Parlamentqa jüklinidiğan väzipä salmaqliq

0
761 ret oqıldı

 

3-sentyabr' küni Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti palatiliriniŋ birläşkän mäҗlisidä Prezident Nursultan Nazarbaev V saylanğan Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamentiniŋ ikkinçi sessiyasini açti.

Birläşkän mäҗlisniŋ işini Mäҗlis räisi Nurlan Niğmatulin eçip, kün tärtividä qarilidiğan ikki mäsilini elan qildi. Ular —ikkinçi sessiyaniŋ eçilişi vä yeŋidin saylanğan deputatlarniŋ qäsämyadi. Kün tärtivi bir eğizdin bäkitilgändin keyin, V saylanğan Parlamentniŋ ikkinçi sessiyasini eçiş üçün räis sšzni Prezident Nursultan Nazarbaevqa bärdi.

— Qimmätlik deputatlar!

Һämmiŋlarni Parlamentniŋ novättiki sessiyasiniŋ eçilişi bilän täbrikläymän, — däp başlidi sšzini Prezident Nursultan Nazarbaev. — Silär yaz boyi äl arilap, häliqniŋ turmuş-tirikçiligi bilän tonuştuŋlar. Şuŋlaşqa yeŋi sessiyaniŋ işiğa tiŋ küç bilän  kirişidiğanliğiŋlarğa işinimän.

Parlamentniŋ moşu sessiyasi šziniŋ işini yeŋi iҗtimaiy-säyasiy ähvalda başlavatidu.

Birinçidin, Qazaqstan sür°ätlik täräqqiy etivatidu. İçki umumiy mähsulatniŋ šsümi 5,6 payiz boldi. Mämlikät byudjetiniŋ kirimi 25 payizğa yeqin šsti. Elimizniŋ häliqara fondi 15 payizğa kšpiyip, 83 milliard dollardin aşti.

Bügüngä qädär 440tin oşuq yeŋi industrialliq karhana işqa qoşuldi. Ular umumiy bahasi 800 milliard täŋgilik mähsulat çiqirip ülgärdi. Bu karhanilarda 50 miŋdin oşuq adäm utuqluq ämgäk qilivatidu. Umumän, elimiz duniyani çaŋgiliğa alğan bohranniŋ äŋ qiyin aqivätlirini yeŋip, turaqliq täräqqiyat yoliğa çüşti.

İkkinçidin, meniŋ iҗtimaiy yeŋilaş toğriliq täşäbbuslirim barliq qazaqstanliqlar täripidin qizğin qollap-quvätläşkä egä bolmaqta. Җämiyitimiz iҗtimaiy täräqqiyatniŋ eniq yšnilişini eniqlavaldi. U yšniliş — Umumğa Ortaq Ämgäk Җämiyiti. Män elimizni kšzligän mähsätkä yätküzidiğan 20 väzipini eniqlap, räsmiy organlarğa tegişlik tapşurmilarni bärdim. Һškümät uni utuqluq ämälgä aşuruvatidu. Moşundaq çoŋ işqa deputatlarmu aktiv qatnişişqa kirişti. Moşundaq qilip, elimiz ilgärkidinmu küçlük iҗtimaiy җäriyanlarğa egä boldi.

«İş bilän täminläş — 2020» vä «Tiҗarätniŋ yol häritisi — 2020» programmiliri utuqluq ämälgä aşuruluvatidu. İşsizliqniŋ däriҗisi 5,2 payizğiçä tšvänlidi. Özini šzi täminligän turğunlarniŋ ülüş salmiği aziyivatidu. Bir näççä jildin beri u däsläpki qetim ämgäkkä yaramliq barliq qazaqstanliqlarniŋ üçtin birigä azaydi. Päqät biyilqi jilniŋ šzidila 150 miŋğa yeqin adäm yeŋi iş orunliriğa egä boldi, ularniŋ üçtin biri — ilgiri šzini šzi täminligän grajdanlar. İş bilän täminläş programmisi boyiçä 110 miŋdin oşuq adäm iҗtimaiy kelişimlärni tüzdi. Moşu kelişimlär dairisidä yeŋi käsipkä egä bolğan 96 miŋ adämniŋ täŋ yeriminiŋ yeşi 29ğa yätmigän yaşlar. Bu turğunlarniŋ ihtisatniŋ eniq sektoriğa alahidä kšŋül bšlüvatqanliğini kšrsitidu.

Biyil Qazaqstanda birinçi qetim bemarğa donorniŋ jürigini avuşturup seliş operatsiyasi utuqluq ämälgä aşuruldi, däp davam qildi sšzini Prezident.  Yaş vätändişimiz İgor' Vorotnikov bügün barliq qazaqstanliqlarniŋ eğizidin çüşmäy kelivatqan izgü qädämgä bardi. Anisi bevaqit vapat bolup, häsrät içidä qalğan u, äŋ eğir bir päyttä, šzgä adämlärniŋ hayatini saqlap qaldi. İgor' anisiniŋ jürigi bilän bšrigini donorluq äzağa muhtaҗ adämlärgä beriş toğriliq qararğa käldi. Şundaq qilip, täğdirliri qil üstidä turğan ikki adämgä —Jänibek Ospanov bilän Evgeniy Kuntsqa yeŋi hayat täğdim qildi. Anisidin ayrilğan u, qeni bšläk bolğini bilän җeni bir qerindaşlarni tapti.

Oylap qarisaq, rus balisi anisiniŋ jürigini — qazaqqa, bšrigini nemisqa tapşurdi. Operatsiyani milliti käris Yuriy Pya çeh käsipdişi Jan Pirk bilän billä yasidi. Mana, qazaqstanliq birlik degän moşu. Bu — häqiqiy jigitniŋ işi.

Meniŋ häliq birligi toğriliq ideyam addiy hayatta moşundaq kšrünüşkä egä boluvatqanliği hoşal qilidu. Һärbir vätändişimizniŋ salamätligi — mämlikät üçün äŋ muhim bayliq, äŋ asasiy qädriyät.

Üçinçidin, Qazaqstan, Belarus' vä Rossiya mämlikätliriniŋ Birpütün ihtisadiy käŋligi dairisidä birlişiş җäriyani üçtäräplimilik kelişimlär küçigä kiriş dävrigä işäşlik qädäm basti. Evraziya ihtisadiy komissiyasi utuqluq işlävatidu. Uniŋ mälumatliriğa tayansaq, biyil Qazaqstanniŋ Birpütün ihtisadiy käŋliktin taşqiri, sirtqa çiqirilğan eksportluq mähsulatliriniŋ kšlämi 13,5 payizğa, ändi importi 38 payizğa aşqan. Birpütün ihtisadiy käŋlikniŋ içidiki šz ara soda-setiq 13 payizğa aşti.

Qazaqstanniŋ Duniyaviy soda täşkilatiğa qoşuluş yolidiki muzakirilärmu pälligä yeqinlap qaldi. Bu bizniŋ ihtisadimizğa nurğunliğan muhim väzipilärni jükläydu. Undaq väzipilärniŋ qatarida qanuniy bazini mukämmälläştürüş mäsilisimu bar.

Tšrtinçidin, biz duniyaviy täräqqiyat җäriyanliridiki eğirçiliqlarni näzärdin sirt qalduralmaymiz. Duniyaviy ihtisat bohrandin tehiçä qutulalmayvatidu. Һätta äŋ optimistik tählilniŋ šzi duniyaviy umumiy mähsulat biyil — 2,5, ändi 2013-jili 3,2 payizğila šsidu, däp tähmin qilinivatidu.

Yeqin Şäriqtiki säyasiy bohran, buniŋdin ilgirimu bolğinidäk, barliq duniya yüzigä šziniŋ zärdavini yätküzüşi mümkin. Һämmimiz moşundaq muräkkäp ähvalda işläp, nahayiti җavapkärlik qararlarni qobul qilişqa toğra kelidu.

Һšrmätlik qazaqstanliqlar, deputatlar, dedi sšziniŋ ahirida Prezident. Bizniŋ bügünki utuqlirimiz šzlügidin kälgini yoq. Bu — barliq hälqimizniŋ 20 jilliq pidakaranä ämgiginiŋ nätiҗisi. Һärbir qazaqstanliq juquri däriҗidiki hoquq mädäniyitigä ämäl qilğandila, biz HHİ äsirdä elimizni gülländürüş mähsitigä qol yätküzäläymiz. Juquri däriҗidiki hoquq mädäniyitisiz nätiҗidarliq ihtisatmu, häliq mänpiyiti üçün işläydiğan qanunlarmu, alğa qarap işäşlik qädäm besişmu bolmaydu.

Täräqqiy ätkän ihtisat bilän hoquq dšlitini päqät qanunğa sšzsiz beqinidiğan, eliniŋ qanunlirini hšrmätläydiğan adämlärla täräqqiy ätküzäläydu. Җämiyät bilän dšlät birlişip, qol tutişip härikät qilsa, biz kšzligän hoquq dšlitiniŋ qamaliniŋ härbir kirpiçini tizişqa, ahirida uni tügäl qopirip çiqişqa muväppäq bolumiz. Pütkül äl bolup billä härikät qilğandila kšzligän mähsätkä yetäläymiz.

Һämmiŋlarğa utuqluq iş tiläymän!

Birinçi mäsilä ayaqlaşqandin keyin, Parlament deputatliğiğa yeŋidin saylanğan Onalsın Jumabekov bilän Sergey Kulagin Qazaqstan hälqigä qäsämyad qildi. Qäsämyadni Prezident Nursultan Nazarbaev qobul qildi.

Birläşkän mäҗlis ahirida Nurlan Niğmatulin keläçäktiki işlarniŋ baş väzipilirini bälgüläp bärgänligi üçün deputatlar namidin Prezidentqa rähmät eytti.

Birläşkän mäҗlisniŋ işiğa җumhuriyät Prem'er-Ministri, Dšlät kativi, Prezident Mämuriyitiniŋ rähbiri, Konstitutsiyalik keŋäş, Aliy sot, Märkiziy saylam komissiyasiniŋ räisliri, Һškümät äzaliri, җumhuriyät Prezidentiğa uttur beqinidiğan vä hesavat beridiğan dšlätlik organlarniŋ vä Һškümät tärkivigä kirmäydiğan agentliqlarniŋ, ammiviy ähbarat vasitiliriniŋ rähbärliri qatnaşti.

«İş bilän täminläş — 2020» vä «Tiҗarätniŋ yol häritisi — 2020» programmiliri utuqluq ämälgä aşuruluvatidu. İşsizliqniŋ däriҗisi 5,2 payizğiçä tšvänlidi. Özini šzi täminligän turğunlarniŋ ülüş salmiği aziyivatidu. Bir näççä jildin beri u däsläpki qetim ämgäkkä yaramliq barliq qazaqstanliqlarniŋ üçtin birigä azaydi. Päqät biyilqi jilniŋ šzidila 150 miŋğa yeqin adäm yeŋi iş orunliriğa egä boldi, ularniŋ üçtin biri — ilgiri šzini šzi täminligän grajdanlar. İş bilän täminläş programmisi boyiçä 110 miŋdin oşuq adäm iҗtimaiy kelişimlärni tüzdi. Moşu kelişimlär dairisidä yeŋi mutähässisliklärni egiligän 96 miŋ adämniŋ täŋ yeriminiŋ yeşi 29ğa yätmigän yaşlar.

Biyil Qazaqstanda birinçi qetim bemarğa donorniŋ jürigini avuşturup seliş operatsiyasi utuqluq ämälgä aşuruldi, — däp davam qildi sšzini Prezident.  Yaş vätändişimiz İgor' Vorotnikov bügün barliq qazaqstanliqlarniŋ eğizidin çüşmäy kelivatqan izgü qädämgä bardi. Anisi bemäzgil vapat bolup, häsrät içidä qalğan u, äŋ eğir bir päyttä, šzgä adämlärniŋ hayatini saqlap qaldi. İgor' anisiniŋ jürigi bilän bšrigini donorluq äzağa muhtaҗ adämlärgä beriş toğriliq qararğa käldi. Şundaq qilip, täğdirliri qil üstidä turğan ikki adämgä — Jänibek Ospanov bilän Evgeniy Kuntsqa yeŋi hayat täğdim qildi. Anisidin ayrilğan u, qeni bšläk bolğini bilän җeni bir qerindaşlarni tapti.

Oylap qarisaq, rus balisi anisiniŋ jürigini — qazaqqa, bšrigini nemisqa tapşurdi. Operatsiyani milliti korey Yuriy Pya çeh käsipdişi Jan Pirk bilän billä yasidi. Mana, qazaqstanliq birlik degän moşu. Bu — häqiqiy jigitniŋ işi.

Meniŋ häliq birligi toğriliq ideyam addiy hayatta moşundaq kšrünüşkä egä boluvatqanliği hoşal qilidu. Һärbir vätändişimizniŋ salamätligi — mämlikät üçün äŋ muhim bayliq, äŋ asasiy qädriyät.

Üçinçidin, Qazaqstan, Belarus' vä Rossiya mämlikätliriniŋ Birpütün ihtisadiy käŋligi dairisidä birlişiş җäriyani üçtäräplimilik kelişimlär küçigä kiriş dävrigä işäşlik qädäm basti. Evraziya ihtisadiy komissiyasi utuqluq işlävatidu. Uniŋ mälumatliriğa tayansaq, biyil Qazaqstanniŋ Birpütün ihtisadiy käŋliktin taşqiri, sirtqa çiqirilğan eksportluq mähsulatliriniŋ kšlämi 13,5 payizğa, ändi importi 38 payizğa aşqan. Birpütün ihtisadiy käŋlikniŋ içidiki šz ara soda-setiq 13 payizğa šsti.

Qazaqstanniŋ Duniyaviy soda täşkilatiğa qoşuluş yolidiki muzakirilärmu pälligä yeqinlap qaldi. Bu bizniŋ ihtisadimizğa nurğunliğan muhim väzipilärni jükläydu. Undaq väzipilärniŋ qatarida qanuniy bazini mukämmälläştürüş mäsilisimu bar.

Tšrtinçidin, biz duniyaviy täräqqiyat җäriyanliridiki eğirçiliqlarni näzärdin sirt qalduralmaymiz. Duniyaviy ihtisat bohrandin tehiçä qutulalmayvatidu. Һätta äŋ optimistik tählilniŋ šzi duniyaviy umumiy mähsulat biyil — 2,5, ändi 2013-jili 3,2 payizğila šsidu, däp tähmin qilinivatidu.

Yeqin Şäriqtiki säyasiy bohran,  ilgärkidäk, barliq duniyağa šziniŋ zärdavini yätküzüşi mümkin. Һämmimiz moşundaq muräkkäp ähvalda işläp, nahayiti җavapkärlik qararlarni qobul qilişqa toğra kelidu.

Һšrmätlik qazaqstanliqlar, deputatlar, — dedi sšziniŋ ahirida Prezident. — Bizniŋ bügünki utuqlirimiz šzlügidin kälgini yoq. Bu — barliq hälqimizniŋ 20 jilliq pidakaranä ämgiginiŋ nätiҗisi. Һärbir qazaqstanliq juquri däriҗidiki hoquq mädäniyitigä ämäl qilğandila, biz HHİ äsirdä elimizni gülländürüş mähsitigä qol yätküzäläymiz. Juquri däriҗidiki hoquq mädäniyitisiz nätiҗidarliq ihtisatmu, häliq mänpiyiti üçün işläydiğan qanunlarmu, alğa qarap işäşlik qädäm besişmu bolmaydu.

Täräqqiy ätkän ihtisat bilän hoquq dšlitini päqät qanunğa sšzsiz beqinidiğan, eliniŋ qanunlirini hšrmätläydiğan adämlärla täräqqiy ätküzäläydu. Җämiyät bilän dšlät birlişip, qol tutişip härikät qilsa, biz kšzligän hoquq dšlitiniŋ qamaliniŋ härbir kesigini tizişqa, ahirida uni tügäl qopirip çiqişqa muväppäq bolumiz. Pütkül äl bolup billä härikät qilğandila kšzligän mähsätkä yetäläymiz.

Һämmiŋlarğa utuq tiläymän!

Birinçi mäsilä ayaqlaşqandin keyin, Parlament deputatliğiğa yeŋidin saylanğan Oŋalsın Jumabekov bilän Sergey Kulagin Qazaqstan hälqigä qäsämyad qildi. Qäsämyadni Prezident Nursultan Nazarbaev qobul qildi.

Birläşkän mäҗlis ahirida Nurlan Niğmatulin keläçäktiki işlarniŋ baş väzipilirini bälgüläp bärgänligi üçün deputatlar namidin Prezidentqa rähmät eytti.

Birläşkän mäҗlisniŋ işiğa җumhuriyät Prem'er-Ministri, Dšlät kativi, Prezident Mämuriyitiniŋ rähbiri, Konstitutsiyalik keŋäş, Aliy sot, Märkiziy saylam komissiyasiniŋ räisliri, Һškümät äzaliri, җumhuriyät Prezidentiğa bevasitä beqinidiğan vä hesavat beridiğan dšlätlik organlarniŋ vä Һškümät tärkivigä kirmäydiğan agentliqlarniŋ, ammiviy ähbarat vasitiliriniŋ rähbärliri qatnaşti.

 

 

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ