Һämkarliq keŋişiniŋ sammiti

0
108 ret oqıldı

Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev Türkiy tilliq dšlätlär hämkarliq keŋişiniŋ VI sammitiğa qatnaşti.
Türkiy tilliq dšlätlär hämkarliq keŋişiniŋ (TDҺK, yaki Türk keŋişi) ilgärki sammiti 2015-jili Astanada štkän edi. Däsläptä 2016-jilğa bälgülängän VI sammit ikki qetim keyin qaldurulğan edi. Şuŋlaşqimu bu qetimqi aliy däriҗidiki uçrişiş alahidä ähmiyätkä egä boldi. Moşu üç jilda türkiy tilliq dšlätlär rähbärliri ikkitäräplimä şäkildä turaqliq uçrişip turğan bolsimu, mundaq kšptäräplimilik sammit hämkarliqni helä käŋ dairidä täräqqiy ätküzüşniŋ birpütün yandişişlirini işläp çiqiş üçün zšrür boldi.
Çolpon-Atadiki “Ruh Ordo” mädäniy märkizidiki uçrişişqa Qazaqstan, Qirğizstan, Äzärbäyҗan, Özbäkstan, Türkiya Prezidentliri – Nursultan Nazarbaev, Sooronbay Jeenbekov, İlham Äliev, Şavkät Mirziyaev, Redjep Erdoğan vä Vengriya Prem'er-ministri Viktor Orban qatnaşti.
Nursultan Nazarbaev sammitni eçip, Qirğizstan Prezidenti Sooronbay Jeenbekovqa än°äniviy mehmandostluği üçün minnätdarliq bildürdi, şundaqla Özbäkstan Prezidenti Şavkät Mirziyaev bilän Vengriya Prem'er-ministri Viktor Orbanniŋ uçrişişqa qatnişivatqanliğini – alahidä täkitlidi.
– Bügünki mäҗliskä hšrmätlik mehmanlarniŋ qatnişivatqanliği – Türk keŋişi ähmiyitiniŋ eşivatqanliğiğa vä uniŋ täsiriniŋ käŋiyivatqanliğiğa guvaliq qilidu. Sammitta qobul qilinidiğan kelişimlär vä qararlar asasida häliqlirimiz otturisidiki šzara hämkarliq vä qerindaşliq alaqilarniŋ süpät җähättin yeŋi däriҗigä çiqidiğanliğiğa işinimän, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
2015-jilqi ilgärki sammittin tartip TDҺKkä räislik qiliş väzipisini Qazaqstan orunliğan edi – bu qetimqi uçrişişta muhim lavazim Qirğizstanğa štti. Nursultan Nazarbaev bu toğriliq elan qilip, Sooronbay Jeenbekovqa yeŋi märtividä utuq tilidi. Qirğizstan Prezidenti bolsa šz novitidä Qazaqstan Җumhuriyitigä vä şähsän uniŋ Prezidentiğa Türkiy tilliq dšlätlärniŋ hämkarliq keŋişigä utuqluq räislik qilğanliği üçün minnätdarliq bildürdi.
Çolpon-Atadiki uçrişiş milliy sport türliri vä yaşlar säyasiti sahasidiki hämkarliqqa beğişlandi. Umumän qatnaşquçilar muhakimä qilğan mäsililärniŋ dairisi helä käŋ boldi.
Nursultan Nazarbaev sammitta sšzgä çiqip, hazirqi alämşumullaşturuş şaraitida kälgüsi ävlat üçün milliy mädäniyät vä än°änilärni saqlap qelişqa alahidä ähmiyät beriş keräkligini täkitlidi.
– Şuŋlaşqimu bügünki mäҗlis milliy sport türlirini vä yaşlar säyasitini täräqqiy ätküzüşkä beğişlandi. Män Türk keŋişi Yaşlar liderliriniŋ forumini, ilmiy konferentsiyalärni, seminarlarni turaqliq štküzüşni, türk duniyasiniŋ nadir tarihiy җayliriğa ekspeditsiyalärni uyuşturuşni täklip qilimän. Bu çarilärniŋ yaşlirimizniŋ tehimu qoyuq hämkarlişişiğa vä mämlikätlirimizniŋ mädäniy alahidilikliri toğriliq bilimini käŋäytişigä elip kelidiğanliğiğa işinimän,– dedi Qazaqstan Prezidenti.
Nursultan Nazarbaev şundaqla käsipdaşlirini Qazaqstanniŋ Türk keŋişigä räislik qilişiniŋ nätiҗiliri toğriliq hävärdar qildi. Qazaqstan Prezidenti moşu vaqitta türk integratsiyasiniŋ yahşi täräqqiyatqa egä bolğanliğini täkitlidi. Җümlidin türkiy tilliq dšlätlär integratsiyasiniŋ kontseptsiyasini işläp çiqiş boyiçä tapşurma orunlandi – moşu hšҗҗätniŋ qobul qilinişi sammit yäkünliriniŋ biri boldi.
Dšlät rähbiriniŋ sšziçä, 2015-jildin buyan türkiy tilliq häliqlärniŋ säyasiy alaqisi küçiyip, bu soda-ihtisadiy vä iҗtimaiy munasivätlärniŋ käŋiyişigä imkaniyät yaratti.
Qazaqstan Prezidenti hazirqi väziyät toğriliq gäp qilip, alämşumul geosäyasiy vä geoihtisadiy šzgirişlär şaraitida häliqara behätärlik problemiliriniŋ muräkkäplişivatqanliğini täkitlidi.
Nursultan Nazarbaev Türk keŋişi dairisidiki hämkarliqniŋ šzara täräqqiyat üçün yahşi şarait yaritidiğanliğini täkitlidi vä mämlikätlär otturisidiki şeriklikni tehimu täräqqiy ätküzüş boyiçä birqatar täşäbbuslarni otturiğa qoydi.
– Biz kapitalni toplaş vä ataqliq investorlarni häm maliyä ekspertlirini җälip qiliş üçün maliyä vasitilirini täräqqiy ätküzüşniŋ barliq şaraiti yaritilğan “Astana” Häliqara maliyä märkiziniŋ imkaniyätliridin paydilinişimiz keräk. Äynä şuniŋğa bağliq män silärniŋ mämlikitiŋlarni maliyä märkiziniŋ paaliyitigä aktiv qatnişişqa çaqirimän, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Dšlät rähbiri şundaqla Türk keŋişigä äza dšlätlär otturisida soda-ihtisadiy munasivätlärni çoŋqurlitişniŋ muhim ekänligigä diqqät ağdurdi vä mämlikätlärniŋ tranzit-transport iqtidarini paydiliniş ävzälliklirigä tohtaldi.
Qazaqstan Prezidenti “Ruhani jaŋğıru” programmisini utuqluq ämälgä aşuruş nuqtäiy näzäridin, türkiy häliqlärniŋ rohiy tiklinişiniŋ muhim ekänligini täkitlidi vä Türk keŋişiniŋ dairisidä kälgüsi ävlatlar üçün muqäddäs җaylarni saqlap qeliş mähsitidä “Türk alimidiki 100 adäm” vä “Türk aliminiŋ muqäddäs җayliri” mähsus layihilirini işläp çiqişni täklip qildi.
Nursultan Nazarbaev Türk keŋişiniŋ başquruş organlirini optimallaşturuş vä ularniŋ paaliyitiniŋ nätiҗidarliğini aşuruş mäsililirigä ayrim tohtaldi.
– Һazir täşkilat kativatiniŋ mandati tehnikiliq vä protokol-täşkiliy mäsililär bilän çäklängän. Uniŋ üstigä Türk keŋişi institutliriniŋ paaliyitidä pat-patla bir-birini täkrarlaş uçrişidu. Äynä şuniŋğa bağliq täşkilatimizniŋ nätiҗidarliğini, uniŋ paaliyitiniŋ ävrişimligini küçäytiş vä iqtidarini aşuruş mähsätliridä män tšvändikilärni täklip qilimän. Türk akademiyasini, Türk mädäniyät vä miras fondini häm Aqsaqallar keŋişini TÜRKSOYğa birläştürüş keräk. Türk PA türkiy dšlätlär parlamentliri otturisida hämkarliq ornitiş boyiçä šz mähsitini orunlidi. Şuniŋğa qarimay, hazir uniŋ işida izçilliq bayqalmayvatidu. Şuŋlaşqimu moşu qurulumniŋ paaliyitini tählil qiliş zšrür. Ägär nätiҗidarliq bolsa, uniŋ väzipilirini kativatqa tapşuruş keräk. Ägär nätiҗidarsiz bolsa, uni toluq tarqitişni täklip qilimän, – dedi Dšlät rähbiri.
Qazaqstan Prezidentiniŋ pikriçä, mundaq çarilär täşkilatniŋ işini nätiҗidarliq optimallaşturuş, uniŋ mädäniy-guminitarliq paaliyitini bir märkäzdin tärtipkä kältürüş, hadimlar sanini qisqartip, mäbläğni ihtisat qiliş imkaniyitini beridu.
Ahirida Dšlät rähbiri Qirğizstan täräpni Türk keŋişigä räislik qilişni başlişi bilän yänä bir qetim täbriklidi vä utuq -muvappäqiyätlär tilidi.
Sammitta TDҺKkä räislik qiliş väzipisini qobul qilğan Qirğizstan Prezidenti Sooronbay Jeenbekov, şundaqla Türkiya, Äzärbäyҗan Prezidentliri Redjep Erdoğan, İlham Äliev vä TDҺK dairisidä hämkarliq qilişqa täyyar Özbäkstan Prezidenti Şavkät Mirziyaev, moşu sammitta Türk keŋişi yenida bayqiğuçi märtivisigä egä bolğan Vengriya Prem'er-ministri Viktor Orban sšzgä çiqti.
Çolpon-Atada bolup štkän Türkiy tilliq dšlätlär hämkarliq keŋişiniŋ sammiti täşkilatniŋ normativliq-hoquq asasiğa bir qatar muhim hšҗҗätlärni qoşti. Mäsilän, Prezidentlar TDҺK VI sammitiniŋ deklaratsiyasini, TDҺK baş kativini vä uniŋ orunbasarini tayinlaş vä Vengriyagä TDҺK yenida bayqiğuçi märtivisini beriş toğriliq ikki qararni imzalidi. Bu yärdä şuni qoşumçä qiliş keräkki, Baş katip lavazimini Qazaqstan väkili – diplomat Bağdad Amreev egilidi.
Uniŋdin taşqiri sammit yäküni boyiçä Türkiy tilliq dšlätlär integratsiyasiniŋ kontseptsiyasi vä milliy sport türliri häm yaşlar säyasiti sahasida hämkarliqni täräqqiy ätküzüş toğriliq, şundaqla Çinğiz Aytmatovniŋ 90 jilliği munasiviti bilän ikki bildürüş qobul qilindi.
TDҺKniŋ yeŋi räisi Bağdat Amreevniŋ muzakirilär ayaqlaşqandin keyin štkän mätbuat konferentsiyasidä täkitlişiçä, Türk keŋişiniŋ novättiki uçrişişini 2019-jili Äzärbäyҗan paytähti Bakuda štküzüş planlandi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ