Mataçiliq mädäniyiti

0
157 ret oqıldı

Pahta jipidin yärlik usulda toqulğan räht “mata” (bšz, ham, şeşä), ularni toquş yaki setiş bilän şuğullinidiğan adäm “mataçi” yaki “bšzçi” däp atilidu. Mataniŋ tšvändikidäk türliri bar.
Ham – pahta jipidin toqulidiğan aqräŋlik, sidam räht.
Misqal – daka mataniŋ siliğiraq bir türi.
Һämizäk – tegi kšk, gül besilğan mata.
Särgäz – gül besilğan mata.
Şativar – pahta jiptin toqulğan çaqmaq güllük räht.
Aliça – räŋlik jiplardin yolluq toqulidiğan räht.
Hamsürüp (çotar) – üzigä taş sürkäş arqiliq siliqlaşturulğan mata türi. U kšpinçä çäkmändin tikilidiğan çapanlarniŋ ästärligi üçün işlitilidu.
Çäkmän – pişşiq egirilgän pahta yaki juŋ jiptin puhta vä siliq qilip toqulğan räht.
Bšrtmä – sirtqi üzidä bšrtüp çiqqan vä qapartma nushilar çiqirip toqulğan räht. U kšpinçä ayallarniŋ baş yağliği ornida işlitilidu.
Torpahta – ipäktin katäkkšzlük qilip toqulğan toqulma.
Basma – pahta jipidin nepiz häm güllük qilip toqulidiğan aq vä yeşil räŋlik räht.
Häsä – pahta jipidin siliq toqulğan räht bolup, asasän kšynäk vä tambal tikiştä işlitilidu.
Daka – pahta jipidin şalaŋ qilip toqulğan räht. Uni adättä çoŋ ayallar beşiğa yağliq ornida artivalidu. Daka šlüm-jitim işliridimu işlitilidu.
Mataçilar mata toquş mähsulat-saymanliriğa häm uniŋ tärtip-basquçliriğa mähsus namlarni bäkitkän. Ular tšvändikiçä atilidu.
Örüş – mata toquşta uzuniğa tartilidiğan jip.
Arqaq – mata toquşta šrüş jiplarniŋ ariliğidin toğrisiğa štküzülidiğan jip.
Dästigah (dukan) – mataçilar mata toquş mäşğulati qilidiğan җahazliq üskünä. U asasän yağaçtin täyyarlinidu.
Moka, mürätahta, mürätaş, tävär, pat – toquş işida qoşumçä işlitilidiğan saymanlar.
Mata jügürüş – tävärdiki jiplarni birläştürüp, qomuçtin yandurup šrüşkä täyyarlaş җäriyani.
Mata patlaş – šrüş qiliş üçün täyyarlanğan jipni patqa çilap vä siliqlap, jipniŋ mustähkämligini aşuruş җäriyani.
Mata çüşiriş – mata toqulup, säkkiz qiriğa toşqanda yšgälgän türgidin çiqiriş җäriyani.
Arqaq besiş – arqaq jipni arqimu-arqa çiŋdaş, arqaq jip ziqlap çiŋdaş җäriyani.
Şana bağlaş – ikki qat šrüşni otturisidin arqaq eliş üçün giräläştürüp beridiğan şanini bir täkşiliktä tutup turidiğan kaltäkkä bağlaş җäriyani.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ