Bähtigülniŋ iradisi

0
460 ret oqıldı

Gülnaz Säydullaeva, 1980-jili Uyğur nahiyäsiniŋ Ardolata yezisida tuğulğan. 1997-jili Kiçik Dehan ottura mäktivini, 2002-jili Abay namidiki Almuta dšlät universiteti filologiya fakul'tetiniŋ Uyğur bšlümini tamamliğan.
Gülnaz kiçigidinla iҗadiyätkä qiziqip šsti. Uniŋ birmunçä näsriy vä näzmiy äsärliri ana tilimizda yoruq kšridiğan näşirlärdä elan qilindi. Bu qetim gezithanlar diqqitigä Gülnaz Säydullaevaniŋ “Bähtigülniŋ iradisi” namliq hekayisini havalä qilivatimiz.

Bähtigülgä vuҗudini çulğavalğan täşviş aram berär ämäs. Amal yoq, qerindişi yalğuz oğlini šylävatidu. Toyğa barmisa yeqinliri ränҗiydu. Aridin uzaq vaqit štsimu, qälbidä tartuği qalğan štmüş yarilirini kim çüşänsun?!
U bügün amalsiz yolğa çiqqan edi. Säpärdaşliri yol tärädduti bilän bolup, türk kinosiniŋ novättiki seriyasini kšrälmigän ekän, “yollar qisqirisun” degän oyda kino qährimanliriniŋ täğdirlirini muhakimä qilişqa štti. Kino syujetiğa asas bolaliğidäk šmrini äskä salğan yollar Bähtigülniŋ hatirisini deŋizdäk davalğutup, uni qolvaqsiz hiyal kälkünigä taşlidi…
***
U jilliri ana mäktivini äla bahalarğa tamamliğan Bähtigülniŋ keläçäk hayatiğa nisbätän reҗiliri kšp edi. Baliliriniŋ atisidin ätigän ayrilip, yaşla tul qalğan anisiniŋ ümütlirini aqlaşqa tirişatti. Aliy oquş ornida oqup, qoliğa diplomini alsa, işläp pul tepip, apisi bilän inisini şähärgä yštkäveliş mähsiti yaş qizni alğa dävät qilatti. Yeqinlirini yalğuz taşlap ketişkä qiymisimu, šzigä qoyğan juquri tälivi uni jiraq şähärgä başlap maŋdi.
Mäktäptä bilimni puhta alğan Bähtigülniŋ oşuği alçu çüşüp, šzi arman qilğan aliy oquş orniğa qobul qilindi. Bu huş hävärni anisi bilän inisiğa yätküzüşkä aldirap jutiğa qayttidä, taki yazniŋ ahiriğiçä šyniŋ eğir-yenik işliriğa qarişip, birinçi sentyabr'ğa ülgirip şähärgä atlandi. Qizlar bilän yataqqa orunlaştidä, bir kün aç, bir kün toq qalsimu, oquşini äla bahalarğa oqudi.
Bir-birini qoğlişip štkän jillar häş-päş degiçä tšrtinçi kursniŋ bosuğisiğa apirip qoyuptu. U moşu kämgiçä jüräk sšzlirini qäddi-qamiti kelişkän türk jigitiniŋ diqqitidä bolup jürginini bayqap qaldi. Üç jil billä oqusimu, bu jigitniŋ sirliq beqişiğa diqqät bšlmigän Bähtigülniŋ jürigini ändiliktä sehirliq bir sezim çirmavaldi. Elimizniŋ şärqidin kelip bilim elivatqan Kämranniŋ kämtarliği šzigä tarttimu, äytävir, ikki yaş boş vaqtini billä štküzüşni adätkä aylandurdi. Jigitniŋ sipayä muamilisi, Bähtigülgä beğişlap yazğan şeirliri qiz kšŋlini yumşitip, šzigä ram qilivaldi.
Kšptin kütkän kün kelip, diplomlirini qoliğa alğan yaşlarniŋ hoşalliğida çäk yoq. Yataqhaniğa jiğilğandin keyin Kämran bilän ağinä bolup kätkän Ruslan topdaşliriğa Kämranniŋ ana jutiğa mehmanğa beriş täklivini bärdi. Bir-birini qiyalmay turğan yaşlar kšp oylanmayla raziliğini berişti. Bähtigülniŋ kšŋli ğäş: barmay desä, sšyginini qiymaydu, baray desä, apisiniŋ yolğa qarap sarğiyişi turğan gäp. Qizlar kšndürdimu, yä Kämran bilän uzağiraq billä boluşni halidimu, u ätisi topdaşliri bilän däl moşu uzun yolni besip, mänzilgä qarap yol tutti. Nemişkidu, yol boyi Bähtigül jürigini iskänҗidäk çulğavalğan änsiräş sezimidin qutulalmay käldi. Kšŋül degän tuyidekän, ändişisi Kämranlarniŋ hoylisiğa qädäm basqanda qar kšçkinidäk ulğiyişqa başlidi. Şetil Ruslanniŋ «kelin äkälduq» däp җar selişini uniŋ novättiki çaqçiği däp bilgän qiz päräŋdäk qizirip, šzini yoşurar җay tapalmay qaldi. Amma bu sšzlärniŋ çaqçaq ämäsligini çuvalişip, šygä elip kirişkän dostliri täbrikläşkä başliğanda eniq bildi. Kämran sšygüsidin ayrilişni halimaydiğanliğini, uniŋsiz yaşalmaydiğanliğini eytip, raziliq berişini štünmäktä. Bähtigül paŋŋidä etilip jiğlidi, apisini, inisini oylap içi tit-tit boldi, ahiri muhäbbät küçi yeŋip çiqip, içki duniyasi astin-üstün boluvatsimu, sšygininiŋ rayiğa kšndi. Lekin diqqätçan qizniŋ näzäridin sirt qalmiğan bir närsä – Kämranniŋ ata-anisiniŋ älpazi. Kšŋüllük käypiyatta oltarğan dostliri ätrapidiki işlarğa ähmiyät bärmidi, amma Kämran birnäççä qetim içkärki haniğa kirip, šz tilida ata-anisi bilän kštiräŋgü avazda sšzläşkini qulaqqa aŋlinip turatti.
Dostliri hoşlişip yolğa çiqip kätkändin keyin bu sir eçildi. Kämranniŋ ata-anisi oğliniŋ šzgä millät väkili bolğan qizğa šylinişigä narazi ekänligini eytip, uniŋsizmu qolaysiz ähvalda turğan Bähtigülgä väzä oqudi. Yaş qiz kšz yaşlirini teşiğa çiqiralmay, içidä älämlik bozlidi. Anisiniŋ qolida ärkiläp šskän künliri kšz aldiğa kälsä, šzini yoqitipla qoyatti.
Beçarä ana, jüriginiŋ parisi – yalğuz qiziniŋ jiraq bir җayğa turmuşqa çiqqinini aŋlidiyu, lekin älçilärni kütüp taqiti-taq boldi. Bähtigül bolsa, qattiq tärtip-intizam boyiçä, goya put-qollirini jipqa bağlap tartip oynitidiğan qoçaq ohşaş, yat šydä yeŋi turmuşini başlidi. U šzini qulluq tüzümdä yaşavatqandäk his qilatti. Qeyinana vä qeyinatisiniŋ ahaniti tügär ämäs. Kämran ikki otniŋ arisida, biraz çidap turuşini štünidu, ata-anisiniŋ unçilik yaman adämlärdin ämäsligini eytip paypetäk bolidu.
Aridin bir aydäk vaqit štti. Qizniŋ apisiniŋ aldiğa berip, räsim-qaidini štäp keliş qudilarniŋ hiyalidimu yoq. Käçlik ğizadin keyin ailä tüvrügi bolğan qeyinata gepini başlidi. Käskin avazidin birär kšŋülsiz hävärni eytidiğini eniq. Bähtigülgä äriksiz titiräk olaşti, uniŋsizmu parakändä kšŋlidä täşviş ulğaydi. Qapiği eçilmaydiğan bu kişiniŋ şuvurğanda tängä sançilğan muz parçiliridäk kšz tikişini, hazir oylisa, jüräk soquşi tohtap qalğandäk sezidu šzini. Şu küni qeyinata bolğuçi bu kişiniŋ eğizidin çiqqan dähşätni Bähtigül bir šmür untumaydu…
– Amalimiz yoq, – başlidi u sšzini. – Balimizğa ägişip kelivaldiŋ, mäyli sändä şunçilik kšŋli barkän, turuŋlar, biraq šzgä millättin ayal alğini biz üçün abroy ämäs. Bizniŋ millitimizniŋ urpi-aditi boyiçä, oğlumizni gšdäk çağliridila šz millitimizniŋ qiziğa šyläymiz däp kelişip qoyğanduq. U qizniŋ ata-anisi aldida bizni baş kštärgüsiz qildi bu şum. Häyir, heli käç ämäs, bu işniŋmu yeşimi bar. Sän Kämranni sšysäŋ, hämmigä çidaysän, bizmu jut aldida baş kštirip jürimiz. Seni Kämranğa ikkinçi ayalliqqa elip berimiz. Şänbä küni ikkisiniŋ nekasini qiyimiz. Şuniŋğa çidisaŋ, sän bizniŋ çoŋ kelinimiz, Kämranniŋ hanimi. Qarşi bolsaŋ, yoluŋ oçuq, seni tosimaymiz, – dedidä, «gäp tamam» älpazini kšrsitip, ornidin ğäzäp bilän turdi.
Demi içigä çüşüp, šz quliğiğa šzi işänmigän Bähtigül oltarğan ornidin turalmay qaldi. Moşu tapta kšz aldida har-nomusi darğa esilip, şähsi patqaqqa kšmüldi. Mundaq horluq uhlisa çüşigä kirmigän, keläçäk hayatiğa bolğan şerin armanliriniŋ kümpäykümi çiqti. Һoşini yoqitip qoyğan u šzini qoliğa aldi, җansiz ayaqlirini zorğa härikätkä kältürüp hanisiğa kirdi, biraq jiğlimidi, dähşätlik sšzlärdin muzliğan jürigi otluq vuҗudidiki yaşlirini toŋlitip taşliğandäk. Arqisidin jügräp degidäk kirgän Kämranniŋ tizlinip oltirip eytqan sšzliri qiz quliğiğa kirmidi, qulaq tüvidä «şänbä küni neka» degän ibarä җaraŋlap turatti. Yarilişidin çiŋ iradisi bähitsiz Bähtigülgä aҗizliğini tonutup, çaçlirini julup, jiğlaşqa yol bärmidi, u moşundaq eğir ähvaldimu boyiğa siŋgän sävirçanliğini, bärdaşliğini yoqatmidi. Şu oltarğan peti bir eğiz sšz qilmiğan yaş qiz mundaq qararğa käldi: uniŋ vijdani sšyginini başqa birsi bilän bšlüşälmäydu, mundaq dozaqqa tšzälmäydu! Ata-ana äŋ uluq insanlar, Kämranni şularniŋ mäyligä qoyğan durus, җapakäş anam maŋimu zor ümüt artip, tumşuqluqqa çoqturmay çoŋ qilğan. Һä mänçu, atam kšrmigän җaylarda horlinip jürimänmu?! Şundaq osalmu män?! Şuni istigänmedim, apam bilän inimğa bärgän vädilirim qeni?!
Tünniŋ yerimida uhliğan älpazğa kirivalğan Bähtigülniŋ üstigä yotqan yepip qoyğan Kämrandimu uyqa yoq, päqät taŋğa yeqin eğir hursinip, ahiri uyqiğa kätti. Artuqçä җaŋҗalni halimiğan Bähtigül ornidin asta turup, hšҗҗätliri bar sumkisini aldidä, koyun däptirigä aldiraş hät yazdi. Ömürlük hämrayi däp talliğan jigitkä bir päs tiklinip qarap turdi, äriksiz uniŋ çaçlirini siypaşqa sunulğan qolini därhal tartivaldidä, ikki püklängän hetini tähiyä üstigä qoyup, šydin asta çiqip kätti. «Һayatimniŋ kukum-talqinin çiqardiŋ» däp җedäl çiqarmidi, «meni desäŋ, billä ketisän» däp şärt qoymidi, yeşi çoŋ adämlärgä hšrmät yüzisidin bir eğiz sšz qayturmidi, qaraŋğuluqni päränҗä qilğan Bähtigül älämlirini musapilärgä tšküp, bähit izdäp bähitsizlik tapqan җaylardin tez ketişkä aldiridi.
Ana jutiğa qandaqçä yetip kälginini Bähtigül moşu küngiçä esiğa alalmaydu, goya hatirisi bazğandäk eğir hiyallarni šçärgüç bilän šçärgändäk. Esidä qalğini, därtlirigä därman bolğan anisiniŋ quyaş täptidäk mehri, puğani qanğiçä beşini qoyup jiğliğan illiq quçiği. Qiziniŋ esäŋgiräp qalğandäk qiyapitidin çšçigän ğämgüzar ana šzini här yan atatti, birdä çšplär bilän uçuğdisa, birdä isriq salatti. Näççä kün sudin başqa heçnärsä içmigän Bähtigül asta-asta šzini qoliğa elip, yeqinliriniŋ illiq muamilisi, qollap-quvätlişi uni qaytidin šmürgä äkälsimu, ämändin aççiq täğdiri esigä çüşkändä җumran qälbi eçişip, goya qara basqandäk çšçüydu.
Oy-hiyalini bänt qilarğa birär işqa orunlişip, hämmini untup, hayat yolini davam qilmaq koyida jürgän künlärdä, bir türlük halsizliqni sezinip jürgän Bähtigül pat-pat telip qalidiğan adät çiqardi. Säkparä ana uni dohturhaniğa elip çüşkinidä, qiziniŋ hamildar ekänligi eniqlandi.
– Nävrä kšridekänsiz çoŋ apa, – dedi dohtur, – biraq qiziŋizda qan azliq kesili bar. Siz keräklirini elip keliŋ, ağriqhaniğa yatquzimiz.
Bähtigül tamdäk tatirip, ağzidin bir eğiz sšz çiqarmidi. Täğdirniŋ bu tänisi, uni attin jiqilğan çavandazdäk, yärgä jiqitti. «Äl-jut aldida apamni baş kštärgüsiz qildim, ğevätlärniŋ baş qährimani bolimän ändi, bu şärmändiçiliktin qutular amal barmu? Şärmändä boldum män!» – degän oylar җenini yätti.
On kündäk ağriqhanida yatqan Bähtigül helä yahşi bolup qaldi, “balini alğuzuvetäy” degän oyidin dohturlar qayturdi, «šmrüŋgä hovup tuğulidu» deyişti ular.
– Jiğlima, qizim. Aldandiŋ balam, amal yoq. Täğdiriŋ şundaqkän, naresididä turğan nemä guna? Rast däysän, häqniŋ gepi tirik šltüridu, şuniŋ üçün şähärgä kšçimiz, iniŋ Bähtiyarmu çoŋ bolup qaldi, işläydu. Bir jildin keyin šzäŋ işqa çiqisän, baliğa män qaraymän, – däp anisi qiziniŋ başlirini siypap bäzlidi.
Anidäk mehrivan qayda?! Päriştädäk anisiniŋ yumşaq dili, ğäyrät berär tili Bähtigülniŋ šmür sürüş istigini päyda qilip, keläçigigä ümüt yaqqan edi…
Şähärgä kšçüp kelip tartqan җapaliri eytip tügätküsiz, iҗarigä elinğan zäy šylärdä turdi, qaynaq suğa qattiq nan çilap yedi, lekin yahşi künlärgä işändi. “Bähitsizmän” däp zar jiğlap keçilärni taŋlarğa uliğan Bähtigül, iŋäläp duniyağa kälgän qizini bağriğa basqandila, aniliq mehri muz bolup qatqan jürigini eritip, šmürgä bolğan muhäbbitini qaytidin tutaşturğan edi.
Bovaq hidi bu ailigä yeŋi tiniq hädiyä qilip, bärikät vä hoşalliq elip kälgändäk boldi. Qaş-kirpigi tškülüp turğan, bšläkçila çirayliq omaq qizğa “İradä” däp isim qoyuldi. Vaqit degän aldiraŋğu, künlärni qoğlişip künlär, jillarni qoğlişip jillar štüvärdi. İradä gšzäl bolupla qalmay, äqillik qiz bolup šsti. Apisiniŋ pähri, momisiniŋ yardämçisi, kiçik dadisiniŋ ärkä qizi. Bähtigül ikkinçi qetim turmuş quruşqa tamamän qarşi bolğaçqa, qizçaq kiçik dadisini «dada» däp šsti.
İradä mäktäpni apisi ohşaş äla bahalarğa tamamlidi, arman qilğan aliy oquş orniğa çüşüp, ingliz tiliniŋ tärҗimani mutähässisligini egiläp, işqa orunlaşti. İntayin kiçik peyil, tärbiyä kšrgän jigitni uçritip, yatliq boldi. Yoldişi Erjan aliy bilimlik meditsina hadimi, käspini çäksiz sšyidu. İkkisi pak muhäbbitigä tayinip, yaş ailisiniŋ zimmisigä çüşkän eğirçiliqlarni yeŋip, täğdir sinaqliriğa bärdaşliq berip kelivatidu. Bähtigülniŋ šz šmrigä şikayiti yoq, allikimlärni gunakar sanap hapa bolğan ämäs, šzini ayap zarlanmidi. Mustähkäm iradisi alğa qarap meŋişqa dävät qilip, härqandaq väziyättä qäddini tik tutti.
İradä turmuş qurğan jili Bähtigülniŋ anisi vapat boldi, çävrä kšrüş arminiğa yetälmigän moma, җenidin artuq kšrüp baqqan nävrisigä yahşi sšzini, aliy tiligini qaldurup mäŋgügä kšz jumdi. “Allağa yahşilar keräk” däydekän, «apamniŋ bizniŋ ailä beşiğa kälgän külpätlärni kšrmigini durus boldi. Jüräkliri zedä bolup, qeriğinida içi kšyüp tügişätti», däp oylap ketidu Bähtigül. Qiziniŋ ailä qurğiniğa üç-tšrt jil bolğan edi, pärzänt sšyälmigän İradä bilän Erjanğa dohturlar şipa tapalmay avarä, şundimu ularniŋ pak muhäbbiti eğir sinaq zärbisigä bärdaşliq berip, bir-birigä bolğan mehri sovumiğan.
Mšҗüzä kütüp jürgän künlärniŋ biridä, jigiti hamildar qilip qoyup, taşlap kätkän, ikki šy neri turidiğan hoşnisiniŋ qizi tolğaqtin җenini qoyar җay tapalmay, Bähtigülniŋ šyigä jügräp kiriptu, ağriqhaniğa barmay, qosiğini tartip bağlap yoşurun jürgän qizniŋ täliyigä şu küni apisini yoqlap Bähtigül bilän Erjan kälgän edi. Küyoğli ähvalni çüşinip, qiynilivatqan qizğa yardäm kšrsitişkä başlidi. Aridin bir saattäk vaqit štüp, bovaqniŋ çeqirap jiğliğan aççiq üni aŋlandi. Duniyağa yeŋi kšz açqan qizçaqniŋ kindigini käskän Erjan, šziniŋ eytqini boyiçä hämmini täyyarlap turğan qeyinanisi bilän ayaliğa bovaqni zakilap bärdidä, yaş tuğutluq aniğa diqqitini bšldi. Kšzini çiŋ jumğiniçä açmiğan yaş qiz balisiğa näzär salmidi, äksiçä, šzini qaçurup, amal bolsa, ornidin tez turup qeçip ketiş istigidä yatatti. Ayallar älläy bilän bänt, Erjan hoşna qiz bilän sšhbätläşmäktä, helä vaqittin keyin küyoğli ularniŋ yeniğa çiqti:
– İradä, qizimiz qandaq? Biz uni yahşi baqimiz, Yaratquçiniŋ bizgä bärgän äŋ çoŋ amaniti bu, – avazi titiräp, Erjan sšzini davamlaşturalmay qaldi.
Һäqiqätän, šz risqisi bilän tuğulğan bovaq bu ailigä bärikät vä amät elip käldi. Bähtigülniŋ hoşalliğida çäk yoq. Lekin bu däqiqilär uzaqqa sozulmidi, tatliq qiliqliri çiqip, bir yaştin eşip qalğan qizçaq tola ağriydiğan bolup qaldi. Üç jil mabaynida yärlik dohturlar zadila eniq diagnoz qoyalmiğandin keyin, parakändä bolğan ata-ana qizini Һindstanğa elip beriş qarariğa kelidu. Balini härtäräplimä täkşürgän u yaqniŋ dohturliri däl diagnoz qoyup, baliğa tez arida süyäk meyini almaşturuş boyiçä muräkkäp operatsiya qilinmisa, uniŋ hayatiğa hovup tuğulidiğanliğini eytidu. Şuniŋ üçün ata-anisiniŋ qaysisi donorliqqa yaraydu, tez arida eniqlap, operatsiyani keçiktürmäs keräkligini çüşändüridu. Başliri tšvän saŋgiliğan Erjan bilän İradä bar ähvalni ularğa eçip eytişqa mäҗbur boldi. Özi dohtur Erjan ähvalni intayin eniq bilip turğaçqa, vaqitni qoldin bärmäy Bähtigülgä telefon qildi. Bu hävärni aŋliğan ana jürigi moҗulup, heliğiçä oltarğan ornidin turalmidi, äs-hoşini jiğip yalaŋğidaq hoşnisiniŋ šyigä šzini atti. Zarini eytqan anini tiŋşiğan hoşnisi, qiziniŋ hazirqi yoldişiniŋ müҗäzi yamanliğini, uniŋ üstigä ayaliniŋ boşinip, balisini berivätkänligidin hävär tapsa, qizini šydin qoğlaydiğanliğini eytip, därtlik yaşlirini tškti. Şundimu Bähtigül yalvurup jürüp, nävrisiniŋ tuqqan anisiniŋ alaqä nomerini aldidä, telefon qilip: “İçiŋdin çiqqan balaŋğu, bir yahşiliq qilsaŋçu. Alla razi bolsun seniŋdin, kšz aldiŋda jürgän pärzäntliriŋ soğ tegip ağrip qalsa, җeniŋni qoyar yär tapalmaysän. Bizni çüşänsäŋçu. Qizimizdin ayrilip qalidiğan ohşaymiz, bar ümütimiz sändä”, degän nalisi behšddä boldi. Bolumsiz aniniŋ hazirqi yoldişidin ayrilip qelişni halimaydiğanliği, yardäm beriş hahişi yoq ämäs, gäp şu yoldişida ekänligi mälum boldi.
“Säväp qilsa, sevättä su tohtaydu” däp bekar eytmaptekän konilar, Almutiğa därhal yetip kälgän Erjan buniŋğimu amal tapti. Qiziniŋ hayat qeliş pursiti bolğan tuqqan anisiniŋ telefoniğa «Siz setivalğan hind çeyiniŋ içidin çiqqan lotereya nomeri baş soğiğa erişti. Һind çeyiğa bolğan muhäbbitiŋiz Һindstanğa bäşkünlük, lekin birkişilik säpärgä çiqiş mümkinçiligini yaritip bärdi. Täbrikläymiz. Soğiŋizni ätidin qalmay räsmiyläştürüŋ», degän uçur ävätti. Alla šzi käçürsun, pärzänt hayati üçün eytilğan yalğan guna sanalmas. Һämmini çüşängän hoşna qiz yoldişiniŋ ruhsitini elip, hšҗҗätlirini rätlididä, Erjan ikkisi aldiraş Һindstanğa uçti.
Uçaq mänzilgä qonişi bilän Erjanniŋ kšŋlidä änsiräş ulğaydi, täşvişlik oylarni neri qoğlisa, salҗidäk çaplişip aramini qoymatti. İradiniŋ telefoni nemişkidu җavap bärmäydu. Şerigini mehmanhaniğa orunlaşturup, uniŋ uzaq yoldin keyin biraz däm elişiğa mümkinçilik bärdi. Şu arida Bähtigülgä yänä telefon qildi, җim-җitliq. «Mäyli, täsadipi soğa bolsun», däp šz šzini hatirҗäm qildi Erjan.
Yataqhaniğa barğiçä säpärdaşlar ün qatmidi, härkim šz oyliri bilän bänt. Һayaҗandin sirtqa aŋlinivatqandäk jüräk soquşini basalmiğan ikkisi keräklik qävätkä kštirildi. Һämşirä qizlar Erjanni huş qarşi elişip, ularniŋ üstigä mähsus kiyimlärni yapti. Erjanniŋ çaqqan qädämliri uni qizi yatqan bšlmigä elip käldi.
– İradä, – däp işikni uluq eçip kirgän u, boş orunni kšrüp arqisiğa säntürüldi. – İradä, qeni silär? Biz kälduq, qizim qeni, – kesilgän avazi boşluqqa siŋdi.
– Keçä qizçaqniŋ ähvali eğirlişip, җan saqlaş bšlümigä yštkiduq. Ayaliŋiz şu yärdä, – dedi sus avazda hämşirä qiz.
Özini qizi taman atqan Erjanni çirayidin pärişanliq yeğip turğan gävirlik dohtur tohtitivaldi.
– Qolumizdin kälginini qilduq. Öziŋizni tutuŋ, bir Yaratquçiniŋ qolidiki iş. On bäş minut boldi tiniği üzüldi…
Erjan dohturniŋ eytqan sšzliriniŋ ayiğini tiŋşimidi. Җan saqlaş bšlmisigä oqtäk uçup kirdi, çaçliri çugulğan, älämlik yaşlardin yoğan kšzliri işşip kätkän İradä goya uhlavatqandäk yatqan qizini quçaqliğan halättä oltiratti.
– Ülgirälmiduq, Erjan, ülgirälmiduq. Nemä gunalirimiz üçün, naresedimizdä turğan nemä guna bardi?! Ändi qandaq yaşaymiz?! Allaniŋ içi ağrimidi bizgä, şäpqätsiz äҗäl duniyadiki birdin-bir hoşalliğimizni tartivaldi. Qandaq yaşaymiz, qandaq yaşaymiz, – däp İradä täkrarliğan peti aççiq yaşlirini yalğuz qiziniŋ tamdäk tatirip kätkän nazuk üzlirigä tškti. Tamğa yšlinip turup qalğan tuqqan anisi tiŋirqap, yä qizini quçaqlap datlap jiğlişini, yä beşini edängä uruşini bilmäs edi…
Şum hävärni aŋliğan Bähtigül kšzi qurimay jiğlidi, nalisi asman kškni yerip, aŋliğan adämniŋ jüräk bağrini ezätti. Ahirqi ümüti aldamçi bolup, baliliri arman qilğinidäk qizini bap tšgiläŋ qilip ämäs, bälki mähsus reysta eligä elip käldi. Täŋşälmigän aläm, “birigä šlüm, birigä kšrüm” degän rastkän, uniŋsizmu jüräkliri ezilgän pärzäntliri qiziniŋ murdisini šz eligä yätküzüş üçün tšlinidiğan hiraҗät miqdarini tolturuş üçün šyini satti. Şu tapta beşiğa çüşkän qayğudin kšzliri qaraŋğulaşqan ata-ana üçün hämmä närsä mänasini jütärgän edi. Mundaq därtlärni düşmängimu salmisun, “balam” däp bozlap, hayatliq qiziğini yalğuz qiziniŋ yeniğa kšmüp kälgän Erjan bilän İradä Bähtigülniŋ šyigä kšçüp käldi, hamanäm Bähtiyar ailisi bilän küzdä selinip bolğan yeŋi šyidä turuvatidu.
Kšŋülsiz künlär bir hil davam qilmaqta, yaşlar pärzändini saqaytişqa alğan nesiyä pullirini tšläş üçün amalsiz işqa berip qaytidu. Bähtigül zimmisigä çüşkän därtlärgä bärdaşliq berälmigän salamätligini banä qilip işidin vaqitliq däm eliş aldi, baliliri yoq çağda yaşlirini tšküvelip, ular kelärgä tamaq täyyarlaydu.
Qiş päsli bolidiğan, käçlik ğizasini yäp bolğan ailä äzaliri šz hiyalliri bilän bänt. Bir päs sirttin iştniŋ qaviğini aŋlandi.
– Mšşük kirivaldimekin, nemigä şunçä havşup kätti bu, – däp derizidin qaridi Bähtigül. Şu tapta uni birsi qolidin yetäkläp degidäk talağa elip çiqti, qaraŋğuda heçnärsä ilğa qilinmaydu. Därvaziniŋ işigi uluq eçilğan.
– Balilar ilmaptudä, – sirtqa qarap maŋğan peti bir närsigä putlaşqili tas qaldi Bähtigül.
– Bu dasni kim bu yärgä qoydi? – degän oy käldi vä iŋişip çätkä elivätmäk boluvedi, das içidä yatqan yšgäkni bayqap qaldi.
– Erjan! – ünlük vaqiravätti Bähtigül.
Jügräp sirtqa çiqqan küyoğli ikki çamdapla yeniğa yetip käldi. Dasni likkidä kštirip, yoruqqa elip kirgän Erjan:
“Bu baliğu, apa” dedi hoduqup.
Rast balikän, därhal issiq šygä elip kirişti. Erjan aldiraş baliniŋ tiniğini täkşürüp, yšgigini yeşip qaridi. Soğda uzaq yatmaptu, amma yeŋi duniyağa kälgän oğul qäräldin säl aval tuğulğan ekän, “tez yardäm” çaqirip, ağriqhaniğa apirişqa toğra käldi.
Şu qaraŋğu tün bähittin ümütini üzgän ailä äzaliriğa quyaş parliğan kündinmu yoruq tuyuldi, naresidiniŋ jiğisi ularniŋ üzliridä täbässüm äylitip, hayatqa qaytidin elip käldi. Ağriqhanida İradä oğli bilän billä yatti, Erjanmu kündä degidäk şu yärdä. Keräklik hšҗҗätlirini toğrilap, Bähtigülniŋ nävrisini šyigä elip çiqti. “Bala kšyügi besilsun” dedimu, beşiğa çüşkän sinaqlar hässisigä berilgän hädiyämu, äytävir, Allaniŋ bu ailigä nuri yağdi.
Nävrisi biyil bäşkä toldi, bilmäydiğini yoq, ingliz tilida apisi bilän ärkin sšzlişidu. Dadisi ohşaş müҗäzi yumşaq, heçkimniŋ kšŋlini ağritmaydu, mana bügünmu toyda inglizçä täbrik eytmaqçi aka-hädilirigä.
Һšrmätlik däm elişqa çiqqan Bähtigül baliliriğa qol-qanat bolup, nävrisigä qarap, hatirҗäm hayat qoynida šzini bähitlik sezätti. Ötkän šmriniŋ bäzi yazmişliriğa kšyünüşi bar, amma škünüşi yoq Bähtigül beşidin štkän issiq-soğniŋ hämmisigä kšndi, bärdaşliq bärdi, pak vijdani, polattäk iradisi uni haman alğa başlidi. Bügünki künigä “miŋqatliq şükri” däp yaşavatidu.
***
Yollar, oylar… mänzilgä yätkän maşina qudilarniŋ šyi yenida tohtidi, illiq qiyapättä mehmanlarni kütüvalğan sayiphan ularni mähsus täyyarlanğan hanilarğa täklip qildi. Biraz haduq elip, çay-pay içişkändin keyin hämmisi toyğa meŋişti.
Dit bilän kiyingän, çirayliq yasanğan mehmanlar sorunğa alahidä roh berip jiğilişqa başlidi. Bähtigüllärni qudilar tšrdiki orunlarğa hšrmät bilän orunlaşturdi. Adäm liq tolğan zalda tonuş-bilişlär salamlaşsa, qudilaşqan täräp bir-biri bilän tonuşmaqta. Bir çağda “qudilar bilän kšrüşüp qoyayli” degän niyättä bir top är-ayal ularniŋ aldiğa hšrmät bildürüp käldi. Biri “qara” degändäkla qilip qaldi. Bähtigülniŋ kšzi, illiq külümsiräp, novät bilän mehmanlarğa salam berip kelivatqan kişigä çüşti. Öz kšzigä šzi işinär ämäs, mümkin ohşaydiğandu?! Mundaqmu bolamdu, şübhisiz, Kämran bu. Jillar iznasiz štmisimu, Bähtigül bu täbässümni bir šmür untuğan ämäs. Şundaqmu bolidekän, mundaq uçrişişni kim kütkän, Kämran kim bolup kelidu biz elivatqan kelingä? Täğdirniŋ qandaq tänisi bu yänä?! Çaqmaq tezligidä štkän hiyallar Bähtigülni mäŋditip qoydi, Kämran toluq kälgän ayal bilän uniŋğa qarimu-qarşi turatti. Һär ikkisi bir-birini tonidi, amma lam-җim däp eğizini açmidi, goya birinçi qetim kšrüşüvatqan natonuş adämlärdäk soğ salamlaşti. Arilap kšzliri toqunuşup qalidu, zuvansiz bolğini bilän dilliri sayrap turidu. Toy başlinip, helidin keyin oğlini yetäkläp İradä bilän Erjan kirip käldi. Elip qoyğan orunliriğa oltirişqan ular märikä käypiyatiğa şuŋğup, oyun-tamaşigä arilişip ketişti. İradä işiktin kirişi bilänla uniŋdin kšzini alalmay qalğan Kämran šz kšzigä šzi işinär ämäs. Uniŋ gumani durustimu? Bu qiz kim?
Tänäpusni taqätsiz kütkän Kämran ussul oynavatqan yaşlarniŋ arisidin štüp Bähtigül bilän İradiniŋ qeşiğa käldi. Uniŋ häqiqätni bilişi keräk. Bähtigülniŋ kšzigä tik baqti.
– Ähvaliŋ yahşimu Bähti? Özgärmäpsän… huş käpsän… seniŋ qiziŋmu bu? Yeşi näççidä? – bağlinişsiz nutqi qattiq hayaҗandin deräk berip turatti. Kšzliridä «gumanim rastmu?» degän soal eniq äkis etilgän.
Bähtigül sšzläşni untup qalğan adämdäk, kšzlirini jumuvaldi, “hä, şundaq!” degän işarini bildürüp, beşini tšvän saldi. Aldiraş yançuğidin yanfonini çiqarğan Kämran šziniŋ nomerini saqlap qoyuşni štündi. Bähtigül ünsiz qiyapättä nomerini terip, saqlap qoydi.
Bähtigül toyniŋ qandaq ayaqlaşqinini säzmidi, ändi qiziğa nemä deyişinimu bilmäydu. Һär halda İradigä häqiqätni eytişqa toğra kelidu. Nemila bolsa “šygä berivalayli, keyin hämmini çüşändürüp eytimän” degän qararğa käldi u.
Almutiğa Erjanniŋ maşinisida qaytti, yol boyi apisini qolaysiz ähvalğa qoymas üçün İradä heçnärsä sorimidi. Öygä kälgän keçisi ana vä pärzänt arisida bolğan sšhbät taŋ yoruğiçä tügimidi. Gah jiğlap, gah bir-birini bäzläp sir elişqan därtmänlärniŋ iç-qarni yenikläp qalğan edi. Kšp štmäy Bähtigülgä Kämran telefon qildi, hal-ähval soraştidä, hazir turuvatqan šyiniŋ makan-җayini berişini štündi. Bähtigül qarşi bolmidi. İkki kündin keyin Kämran çoŋ oğliniŋ maşinisida ularniŋ šyigä yetip käldi. İradä bilän Erjan mehmandostluq tonutup, ularni huş çiray qarşi aldi. İradiniŋ ata bir tšrt qerindişi barkän. Kämran baliliriniŋ arilişip štüş istigini bildürüp, helä nesihätlärni qildi. Bähti kätkän şu keçisi šmriniŋ mänisi kätkänligini, izdäy desä aççiği ços dadisiniŋ «kätsäŋ šlgän balamniŋ birisän, apaŋnimu ayimaymän», degän sšzliridin qorqup osalliq tonutqanliğini, keyin puşayman alidiğan qaça tapalmay jürginini täkrar-täkrar eytatti.
– Häyir, täğdirgä tän beräyli, muhimi, İradä meni çüşändi, ini-siŋilliri bilän inaq štsun. Bizniŋ hayatimiz ändi moşu pärzäntlirimiz vä nävrilirimiz ämäsmu, – hulasilidi ata.
Täğdirgä tän berip, bähtidin ayrilğan yänä bir därtmän kälgän küniniŋ ätisi dilini kšydürgän hatirilirini hapaşlap jutiğa yandi. Bähtigüllärni mehmanğa çaqirip, makan-җayini qaldurdi. İradä bilän Erjanniŋ otturida turup qol şiltip hoşlaşqan nävrisigä qarap špkisi šrülgän Kämran, kšzliridin äriksiz domuliğan yaşlirini yoşurup, maşiniğa tezliktä oltirivaldi. Ottuz bäş jildin keyin tepilğan qizini, ottuz bäş jil burun mäŋgügä jütärgän bähtini qiyalmay qayta-qayta arqisiğa burulğan Kämranniŋ qälbi šrtänmäktä…
Birhil iştikliktä kelivatqan maşina bšşüktiki balini tävätkändäk Kämranniŋ qälbini bäzlimäkçi, dadisiniŋ oyliriğa kaşila bolmas üçün muŋluq nahşini päs avazda qoyup qoyğan oğliniŋ diqqiti yolda.
Eh yollar, yollar, yänä bir musapirniŋ därtlirigä qulaq salğin, musapilärgä tškülgän sirlirini bağriŋğa siŋdürüp, ğämkin hiyalliriğa ortaqlaşqin. Hoşalliq vä ğämlärgä guvaçi bolup, birävlärni uçraşturup, birävlärni ayriğan bu uzun yollar Kämran bilän Bähtigül arisini yänä jiraqlatti, lekin Bähtigülniŋ İradisi bu ikki җanni bağlaşturup turidiğan muhim vasitä bolup qalğusi.

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ