Biz yänä uçrişimiz…

0
616 ret oqıldı

Elimiz Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» maqalisida alğa sürülgän väzipilär asasida elimizniŋ Mädäniyät vä sport ministrligi iҗadiy kollektivlarniŋ šz repertuarlirini yeŋilaş, zaman täläplirigä layiq yahşi häm süpätlik äsärlärni sähniläştürüş, iҗadiy toplarniŋ gastrol'luq paaliyätliri geografiyasiniŋ käŋ häm mäzmunluq boluşini täminläş mähsitidä härtäräplimä iş elip berivatidu. Җümlidin şanliq tarihi 85 jilğa täŋ Q.Ğoҗamiyarov namidiki dšlät akademiyalik Uyğur muzıkiliq-komediya teatriniŋ tamaşibinlarğa täğdim qilidiğan bayliği mol bolğiniğa qarimay, gastrol'luq paaliyätlirimizniŋ keyinki jillarda käskin qisqirap kätkini aççiq häqiqät edi. Jiraq çät ällärni demigändä, yan hoşnimiz bolğan Özbäkstan, Qirğizstan tamaşibinliri bilän üz kšrüşmiginimizgä on bäş jil boptu. On bäş jil!!! Bu biz, sän°ätkarlar üçün, nahayiti uzaq tänäpus, älvättä. Şuniŋ üçün bolsa keräk, bu qetim teatrimizniŋ mudiri Ruslan Tohtahunov bilän bädiiy rähbirimiz Murat Ähmädiev kollektivni Taşkänt häm Bişkek şähärlirigä gastrol'luq säpärgä ävätiş mäsilisiniŋ häl bolğanliğini eytqanda, bäk hoşal bolduq. Һäqiqätän, biz bu qetimqi gastrol'ni täşnaliq bilän kütkän eduq.
Hulläs, 14-avgust küni yolğa atlanduq. Җämi atmiş bäş näpär sän°ätkardin ibarät teatr kollektivini Taşkänttä Özbäkstan uyğur mädäniyät märkiziniŋ väkilliri bilän bir türküm qerindaşlar quçaq yeyip qarşi elişti. Plan boyiçä 16-avgust küni gastrol'luq säpirimizniŋ täntänilik eçiliş märasimi Taşkäntniŋ «Türkstan» kontsert zaliğa bälgülängän ekän. Taşkäntlik tamaşibinlirimiz zalni tolturdi. Aldi bilän sähnigä Qazaqstanniŋ Özbäkstandiki Pävquladdä vä Toluqhoquqluq älçisi Erik Utenbaev kštirilip, qisqiçä täbrik nutqini bayan qildi:
– Ässalam, äziz qerindaşlar! Özbäkstan – Märkiziy Aziyadiki çoŋ dšlätlärniŋ biri. Özbäk hälqi – bizniŋ yeqin hoşnimiz. Şuniŋ üçün Özbäkstan bilän alaqä biz, qazaqstanliqlar, üçün ähmiyätlik. Özäŋlarğa mälumki, 2018-jil Qazaqstanda Özbäkstan jili, 2019-jil bolsa, Özbäkstanda Qazaqstan jili däp elan qilindi. İkki dšlät otturisidiki hämkarliq yüksäk işänçä vä šzara hšrmät asasida rivaҗlanmaqta. Q.Ğojamiyarov namidiki Dšlät akademiyalik Uyğur muzıkiliq-komediya teatri kollektiviniŋ bügün Taşkänt şähiridiki gastrol'luq säpiri – ikki mämlikät otturisidiki mädäniy alaqilarniŋ yarqin bir ipadisidur.
Zaldiki güldüras alqişlardin keyin, sähnigä Özbäkstan Җumhuriyiti Ministrlar Kabineti yenidiki Häliqara munasivätlär vä çät ällär bilän dostluq alaqilar komitetiniŋ räisi Rustäm Qurbanov kštirildi:
– Qädimiŋlar oŋuşluq bolsun, äziz sän°ätkarlar! Silärniŋ kelişiŋlar Özbäkstanimiz mustäqilliginiŋ jigirmä yättä jilliq toyi harpisida boluvatidu. İkki dšlät hälqi äzäldin yanmu-yan yaşiğan, qerindaş bolğan. Qazaqstandin kälgän uyğur sän°ätkarlirini quçaq eçip qarşi alimiz, qädimiŋlar qutluq bolsun! Sän°itiŋlar, yeqimliq muzıka-nahşiliriŋlar, ävrişim ussulliriŋlar, sähnä äsärliriŋlar bilän šzbäkstanliq tamaşibinniŋ uyğur sän°itigä bolğan täşnaliğini qandurup, seğinğan jüräklärgä mälhäm beğişlap, huşvaq dämlärgä bšläydu, däp ümüt qilimiz!
Natiqlarniŋ qizğin täbrik sšzliridin keyin Özbäkstan uyğur mädäniyät märkiziniŋ räisi Һälimä Baratova, Taşkänt şähärlik Uyğur mädäniyät märkiziniŋ räisi Alimҗan Zayitov Uyğur teatriniŋ bädiiy rähbiri Murat Ähmädiev başqurğan iҗadiy kollektivqa Taşkänttiki gastrol'niŋ muvappäqiyätlik štüşigä tiläkdaşliq bildürüp, än°änä boyiçä Murat Ähmädievniŋ uçisiğa uyğurniŋ milliy çapinini yapti. Öz novitidä, Uyğur teatri rähbärligimu qazaqstanliq barliq qerindaşlarniŋ illiq salimini yolliğaç, Erik Utenbaev bilän Rustäm Qurbanovqa qazaq hälqiniŋ milliy çapinini hädiyä qiliş arqiliq ehtiram bildürdi.
Şuniŋ bilän täntänilik käçniŋ räsmiy bšlümi tügäp, pärdä Abdrim Ähmädiyniŋ «Yaru» nahşisi bilän eçildi. Uyğur käspiy teatr sän°itiniŋ yarqin namayändisi, Özbäkstan Җumhuriyitiniŋ häliq artisti Abdrim Ähmädiyniŋ mubaräk ismi, uniŋ iҗadi šzbäkstanliq tamaşibinlirimizğa yeqindin tonuş. Uzun jillar boyi Taşkänttä Özbäkstan Dšlät Televiziya vä radio hävärlirini aŋlitiş komitetiniŋ yenidiki uyğur nahşa ussul ansamblida paaliyät jürgüzüp, mäzkür ansambl'niŋ täräqqiyatida çoŋ äҗir siŋdürgän bu esil sän'ätkarniŋ nahşiliri härbir tamaşibinniŋ dilida helikäm mäkkäm saqlaqliq.
Käç tamaşibin zali bilän sämimiy munasivättä äҗayip bir illiq sezimlär ilkidä juquri däriҗidä štti däp oylaymän. Tamaşibinlar birdä ihtiyarsiz kšzlirigä yaş alsa, birdä sähnidiki artistlarğa җor bolup billä nahşa eytişti. Bir çağlarda rasa qaynaq iҗat ordisi bolğan häm muzıka sän°itimizniŋ gültaҗisi «12 muqamni» qayta tikläş, rätläş käbi alämşumul ähmiyätlik işlarni tunҗa qetim ämälgä aşurğan Taşkänt uyğur nahşa-ussul ansambli alliqaçan šz paaliyitini tohtatqan edi. Şu uyğur ansamblida paaliyät jürgüzgän sän'°ätkarlarniŋ besim kšpçiligi baqiliq bop ketiptu. Şahidä Şäymärdanova, Һavahan Äzizova, Halishan Qadirova ohşaş birqatar ataqliq sän'ätkarlar bilän didarlişiş pursitini tolimu arzuliğan eduq. Lekin jillarniŋ štüşi bilän, salamätliginiŋ yar bärmigänligi tüpäyli, u arzuluq insanlirimiz kontsertqimu kelälmidi, äpsus… Biz bilän quçaq yeyip kšrüşkän peşqädäm sän°ätkarlar Һakim Helämov, Tursun Şavdunov, Rehangül Һaşimova, Tursunay Mervalieva, Rähmitulla Elämovlar bolsa, hayaҗanlanğinidin sähnigimu kštirilip kätti, hämmimiz billä Abdrim akiniŋ iҗadidin «Tänlirim yapraq» nahşisi bilän käçni yäkünliduq…
Ätisi häliqara festival'larniŋ laureati «Nava» fol'klor ansambliniŋ rähbiri Niyazҗan Tursunov bilän ussulçilar topiniŋ rähbiri, baletmeyster El'mira Säydullaeva täyyarliğan kontserti štti vä tamaşibin «Türkstan» sän'ät sariyiniŋ miŋ orunluq zaliğa patmay qaldi. Teatrimiz aktrisisi Gülbahar Ähmädievaniŋ riyasätçiligidä štkän kontsertta Nuralim Varisov, Nuräläm Qurvanbaqieva, Pärhat Davutov, Sahidäm Mäşräpova, Luiza Rozahunova, Halmurat Munarov, Furqät Zayirovniŋ iҗrasidiki nahşilar, «Ruhsarä» ussulçilar topiniŋ iҗrasidiki ävrişim ussullar, sazlar tamaşibinlarniŋ häqiqätän kšŋlidin çiqti. Kontsert ahirida sähnigä Taşkänt turğuni, sotsiologiya pänliriniŋ doktori Abdulähät Qaharov kštirilip, tamaşibinlar namidin çoŋqur minnätdarliğini mundaq ipadilidi:
– Meniŋ qolumdiki bu ğeҗäk – miŋ bir yüz jilliq tarihqa egä, – dedi u qolidiki Qumul ğeҗigini egiz kštirip. – Bu ğeҗäktä toqquzinçi äsirdä Qumul muqamliri iҗra qilğan. Vahalänki, Qumul muqamliri – muzıka sän°itimizdä uzun tarihqa egä. Tarihiy Vätinimizgä bolğan ilmiy säyahitim davamida qumulluq qerindaşlar maŋa bu ğeҗäkni soğa qilğan edi. Helä jillardin beri bu tävärük äsvap meniŋ šyümdä saqlanmaqta. Lekin härdayim bu tävärük äsvapni Uyğur teatriğa apirip soğa qilişni arzu qilip jürättim. Mana bügün şu pursät kälgän ekän, män bu äsvapni «Nava» ansambliğa täğdim qilimän.
18-avgust küni gastrolimizni rejisser Muhit Һezimov sähniläştürgän «Bahardiki külkä» namliq häzil-külkä keçi bilän davamlaşturduq. U künimu tamaşibinlar Sahibäm Noruzova bilän Bähitҗan Avdunov jürgüzgän käçtä qiziq miniatyurilar bilän nahşa-sazlardin bährimän bolup, sähnini šzliriniŋ illiq hšrmät-ehtiraminiŋ ipadisi bolğan güldästiliri bilän kšmüvätti.
Gastrolimizniŋ tšrtinçi küni Muqimiy namidiki dšlät teatri benasida biz rejisser, QҖniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi Yalqunҗan Şämiev sähniläştürgän İ.Sattarov, V.D'yakovniŋ «Ğerip-Sänäm» muzıkiliq dramisini havalä qilduq. Pärdä eçilişi bilän rässam Gšzäl Mamedinovaniŋ iҗadiğa mänsüp çirayliq stsenografiya birdinla tamaşibin diqqitini šzigä ram qilivaldi. Äҗayip gülstanliq bilän bezälgän sähnä dekoratsiyasi hälqimizniŋ bu nadir äsäriniŋ mäzmuniğa tehimu çirayliq räŋ berip toluqliğandäk boldi. Spektakl' davamida härbir muzıka, Ğerip bilän Sänämniŋ ariya, duetliri tamaşibinlarniŋ güldüras alqişliri bilän qarşi elindi.
«Nava» fol'klor ansambliniŋ җor boluşida štkän spektakl'diki barliq muzıkiliq nomerlar päqät җanliq avaz bilän iҗra qilindi. Baş qährimanlar Rissam Mamutov (Ğerip), Luiza Rozahunova (Sänäm), Pärhat Davutov (Şah Abbas), Gülbahar Ähmädieva (Mälikä), Alimҗan Äysaev (Eqildar), Raşidäm Һämraeva (Rahilä) vä başqilar «Ğerip-Sänäm» sähnä äsäri arqiliq şu dävir näpäsini, ahaŋini, tilini, şah ordisidiki qarimu-qarşiliqlarni eniq yätküzüp berälidi. Spektakl' yäkünidä Özbäkstan uyğur mädäniyät märkizi yenidiki Hanim-qizlar keŋişi Sänäm rolini zor maharät bilän oyniğan Luiza Rozahunovaniŋ uçisiğa milliy näqişlär bilän bezälgän uyğur çapinini kiygüzdi. Biz taşkäntlik tamaşibinlarniŋ zor hšrmät-ehtiramiğa bšlängän Luiza siŋlimiz üçün nahayiti hoşal bolup, uni qizğin täbrikliduq. Çünki sän°ätkarğa bolğan bu aliy ehtiram häqiqätänmu u küni šz egisini tapti. Luiza spektakl'da baş rol'ni orunlaş bilän billä, kontsertlardimu šz repertuaridiki äҗayip çirayliq lirik nahşiliri bilän här küni tamaşibinğa rohiy läzzät beğişlap, zor alqişqa bšländi.
Şundaq qilip, biz Taşkänttiki gastrol'luq säpirimizni ayaqlaşturup, Özbäkstan uyğur mädäniyät märkizi uyuşturğan çoŋ sorunniŋ mehmini bolduq. Äşu sorunda mädäniyät märkiziniŋ başqarma äzaliri tärkividiki sän°ätkar yaşlar šzliriniŋ bay repertuari arqiliq uyğur häliq nahşilirini babida iҗra qilip, bizni bäk hayaҗanğa saldi. Andin şu märkäz yenidiki Aqsaqallar keŋişiniŋ räisi Yarmuhämät Abdusattarov, ataqliq ussulçi, peşqädäm sän'ätkar Rehangül Һaşimova, kšrnäklik şair Davut Turahmätovniŋ oğli Tämkin Turahmätov vä başqilar Taşkänt, Çinaz, Yangiyul, Bektemir, Qoyluq ohşaş Taşkäntniŋ ätrapidiki nahiyä, mähällilärdin kelip, bizniŋ oyunlirimizdin bährimän bolğan uyğurlar namidin çoŋqur minnätdarliq bildürdi.
***
Uzaq säpärdin keyin Almutida bir kün däm elip, ätisi, yäni 22- avgust küni Bişkek şähirigä atlanduq. Qazaqstan – Qirğizstan çegarisidin štüşimiz bilän bizni Qirğizstan uyğurliri «İttipaq» җämiyitiniŋ räisi Artiq Һaҗiev başliq bir türküm qerindaşlirimiz käŋ quçaq yeyip, qarşi elişti. Ätisi Bişkekniŋ Toktogul Satılganov namidiki dšlät filarmoniyasi benasi tamaşibinğa liq toldi. Sähnigä aldi bilän Qirğizstan hälqi Assambleyasiniŋ räisi Tokon Mamıtov, Qirğizstan prezidentiniŋ Jogorgu Keneştiki väkili Qurmanbek Dıykanbaev, Qirğiz Җumhuriyiti Jogorgu Keneş deputati Pärhat Tulendıbaev, Qirğizstan uyğurliri «İttipaq» җämiyitiniŋ räisi, Qirğizstan hälqi Assambleyasi räisiniŋ orunbasari Artiq Һaҗiev Qazaqstan vä Qirğizstan otturisidiki sämimiy munasivätlär, häliqlär dostluği häm mädäniy alaqilar häqqidä illiq pikirliri bilän bšlüşti.
Äynä şundaq kštiräŋgü mäyräm käypiyati harpisida başlanğan gastrol', miŋ üç yüz orunluq filarmoniya benasida qizğin štti. Artistlirimizmu šzlirigä jüklängän җavapkär väzipini juquri däriҗidä orunlap, bişkeklik tamaşibinlar qälbidä zor täsiratlar päyda qildi.
Moşu yärdä yänä bir närsini täkitläş muhimki, Uyğur teatri rähbärliginiŋ qarari bilän, Bişkekqa başqa yeŋi artistlar tärkivi bilän almaşturuldi. Demäk, kšpçilik yaş akterlar häm nahşiçilarmu šzliriniŋ maharätlirini namayiş qiliş pursitigä erişti, degän sšz. Moşu turğudin «Ğerip-Sänäm» muzıkiliq dramisidiki Şah Abbas rolini iҗra qilğan Abliz Uşamov bilän Mälikä rolidiki Aminäm Üsänova, Һapiz rolidiki Turğanҗan Һezimov, Ğeripniŋ anisi Һälimä rolidiki Sahiräm Şäripova obrazlarğa toğra yandaşqan halda, äsär mäzmunini juquri maharät bilän tehimu çoŋqur gävdiländürälidi. Yaş nahşiçi Alimҗan Abdullaev, Firuza Җalalovamu zilva avazliri bilän tamaşibin zaliniŋ güldüras alqişliriğa bšländi. Biz bilän Bişkektiki gastrol'ğa Tolunay Äysarovamu billä barğan edi. Peşqädäm sän°ätkarni bişkeklik tamaşibinlar alahidä qädirläydekän. Tolunay hädä štkän äsirniŋ 60-jillirida moşu tävädä istiqamät qilip, şu dävirlärdä šziniŋ äjayip nahşiliri bilän qayil qilğan miŋliğan muhlislirini bu qetimmu Qäşqär, İli häliq nahşilirini alahidä bir ilham bilän iҗra qilip, hayaҗanğa bšlidi. Gastrol'niŋ ahirqi küni, pursättin paydilinip, zamanimizniŋ büyük yazğuçisi Çiŋğiz Aytmatovniŋ rohi aldida tazim qiliş üçün hämmimiz şähärdiki yazğuçiniŋ memorialini ziyarät qilduq. Yazğuçiğa bolğan hšrmitimiz süpitidä, güldästilirimizni qoyup qayttuq.
Gastrol' yäküni «İttipaq» җämiyiti uyuşturğan sorunğa ulaşti. Bu hoşlişiş sorunini Artiq Һaҗiev šziniŋ ihlas sšzliri bilän açti.
– Äziz qerindaşlar, biz, Qirğizstan diyaridiki uyğurlar, moşu tšrt kün җäriyanida häqiqiy mäyrämni his qilduq, här küni milliy nahşa-sazlirimiz, ävrişim ussullirimizni tamaşä qiliş üçün җuğiҗäm boluşup, äҗayip his-tuyğular ilkidä qalduq. Äpsus, ändi silär bilän hoşlişiş däqiqiliridä oltirimiz. Lekin bu uçrişişlarniŋ yänimu davam qilişi üçün hämmimiz härikät qilimiz. Biz tilimizni, mädäniyitimizni, milliy qädriyätlirimizni saqlap qelişimiz üçün silärniŋ qollap-quvätlişiŋlarğa muhtaҗmiz. Uluq yazğuçimiz Çiŋğiz Aytmatovniŋ «Til yoq yärdä millät yoq, manqurt bolmaŋlar» degän hekmätlik sšzlirini äslisäk, bizdä ana tilimizdiki bağçilar, milliy mäktäplärniŋ yoqluği tüpäyli, keläçäk ävlatlirimizniŋ täğdiri bizni täşvişländürüvatqini aççiq häqiqät. Moşu җähättin Murat Ähmädiev bilän biz kšp muzakirä jürgüzduq häm här ikki täräp kelişip, bizniŋ bügünki yaş ävlatlirimizğa äҗdatlirimizniŋ rohiy bayliğini yätküzüştä ämälgä aşuruşqa tegişlik birnäççä kelişimlärni muhakimä qilduq. Mana bügün şu memorandumğa qolumizni qoyduq. Biz, Qirğizstan vä Qazaqstan uyğurliri, ärkin häm demokratik dšlättä yaşavatimiz. Biz bu dšlätlärniŋ täŋhoquqluq puhraliri süpitimiz bilän šzlügimizni muäyyän saqlap qelişimiz üçün qolumizdin kälgän işlarni qilişimiz keräk… Biz silär bilän hoşlaşmaymiz, yänä kšrüşimiz!
Älvättä, bizmu mundaq illiq tiläklärdin keyin, bişkeklik qerindaşlirimiz bilän “yänä kšrüşimiz” degän illiq tuyğular bilän Almutiğa qarap yolğa atlanduq…
Gülbahar NASİROVA.
Almuta – Taşkänt – Bişkek – Almuta.
Sürätlärdä: 1. Bişkekliqlar mehmanlarğa gül täğdim qilivatqan päyt. 2. “Ğerip-Sänäm” dramisidin kšrünüş. 3. Sähnidä – «Nava» ansambli.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ