Toğra yolda maŋayli

0
230 ret oqıldı

Yoşuridiğini yoq, keyinki vaqitlarda biz, uyğurlar, toğra yoldin säl çätnişip ketivatimiz. Bolupmu päyğämbirimiz Muhämmät äläyhissalam İslam dini yolida ruhsät qilmiğan bid°ät işlarğa kšpiräk yol qoyuvatimiz. Eytayluq, Qurvan heytida Muhämmät äläyhissalam naşta qilmay turup, heyt namizini štäp bolğandin keyin, atiğan malni qurvanliq qilip, andin uniŋ gšşini yeyiş arqiliq eğizini açqan ekän. Demäk, heyt barçä musulmanlarniŋ mäyrimi bolğanliqtin, hämmäylän heytlaş üçün vä qurvanliq qilişqa šygä aldirişimiz keräk.
Biz yaş vaqitlirimizda şundaq qilattuq. Atilirimiz bizni ägäştürüp heytniŋ aldida, yäni ayäm küni qäbirstanni ziyarät qilişqa apiratti. Andin keyin käçqurunluği pütkül qerindaşlar çoŋ šygä җäm bolup, duniyadin štkänlärniŋ rohiğa atap qur°an tilavät qilattuq. Ätisi hämmimiz yänä jiğilip, holum-hoşna, uruq-tuqqanlarniŋ šylirigä heytlap barattuq. Һä, hazir bolsa, nemişkidu, biz heyt namizidin keyin šydä heytliqni raslaşniŋ orniğa qäbirstanğa qarap jügräydiğan boluvalduq. Şundaqla kšpçiligimiz šy-šylärni heytlaşni qoyup, päqät qurvanliq qilğan šylärgila heytlap baridiğan bolduq.
Yänä bir eytmasqa bolmaydiğan bid°ät işlarniŋ biri – vapat bolğan adämniŋ namizini çüşiriş aldida vä uniŋ yättä, qirqi näzirliridä huddi toyda “tost” sšzligändäk, häddi-hesapsiz kšp sšzläydiğan boluvalduq. Äslidä bu işlarmu İslam dinida päyğämbirimiz Muhämmät äläyhissalam täripidin ruhsät qilinmiğan. Demäk, päyğämbär qilmiğan işni qiliş – bid°ät, yäni mäkruh (yeŋiliq kirgüzüş) hesaplinidu. Rast, biz bu işlarni “sovap alimiz” däp qilimiz, amma ämäliyatta undaq ämäs, äksiçä, gunani gäjgimizgä artivatimiz. “Sšzläymän” däp bir-birimizniŋ käynidä ğevitini qilğiçä, meyitni saqlatmay, namizini çüşirip, “märhumniŋ hayat vaqtida bilip-bilmäy qilğan gunalirini mähpirät qilğin” däp dua qilsaq, toğra häm sovapliq iş qilğan bolumiz. Undaq bolğini, imamlar qäbirstanda “Mülük” sürisini oquydu. U yärdä mundaq deyilidu: “Bismillahi rahmani rahim! Pütün asman-ziminniŋ padişaliği ilkidä bolğan Allaniŋ bärikiti büyüktur. Alla här närsigä qadirdur. Silärniŋ qaysiŋlarniŋ ämäli äŋ yahşi ekänligini sinaş üçün Alla šlümni vä tiriklikni yaratti. Alla ğaliptur (tovva qilğuçini) nahayiti mäğpirät qilğuçidur. Ular: ägär biz (Päyğämbärniŋ sšzlirini) aŋliğan yaki çüşängän bolsaq, ähli dozaq qatarida bolmas eduq”.
“Pärvardigaridin kšrmäy turup qorqqanlar mäğpirätkä vä katta sovapqa erişidu… (Ey, Muhämmät! Ularğa ) eytqinki, “Alla silärni yaratti, silär üçün qulaqni, kšzlärni, dillarni yaratti, silär az şükür qilisilär”.
Bu qisqiçä berilgän ayätlär. Andin җamaät җäm bolup šygä barğanda “Bäqärä” sürisiniŋ 155-ayiti oqulidu. Uniŋda: “Biz silärni biraz qorqunuç bilän biraz qähätçilik bilän vä malliriŋlarğa, җanliriŋlarğa, baliliriŋlarğa, ziraätliriŋlarğa yetidiğan ziyan bilän çoqum sinaymiz. (Beşiğa kälgän musibät ziyan zähmätlärgä) sävir qilğuçilarğa (җännät bilän) huş hävär bärgin. Ularğa birär musibät kälgän çağda ular: “Biz, älvättä, Allaniŋ egidarçiliğidimiz (yäni Allaniŋ bändilirimiz), çoqum Allaniŋ därgahiğa qaytimiz”. Äynä şular Pärvardigariniŋ mäğpiriti vä rähmitigä erişküçilärdur, äynä şular hidayät tapquçilardur” deyilidu.
Demäk, biz, musulman ähligä, җäsätni issiqta yaki soğda turğuzup qoyup, uzaqtin-uzaq mitinglarni eçişniŋ haҗiti yoq ekän. Uniŋ orniğa hämmimiz jiğilip säptä turğanda bilginimizçä qisqa ayätlärdin oqup, dua qilip qoysaq, märhumniŋ rohini huş qilğan bolumiz.
Jigitbaşliri jutdarçiliq işlirini rätläydiğan jut särkiliri bolğanliqtin, juqurida eytilğan bid°ät işlarniŋ tehimu ovҗ elip kätmäsliginiŋ aldini elip, җamaätniŋ toğra yolda meŋişini rätläp, ularni sovapliq işlarni qilişqa dävät qilsa demäkçimän.
Uluq Alla hämmimizgä hidayät, šyümizgä hatirҗämlik äta qilip, tenimizni salamät qilğay. Amin!
Dilmurat YÜSÜPOV,
Qarasu mähällisiniŋ
vä mikrorayonlarniŋ imami.
Almuta şähiri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ