Çonҗiğa biyil täbiiy gaz kelämdu?

0
289 ret oqıldı

Sabiräm ÄNVÄROVA,
“Uyğur avazi”

Gezitimizniŋ štkän sanliriniŋ biridä, biyil Uyğur nahiyäsiniŋ märkizi hesaplinidiğan Çonҗa yezisiğa gaz qoşulidu, däp hävärligän eduq. İş bolğan yärdä qiyinçiliqmu bolidu demäkçi, nahiyägä gaz kirgüzüş işlirida başta biraz mäsililär orun aldi. Şuŋa, qiş yeqinlaşqansiri gaz mäsilisi çonҗiliqlarni helä häläykümgä saldi. Yoşuruşniŋ haҗiti yoqki, jut içidä hätta «Çonҗida biyil gaz bolmaydekän…» degän gäplärmu tarap kätti.
Çonҗida biyil gaz bolamdu? Bügünki kündä nahiyä märkizi ahalisini oylanduruvatqan uşbu soalğa eniq җavap eliş mähsitidä izdäp, nahiyälik turuşluq šy inspektsiyasi bšlüminiŋ başliği Talğat Saydahmetovqa yoluqtuq. Uniŋ eytişiçä, biyil Çonҗidiki 500din oşuq turuşluq šyni gaz bilän täminläş kšzdä tutuluvetiptu. Bügünki kündä nahiyä märkizidiki 30 kilometr yärgä gaz trubiliri tartiliptu.
Äslidä, Çonҗidiki gaz mäsilisi 2012-jildin başlanğan edi. Eniğiraq eytsaq, Almuta vilayätlik mäslihitiniŋ 2007-jilniŋ 17-yanvaridiki №35-263 qarari bilän tästiqlängän «Almuta vilayitini 2007 –2015-jilliri vä 2020-jilğiçä gaz bilän täminläş» programmisini ämälgä aşuruş mähsitidä 2012-jili Uyğur nahiyäsidiki uzunluği 46 kilometr «Aziya gaz sistemisiniŋ» quruluşi jürgüzülüp, ikki jil içidä 19 milliard 855 million täŋgä investitsiya җälip qiliniptu. Şuniŋ bilän qatar, nahiyäni gazlanduruş programmisi asasida «Aziya Gaz NG» ҖÇY 6,643 milliard täŋgä investitsiya qilip, nahiyäni toluq gaz bilän täminläşkä quviti yetärlik «Şarın» avtomatliq gaz taritiş stantsiyasiniŋ (AGTS) quruluşini jürgüzüş; «Qazaqstan-Hitay» MG – «Şarın» AGTSğiçä diametri 315mm, 100 atmosferiliq qisimğa çidaydiğan 9420 metr gaz sistemisini tartiş; «Şarın» AGTS – Çonҗa yezisiğiçä 46,0 çaqirim gaz sistemisini tartiş; Çonҗa yezisiğa bir gaz taritiş punktini ornitiş; Çonҗa yezisida gaz işläpçiqiriş orniniŋ quruluşini jürgüzüş qatarliq işlarni ämälgä aşuruptu.
«Al'yans Tsentr» ҖÇY 2016-jildin başlap «JetisuOblGaz» ҖÇY bilän birlişip işläş üçün şärtnamä tüzüp, Çonҗa yezisini gaz bilän täminläş boyiçä bahasi 2 milliardtin oşuq, vaqti 3 jilni täşkil qilidiğan, 150 kilometr gaz sistemisi tartilidiğan investitsiyalik layihini hiraҗät bilän täminläp käptu. Bügünki kündä 30 kilometr gaz sistemisi tartilip, 500din oşuq turuşluq šyni gaz bilän täminläşkä täyyar bolğan ekän. Lekin «JetisuOblGaz» ҖÇY šz täripidin layihiniŋ tehnikiliq nazarätçisi retidä quruluş-montaj işliriğa täkşürüş jürgüzüp, quruluş işliri süpitiniŋ qanaätlinärlik ämäs ekänligini äskärtiptu. Keyin, «Aziya Gaz Çundja» šz täripidin «Şarın» avtomatliq gaz taritiş stantsiyasiniŋ egisi süpitidä ämälgä aşurulğan işlarğa «KazTransGaz Aymak» AҖ, KATEK layihä-tätqiqat kompaniyasi bilän birliktä täkşürüş işlirini yolğa qoyup, barliq quruluş işlirida gaz sahasidiki standartlar vä täläplärniŋ buzulğanliğini etivarğa elip, nahiyäni gaz bilän täminläş boyiçä quruluş işlirini toluği bilän šz zimmisiğa elip, istimalçilarğa täbiiy gaz berişkä niyät bildürüptu. Bügünki taŋda «Aziya Gaz Çundja» ҖÇY Çonҗa yezisini gaz bilän täminläş boyiçä reҗilik-smetiliq hšҗҗätlirini täyyarlap, eksperttin štküzüp, issitiş mävsümigiçä 500 turuşluq šygä gaz sistemisini taritişni kšzdä tutuvetiptu.
Reҗä ämälgä aşsa, Çonҗa yezisidiki 4400 şähsiy šy, 30 kšpqävätlik turuşluq šylär vä 35 iҗtimaiy ob°ekt gaz bilän täminlinidekän. «Aziya Gaz Çundja» ҖÇY Almuta şähiri boyiçä istimalçilarniŋ hoquqini qoğdaş vä monopoliyagä qarşi başqarmisiğa gazni toşuş bahasini bäkitip berişni tapşuruptu (uniŋdiki baha 1 kubometr gazğa 36,4 täŋgä). Gazniŋ istimalçilarğa setip berilidiğan bahasi boyiçä pat- yeqinda tapşurma berilidekän. Ahali bilän jiğin štküzülüp, bir turuşluq šygä gaz qoşuş bahasi 350 miŋ täŋgä bolup bäkitiliptu.
Һazirqi vaqitta «Aziya Gaz Çundja» ҖÇY quruluş-montaj işlirini başlaptu. Birinçi novättä (15-oktyabr'ğiçä) 500 turuşluq šyni gaz bilän täminläş planlanğan. Eniğiraq eytsaq, «Rublevka», «MKSO», «Myasokombinat» mikrorayonlirida pat-yeqinda gaz qoşulmaqçi.
Turuşluq šy inspektsiyasi bšlümi başliğiniŋ çüşändürüşiçä, gaz kirgüzüşniŋ nahiyä üçün paydiliq täräpliri nurğun ekän. Yäni, nahiyägä gaz kirgüzülsä, iҗtimaiy sahadiki ob°ektlarni issitişqa beğişlanğan mäbläğ ihtisat qilinip, nahiyäniŋ ihtisadiy, älvättä, sanitarliq-ekologiyalik ähvalimu yahşilinidekän.
Uyğur nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ