Däsläpkilärniŋ biri

0
165 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV,
«Uyğur avazi»

Mälumki, 1957-jili «Kommunizm tuği» gezitiniŋ (hazirqi «Uyğur avazi») çiqişi Keŋäş İttipaqida istiqamät qilivatqan uyğurlarniŋ hayatida çoŋ vaqiä boldi. Gezit häliqniŋ iҗtimaiy-ihtisadiy, mädäniy, mäniviy hayatida çoŋ rol' oynaşqa başlidi. Älvättä, gezitni çiqiriş oŋay bolmidi. U dävirdä kadr mäsilisi җiddiy turğanliği hämmigä mälum. Şuŋlaşqa gezitniŋ däsläpki hadimliriniŋ zimmisigä çüşkän җavapkärlikni, eğirçiliqlarni çüşiniveliş täs ämäs. Gezit däsläp yoruq kšrgän jilliri käspiy jurnalistlarniŋ az boluşi tüpäyli gezit işiğa başqa saha egisi bolsimu, amma ädäbiyatqa, iҗatqa yeqin şähslärmu җälip qilindi. Äynä şundaq insanlarniŋ biri Reşit Kiçikov edi. Reşit aka hayat bolğinida, biyil 90 yaşqa tolattekän.Yeqinda uniŋ çoŋ oğli Ruşidin Kiçikov bilän uçraşqinimda, dadisi häqqidä nurğun mälumatlarni elişqa muyässär boldum.
Bizniŋ familiyamizniŋ šzigä çuşluq «tarihi» bar ekän,— däydu Ruşidin aka. — Meniŋ qoşqa bovam, yäni bovam Abdirimniŋ dadisi Şärip degän kişi paka boyluq, çuği kiçik adäm bolğan ekän. U Һärämgä berip kälgändin keyin jutdaşliri uniŋ ismini atimay «Kiçik haҗim» dättekän. Şu «kiçik» läqimi tüpäyli bizniŋ familiyamiz Kiçikov bolup qalğan. Bolmisa äsli biz Şäripovlar. Dadam rämiti šziniŋ äҗdatliri toğriliq nahayiti qiziq hekayilärni qilip bärginidä, zoquŋ kelidiğan. Özi äsli käspi boyiçä matematik bolsimu yezişqa humar edi. Qiziq yeri, män tuğulğan küni u «Kommunizm tuği» gezitiğa işqa orunlişiptu. Apamniŋ eytip berişiçä, şu küni u tuğuthaniğa kelip apamğa: «Män bügün äŋ bähitlik adäm. Oğlum tuğuldi häm šzäm yahşi kšrgän işqa kirdim» degän ekän. Şuŋlaşqa bolsa keräk, ailimizdä milliy gezitimizğa bolğan hšrmät dayim juquri.
Reşit Kiçikov 1928-jili Yarkänt şähiridä tuğulğan. Atisi Abdirim šz zamaniğa layiq bilim alğan kšzi oçuq, ziyali adäm bolğan. U štkän äsirniŋ 20-jilliri «Zärvat» mäktividä oquğan. Mäzkür mäktäpni tamamliğandin keyin härhil jillarda partiya sahasida mäs°ul hizmätlärdä, mäktäplärdä muällim, ilmiy mudir, mudir bolup işligän. Abdirim aka bilän Aliyäm hädä säkkiz pärzänt tepip, tärbiyiläp qatarğa qoşqan. Ularniŋ arisida ailiniŋ tunҗisi Reşitniŋ orni alahidä. U ata izini besip, Yarkänt pedtehnikumini tamamlaydu. Bilim därgahini tamamliğandin keyin Qaratal, Panfilov nahiyäliridä muällim, ilmiy mudir bolup işläydu. İştin qol üzmäy Almutidiki Qazaq pedagogika institutini sirttin oqup tamamlaydu.
Reşit aka šzi iҗadiyätkä yeqin bolğaçqa, muällim bolup işlävatqan päytliridä nahiyälik gezitlarda çoŋ-kiçik maqaliliri yoruq kšrüp turdi. Juqurida eytqinimizdäk, «Kommunizm tuği» geziti çiqişqa başliğanda kadr mäsilä җiddiy turdi, yäni maqalä yezişni bilidiğanlar yetişmätti. Şu säväptin җay-җaylardin yezişqa iştiyaqi barlar täklip qilinişqa başlidi. Äynä şularniŋ arisida Reşit Kiçikovmu boldi.
Reşit aka šzi üçün yeŋi sahaniŋ işini çin iştiyaqi bilän üginişkä başlidi. Aliy bilimlik, җämiyätniŋ barliq sahaliridin azdu-tola häviri bar, ana tilini yahşi bilidiğan, muhimi yezişqa iştiyaqi zor Reşit aka üçün jurnalistikini šzläştürüş qiyin bolmidi. Uniŋdin taşqiri, u täbiitidin ämgäkçan vä šzigä täläpçan edi. Şu tüpäyli Reşit Kiçikov tez aridila redaktsiya işiğa qoyuq arilişişqa başlidi. Uniŋğa Mähsüt Noruzov, Tudahun Näzärov, Qurvan Tohtämov, Nurähmät İsmayilov, Һezim Bähniyazov ohşaş käsipdaşlirimu yeqindin yardäm qildi. Reşit Kiçikovniŋ qälimigä mänsüp oçerklar, reportajlar, maqaliliri gezithanlar arisida çoŋ qiziqiş hasil qildi. Jillar štüp u qälimi štkür jurnalistlar qataridin kšründi. 1964-jili bolsa, SSSR Jurnalistlar ittipaqiğa qobul qilindi.
Gezitta biraz täҗribä topliğan jurnalist ändi šzini televiziya vä radiojurnalistikida sinap kšrüşni toğra kšridu. Şundaq qilip, u 1969-jili šz ihtiyari bilän Özbäkstan televiziya vä radioaŋlitiş dšlät komitetiniŋ çät ällärgä radioaŋlitiş uyğur redaktsiyasigä Qazaqstan boyiçä šz muhbiri bolup işqa orunlişidu. Täҗribilik jurnalist ändi uyğurlar ziç yaşaydiğan nahiyälärdin materiallarni kšpläp uyuşturidu. Qazaqstanda ämgäk mäydanida, ilim-pändä, sportta, sän°ättä zor utuqlarğa yätkän uyğurlarni šzbäkstanliqlarğa tonuşturdi, muhim vaqiälär häqqidä šz vaqtida hävärlär berip turdi. Şu tüpäyli Reşit Kiçikovniŋ ismi Özbäkstandimu tonuluşqa başlidi. Uniŋ pidakaranä ämgigi munasip bahalinip, birnäççä qetim Özbäkstan televiziya vä radioaŋlitiş dšlät komitetiniŋ pähriy yarliqliri bilän täğdirländi.
U 1977-jili «Kommunizm tuği» gezitiğa qaytip käldi. Gezitta ädäbiy hadim, bšlüm başliği süpitidä gezitniŋ mäzmunluq vä süpätlik çiqişiğa šz ülüşini qoşti.
Äpsus, 1982-jili iҗadiyätniŋ kamalitigä yätkändä, yäni bari-yoqi 55 yeşida tuyuqsiz duniyadin štti.
Reşit Kiçikovniŋ šmürlük җüpti Poçunay Burhanova pütkül aŋliq hayatini märipätkä beğişliğan insan. Ular üç pärzänt tepip, tärbiyiläp qatarğa qoşti. Çoŋ qizi Һädiyäm meditsina sahasini hadimi. Oğli Ruşidin hazir «Asia Continental Airlines» aviakompaniyasiiniŋ prezidenti, Meҗit bolsa käspiy-tehnikiliq bilimgä egä.
Juqurida Reşit akiniŋ oğli Ruşidin Kiçikovniŋ eytqinidäk, «Uyğur avazi» geziti ularniŋ ailisidä alahidä orunni egiläydu. Şuŋlaşqa bolsa keräk, Ruşidin aka gezitimizniŋ yeqin dostliriniŋ biri. Uzun jillardin beri u dayim muştiri toplaş mävsümidä onliğan adämlärniŋ gezit muştiri boluşini täminläp kälmäktä. Uniŋdin taşqiri, gezitqimu qolidin kälgän yardimini ayimaydiğan hamiylirimizniŋ biri.
Reşit Kiçikov – gezitimizniŋ işini җanlandurğan şähslärniŋ biri. Demäk, uniŋ ismi gezit tarihida qalidiğanliği sšzsiz. Moşu maqalimu uniŋ yarqin ispati.
Sürättä: R.Kiçikov (oŋda) käsipdaşliri bilän (1970-jillar).

Bälüşüş

Javap qalduruŋ