İzdigini izgülük

0
164 ret oqıldı

Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA,
«Uyğur avazi»

Tšvänki Pänҗim yeri munbät, süyi älväk, hälqi ämgäkçan. Turğunliriniŋ kšpçiligi qazaqlar bilän uyğurlar. Şu närsä eniqki, til qisinçiliği yoq bu jutta uyğur bilän qazaqniŋ bir-birigä dost, tamır, quda bolup yaşavatqanliği hämmini qayil qilidu. Äynä şundaq iҗil-inaqliqqa, birlikkä dävät qilivatqan Keŋäş aka ohşaş jut atiliri. Ularniŋ besip štkän hayati bügünki ävlatqa ülgä-nämunä.
Keŋäş Omarov – qazaq hälqiniŋ väkili. Lekin tšvänkipänҗimlik uyğurmu, qazaqmu uni «Bizniŋ Keŋäş ikki millätkä täälluq» däp çeqişidu. Çoŋlar uni «uka», demätlikliri «adaş», kiçikliri «aka» däydu. Çünki u uyğur tilini mukämmäl bilipla qalmastin, äzäldin dost-qerindaş bu ikki millätniŋ bir-birigä äŋ yeqin ekänligini, uruş jilliri toğaç bilän qurutni täŋ bšlüşkänligini ämäliyatta ispatlap kelivatqan insanlarniŋ biri.
Keŋäş akiniŋ tegi-täkti moşu juttin. Qunapiya ata bilän Bopasjan aniniŋ känҗä pärzändi. Qunapiya ata šz dävriniŋ aŋliq adämliridin bolğaçqa, tävädä kollektivlaşturuş işliri qolğa elinğanda, däsläpkilärdin bolup yezida kolhoz quruluş işliriğa aktiv arilişip, aŋliq hayatini uniŋ täräqqiy etişigä särip qildi. Tarihtin mälumki, u jilliri Avat šz aldiğa egilik bolup täşkil qilinidu. Qunapiya atiniŋ “Avat” kolhozi räisiniŋ orunbasari bolğanliğini jutdaşliri helikäm untuğini yoq.
Keŋäş Omarovniŋ baliliq dävri Uluq Vätän uruşi vä uniŋdin keyinki eğir jillarğa toğra käldi. Ata-anisini ägişip mal çarviçiliğida, etiz-eriqta birdä aç, birdä toq jürdi. U jilliri Tšvänki Pänҗimdin täŋtuşliri bilän üç kilometr jiraqliqtiki Pänҗim yättä jilliq mäktividä, andin şähärdiki Molotov (hazirqi İ.Altınsarin) namidiki mäktäptä oqudi. Taldiqorğan şähiridiki şoferlarni täyyarlaydiğan kursni tügitip, ämgäk paaliyitini Kalinin namidiki kolhozda şofer boluştin başlaydu. Täŋtuşliridin idräklikligi, zeräklikligi, dayim yeŋiliqqa intilidiğanliği bilän päriqlängän Keŋäş aka ämgäktin qol üzmäy, Taldiqorğan şähiridiki zooveterinariyalik tehnikumida tähsil kšrdi. Yaş bolğiniğa qarimay, küç-ğäyritini ämäliyatta ispatlap jürgän mutähässisni nahiyä rähbärligi Qorğas yeza keŋişiniŋ räisi qilip sayliğanda hatalaşmiğan edi. Jigirmä jil yeza keŋişiniŋ räisi bolğan Keŋäş aka štmüşni äsläp mundaq dedi:
– Kolhozçilar u jilliri keçä-kündüz demäy işlidi. Kündüzi dehan etizliqqa yol tutsa, çarviçi qişlaq bilän yaylaqni makanlidi. Egiliktä traktorçi-yaşlar, quruluşçi-yaşlar brigadiliri täşkil qilindi, sän°ätni sšygän yaşlardin tärkip tapqan uyğur, qazaq häliq çalğu ansambl'liri qurulup, barliq sahada ilgiriläşlär yüz bärdi. Häliqniŋ turmuş däriҗisimu yahşilinip, mädäniy-mäişiy hizmät kšrsitiş orunliri eçilişqa başlidi. Okrug märkizi Pänҗimdä Mädäniyät šyi selinip, kündüzi etiz-eriqta, fermilarda işläp yanğan yaşlar käçtä şu yärdä җäm boluşup, härhil bayqaşlarda küç sinişatti. U bir qaytilanmas jillar edi .
Egiliktä çarviçilik sahasi päydin-päy täräqqiy etişigä muvapiq, salahiyätlik mutähässis K.Omarov ämgäk paaliyitini çarviçiliq sahasida davamlaşturdi, yäni qoy fermisini, andin egiliktiki kadr bšlümini başqurdi. Һšrmätlik däm elişqa çiqqandin buyan Tšvänki Pänҗim yeziliq җämiyätlik keŋäşniŋ vä Aqsaqallar keŋişiniŋ räisi.
– Keyinki bäş jilda yezimiz toniğusiz šzgärdi, – däydu mštivär qanaätlängän halda. – Burun yezida päqät bir kona quduq bolidiğan. Һämmimiz äşu quduqtin su içättuq. Һazir härbir hoyliğa su provodliri tartilip, taza içimlik suğa yetiştuq. Elimiz mustäqillikkä qol yätküzgän däsläpki jilliri kolhoz räisi, märhum Azat Mäşürovniŋ qollap-quvätlişi bilän 120 orunluq meçit selindi. Jutdaşlarniŋ halisanä yardimi tüpäyli selinğan meçitta Roza Ramzan, Qurvan heyt namazlirida iman-etiqatliq yaşlarni kšrüp, hoşal bolumän. Ändi ahirqi ikki jilniŋ šzidila bizniŋ yezida çoŋ šzgirişlär yüz berivatidu. 2015-jili 300 orunluq zamaniviy mäktäp benasi selinip, paydilinişqa berildi. Bir jil štüpla fel'dşerliq-akuşerlik punkt šz işigini açti. Buniŋ hämmisi Millät Lideri Nursultan Nazarbaevniŋ bevasitä tapşurmisi bilän ämälgä eşivatidu. Biz, uruş jiliniŋ baliliri, җapa-mäşäqätlärni kšp tarttuq. Şuŋa biz bu yahşiliqlarniŋ qädir-qimmitini yahşi çüşinimiz. Ändi qaraŋ, bevasitä Nursultan Nazarbaevniŋ täşäbbusi bilän «Nurlı jol» dšlät programmisi dairisidä Tšvänki Pänҗim yezisiğa ulişipla Nurkent şähärçisi, «Altınkšl» tšmüryol stantsiyasi selindi. İlgärki qumluqniŋ ornida zamaniviy şähärlär bärpa boluvatidu. Kündüz-tüni quruluş işliri qizğin ketip baridu. Keläçäktä 100 000 turğuni bar çoŋ şähär qäd kštärmäkçi.
Һä, šzidin kšrä jutdaşliriniŋ ğemini tola qilidiğan mštivär yezida qandaqla izgü iş qolğa elinmisun uniŋ beşida jüridu. Uniŋ ügängän aditimu şundaq. Jutdaşlirimu uniŋğa işänçä bildürüp, mäslihät soraydu. Çünki bu jutniŋ härbir seyi, idir-qiri uniŋğa bäş qoldäk ayan.
Yänä bir eytmasqa bolmaydiğan gäp, Uluq Ğalibiyätniŋ 70 jilliği nişanlanğan jili tšvänkipänҗimliklär šzliri täşäbbus kštirip, yezidin uruşqa atlinip qaza bolğan, arqa säptä ämgäk qilğan, avğan yeridä bäynälmilälçilik borçini štäp, Çernobıl' apitidä, Şämäy poligoniniŋ zärdavidin qaza bolğan jutdaşlar hatirisigä yadikarliq ornitişni qolğa alğanda, bu işni bevasitä Keŋäş aka bilän Beken Moldahmetov ohşaş jut pärzäntliri täşkillik bilän elip bardi. Jutdaşliriniŋ šmlügi, birligi tüpäyli mäbläğ toplinip, hamiylarniŋ qollap-quvätlişi bilän ikki-üç ayniŋ içidila bu layihä ämälgä aşti. Uniŋ täntänilik eçilişida sšz alğanlar jut pärzändigä minnätdarliğini izhar qilğanliğiniŋ guvaçisi bolğan eduq.
Keŋäş aka jutdişi Rizvanäm Baharova bilän 1960-jili ailä qurup, bäş pärzänt sšydi. Pärzäntliriniŋ hämmisi degidäk aliy vä ottura käspiy bilim elip, җämiyitimizniŋ härhil sahalirida birkişilik hizmitini qilivatidu. Muällim, dohtur, buhgalter, käspini egiligän pärzäntlärdin 13 nävrä, 12 çävrä sšydi. Eytmaqçi, Rizvanäm ana käspi boyiçä tikinçi. Yezidiki mäişiy hizmät kšrsitiş kombinatida işläp, hšrmätlik däm elişqa çiqti.
– Uluq İpäk yoli boyidiki Pänҗimdä ikki qävätlik mäişiy hizmät kšrsitiş kombinati selinip, paydilinişqa berilgändä satraşhana, fotosalon, mozduzhana vä kiyim tikiş tsehlirida җämi 50kä yeqin adäm işliveduq. Kolhoz-sovhozlar parçilanğanda, uniŋ täsiri biznimu aylinip štmidi. Biz käsipdaş-tikinçilär pat-pat baş qoşimiz. Һämmimiz äşu jillarni qandaqtu-bir seğiniş bilän äsläymiz, – däydu Rizvanäm ana.
Mštivärlär bilän sšhbätlişivatqanda nävrisi poçtiçi qizniŋ gezit-jurnallarni elip kälgänligini eytip, bovisiğa sundi.
– Ailidiki tärtip şundaq. Gezitlarni birinçi bolup bovisi oqup çiqqandin keyinla qalğanlirimiz oquymiz, – däp agahlandurdi ana.
– «Uyğur avazi» gezitini birinçi sanidin başlap oqup kelivatimän. Uniŋ däsläpki sani yoruq kšrgändä, hoşalliğimizniŋ çeki bolmiğan edi. Mana şuniŋdin beri uni qädir tutimän, – däydu mštivär.
İkki millätniŋ küyçisi, jut atisi Keŋäş akidin bizniŋ yaşlar ülgä alsa bolidekän, degän oyğa käldim. Çünki hazir bäzi yaşlar gezit oqumaydu. Biraq bu šz aldiğa başqa bir mavzu.

Panfilov nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ