldi. Şuniŋ nätiҗisidä hazir aşqazinimiz ağrisa yaki kindigimiz moҗusa därhal bayiqi reklamidiki «dostlirimizni» izdäydiğan täräpkä šttuq. Kšpçiligimiz ularsiz yaşalmaydiğan bolduq desäkmu, mubaliğä ämäs. Säpärgä çiqsaqmu, işqa barsaqmu, yenimizda şu dorilarni elip jürimiz.
Biz bügün äynä şu biraz betap bolup qalsaqla, animizğa işängändäk işinidiğan, tügäp qalsa, uçup berip, bahasiniŋ qançä boluşiğa qarimay, setivalidiğan dora-därmäklirimizniŋ bizgä qançilik paydisi bar ekänligi häqqidä sšz qilişni muvapiq kšrduq.
Ayrim ähbarat vasitilirini vä İnternet torini varaqlaş arqiliq topliğan mälumatlarğa asaslansaq, dora-därmäk sanaiti keyinki jillarda şunçilik täräqqiy qilişqa başliğanki, yeqinqi duniyaviy ihtisadiy bohran bu sahağa qilçilikmu täsir kšrsätmigän. Äksiçä, ilgärkidäk bolmisimu, tilğa alarliq däriҗidä alğa basqan. Bu neminiŋ alamiti? Çünki farmatsevtikiliq şirkätlär, juqurida eytqinimizdäk, adättiki dorilarğa başqa namlar bilän «җan» berip, ularni qimmät bahada setişni yolğa qoyğan. Alahidä täkitläş keräkki, ayrim dorilarniŋ bälgülük bir ağriqni davalaydiğan heçqandaq hususiyiti yoq bolsimu, adämlär uni setivelişqa aldiraydu. Keyinki vaqitlarda elan qilinğan mundaq paydisiz dorilarniŋ tizimiğa vä ularniŋ tärkividiki adäm organizmiğa qilçä şipa bärmäydiğan maddilarniŋ bar-yoqluğiğa kšz jügärtidiğan bolsaq, şunçä vaqittin buyan şu dorilarni içip jürginimizgä puşayman qiliştin başqa çarä yoq. Bäzi dora işläp çiqarğuçi kompaniyalär insanlarniŋ beşini qaymuqturup, tärkividä yoq närsini «bar» däp yezip, yançuğini tolturupla qalmay, u dorilarniŋ ayrimliri adäm salamätligigä ziyanliq ekänligini tamamän yadidin çiqarğan.
Moşundaq paydisiz dorilarni meditsina hadimliri šzara «fuflomitsin» däp ataydu. Ularniŋ pikriçä, bügünki kündä duniyada setilivatqan dorilarniŋ 90% toluq tätqiq qilinmiğan bolsa, ularniŋ 70%ni fuflomitsinlar täşkil qilidekän. Demäk, buniŋdin şundaq hulasä çiqiduki, biz ağriğimizğa şipa izdäp içivatqan dorilarniŋ päqät on payizila paydiliq. Qalğanlirini istimal qilğanda, šzimizgä šzimiz işinişkä tirişimiz. Һä, duniyada buniŋdin artuq küçlük närsä yoq. Yänä şu mutähässislärniŋ pikrigä qulaq salsaq, ägär bemar šzigä işänçä hasil qilğan halda härqandaq dorini içsä, u çoqum saqiyip ketidekän. Çünki däl şu vaqitta adäm organizmida «endorfin» däp atilidiğan madda bšlünüp çiqididä, ağriq bilän kürişişkä başlaydu. Qisqisi, ägär bir adämgä qosaq ağriğiniŋ dorisini başniŋ dorisi däp bärsä, u beşiniŋ yahşi boluvatqanliğini sezidiğanliği eniq. Mäsilän, Uluq Vätän uruşi jilliri yaridarlarğa “morfiy” däp adättiki glyukoza selip ağriqni helila uzaq vaqit besişqa mümkinçilik bolğan ekän. Şundaqla šz dävridä addiy askorbin kislotasini (S vitamini) künigä bir tal içip bärsä, päqät tumu-puşqaqtinla ämäs, hätta rak ağriğiniŋ aldini elişqa bolidu degän uqum moҗut edi. Bu usulni büyük biohimik, ikki märtä Nobel' mukapitiniŋ laureati Laynus Karl Poling tävsiyä qilğan vä šzi künigä 3 gramm askorbinka içkän. Amma ataqliq alimniŋ šzi rak ağriğidin vapat boldi.
Miŋliğan adämlärni җälip qilip, täҗribä jürgüzüşlär şuni kšrsättiki, S vitamini onkologiyalik, jüräk-qan tomurliri ağriqlirini davalaşta heçqandaq paydisiz bolup çiqti. Şuniŋğa qarimay, şu dävirdin etivarän bügüngä qädär u baziri äŋ iştik dorilarniŋ biri.
Mana moşundaq misallarni kšpläp kältürüşimiz mümkin. Ändi elimizdä ärkin sodida jürgän ayrim dora-därmäklärni, җümlidin korvalol vä volokardinni Evropa älliridä tamamän tapalmaysiz. Çünki ularniŋ tärkividä «fenobarbital» bilän «izvalerian» kislotasiniŋ narkotikiliq hususiyätliri bolğaçqa, adäm organizmi päydin-päy uniŋğa üginişkä başlaydu. U biraz qan tomurlirini käŋäytip, tiniçlandurup, hatirҗäm qilğini bilän jüräkni härgizmu saqaytmaydu. Һä, bu uzun jilliq tarihqa egä dorilarniŋ häqiqitini yoşurğan farmatsevtlar ularni ärkin setiştin elip taşlaşqa aldirimayvatidu. Uniŋğa üginip qalğan bova-momilarniŋ kšpçiligi bu dorilarsiz jürälmäydiğan däriҗigä yetişi, päqät ularni işläp çiqarğuçilarğa kälgän amättur, halas.
Älvättä, biz bu maqalimizda qoliğa amät kälgän şu dora-därmäk sanaiti bilän şuğullanğuçilarniŋ mähsulatliriniŋ hämmisi «җa» deyiştin jiraqmiz. Biraq härbir doriniŋ qandaq paydiliniş, tärkividiki madda yaki başqa elementlar toğrisida yezilğan qäğäzni diqqät bilän oqup çiqiş şärt ekänligini eytqaç, ayrim dorilarniŋ häqiqätänmu işläp çiqarğuçi yaki reklama qilğuçi bärgän mälumatlarğa mas kälmäydiğanliğini täkitlimäkçimiz. Mäsilän, juqurida eytilğan «Validol», «Valokardindin» taşqiri, ağriqhaniğa barsiŋiz, härbir vraç yezip beridiğan «Glitsin» adättiki aminokislota bolsa, ändi «Lineksniŋ» orniğa künigä bir stakan qetiq içsiŋiz, paydisi uniŋdinmu kšpiräk bolidu. Demäk, šziŋizniŋ salamätligini saqlaş šziŋizgä bağliq, hšrmätlik gezithan!
Sšzara şunimu eytip štüş lazimki, dora-därmäk sanaitigä BAD (biologiyalik aktiv qoşundilar) namliq dorisiman tabletkilar päyda boldi. Ularniŋmu insanlarğa berivatqan paydisi çağliq. Şundaq bolsimu kšpinçä bu BADlar toğriliq teleradio kanallarda “immunitetni çapsan kštiridu” yaki “tez oruqlaşta yeqin yardämçiŋiz” degän yalğan reklamilar berilidiğan boldi. Şuniŋ täsiri bolsa keräk, biz ularnimu turaqliq istimal qilişqa adätlinivatimiz. Bu yärdä şuni eniq çüşiniş lazimki, BAD taza biznes bolup, insanlar salamätligigä berär qilçilik paydisi yoq. Äksiçä, ayrim BAD işläp çiqarğuçilar šzliriniŋ mähsulatlirini setişqa härhil yollar bilän adämlärni qiziqturup, sodisini qaynatqandin taşqiri, bäzidä setilmiğan dorilarnimu şu “setiqçilarniŋ boyniğa artiştinmu” yanmayvatidu. Aqivättä qepi alahidä bezälgän häm bir qariğanğa «süpätlik dora ekän» degän täsirat qalduridiğan bu paydisiz tabletkilarni satalmay, mal-duniyasidin ayrilivatqanlarmu yetärlik. Moşundaq soda-setiq işliri bilän şuğullanğuçilarni җazalaşqa qanunmu yol qoymaydu. Çünki ular räsmiy organlardin royhättin štkändä, paaliyitini «dora-därmäk sodisi bilän şuğullinimiz» däp kšrsätmäydu. Uniŋ üstigä ularniŋ setivatqini dora hesaplanmaydu.
Hulläs, dora-därmäk sanaiti insanlarniŋ salamätligi hesaviğa täräqqiy qilidu häm biz, adämlär, bäzi çağlarda eräŋsizligimiz tüpäyli, ularni tehimu bay qilivatimiz. Paydisiz «fuflomitsinlarni» içip, uniŋsizmu aҗiz organizmni oğilaşniŋ orniğa ata-bovilardin qalğan çšp-giyalardin yasalğan dorilarni paydilansaq, salamätligimiz üçün helila paydiliqtur.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ