Dilkäşligi bilän dilimda qaldi

0
183 ret oqıldı

Män birnäççä qetim Änvär Şäripov häqqidä yazimän däp tämşäldim, amma «bekarçiniŋ çolisi tägmäptu» degändäk, män yazğiçä u tuyuqsiz baqiliq bolup kätti. Bügün äynä şu boşluqni tolturuşni toğra kšrdüm. Uniŋğa nemä säväp boldi?
Birinçi säväp, Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqi Uyğur ädäbiyati keŋişiniŋ räisi, şairä Patigül Mähsätovaniŋ uyuşturuşida ataqliq yazğuçi, kompozitor, rejisser, dramaturg, tärҗiman Şayim aka Şavaevniŋ Uyğur nahiyäsiniŋ bärikätlik Çonҗa yezisida štkän 80 jilliq tävälludi. İkkinçisi, sultanqorğanliq «general» Ğäyrät Mämätäliev bilän şu toyda, ziyapät üstidiki gäp.
– Rämiti Änvärni yahşi bilättim, – dedi Ğäyrät aka sšhbätara. – U bizniŋ jutniŋ mštivärliri Patimäm haҗim bilän Kärim akiniŋ oğli. Aq kšŋül, mehrivan, sšzliri dälliŋ, aqni aq, qarini qara däydiğan jigitlirimizniŋ biri edi. Uniŋ kšp vaqti işta štkäçkä, jutniŋ gayi märasimliriğa arilişalmay qalğan künliri ianisini ävätivetidiğan. Maddiy yardämgä muhtaҗ aililärniŋ şaraitini yahşilaşqimu kšŋül bšlidiğan.
Ğäyrät aka toğra däydu. Änvär aka Almuta elektro-vagon remontlaş zavodida mudirniŋ maliyä işliri boyiçä orunbasari bolup işligän. Yänä kelip, mämuriyätniŋ arisida, yalğuz bir uyğur. Һärqandaq adämni bir zavodniŋ maliyä işini başquruşqa qoyuş, җavapkärlikni tapşuruş üçün u adämniŋ insaniy hislätliri başqilardin päriqlinişi keräk. Änvär Kärim oğlida undaq hislät barliğini rähbärlär bayqiğan. Şuŋlaşqa zavodniŋ pütkül uyuşturuş, bšlüş, quruluşlarni seliş, avtotransport tsehiniŋ işlirini rätkä kältürüş işlirini şuniŋğa tapşurğan. Änvär aka keçä-kündüz zavodtin kätmätti. Uniŋ zavod işçiliri arisidiki hšrmiti şunçilik juquri ediki. Çoŋ häm kiçik üçün uniŋ bšlmisiniŋ işigi dayim oçuq bolidiğan. Nemişkä şundaq? Bu soalğa җavap mundaq.
Änvär Şäripov baliliq dävridila mäzkür zavodqa işçi bolup kirgän. Däsläp DOTsta – yağaçni qayta işläş tsehida işläp, master däriҗisigä kštirilgän, keyin käspiy ittipaq täşkilatiniŋ räisligigä saylinip, mämuriy işlarni orunlaşqa kirişkän. Tšmür yol institutini tamamliğandin keyin zavod rähbärligi uniŋğa maliyä işlirini nazarät qilişni tapşurğan. Uyğur jigitigä işäş qilişniŋ sävävini uzun jillar zavodni başqurğan uniŋ mudiri Toyken Kangereev helä vaqit ilgiri Änvär akiniŋ jil näziridä tšvändiki sšzliri bilän çüşändürgän: «Änvär Kärim oğli šz işiğa nahayiti җavapkärlik bilän qaraydiğan insan edi. Män nemişkä uniŋğa maliyä işlirini başquruş väzipisini jüklidim, bilämsilär? Bilmisäŋlar, bügün oçuğini eytay. Uyğurlar sanaq-hesap, maliyä işliriğa puhta kelidu. Ändi Änvär bolsa, bizgä uluq Alla yolliğan insan. U addiy işçidin başlap meniŋ orunbasarim däriҗisigiçä kštirilişi päqät šziniŋ tirişçanliği, qabiliyitigä bağliq boldi. Män uniŋ bilän tsehlarda billä işligäçkä, adilliğiğa qayil bolğanmän. Äynä şundaq insanlar zavodniŋ egiz baldaqlarğa kštirilişigä yardäm qilidiğanliğiğa kšzüm yetip, uni šzämgä orunbasar qildim häm maliyä işlirini tapşurdum. Mundaq insanpärvärlik hislätlärgä bšlängänlar arimizda az bolğaçqa, män Änvärni talliğan edim. Һeç hatalaşmiğan ekänmän».
Mundaq illiq sšzlärni, bälkim, Toyken Musaulı Änvärgä, kšziniŋ tirigidä, yeŋi väzipini tapşurğandimu eytqandu. U täripi maŋa namälum. Maŋa Änvär aka bilän Almuta elektro-vagon remontlaş zavodida 16 jil käçki mudir, transport tsehida vagon quraşturğuçi, yol yasiğuçilarniŋ masteri lavazimlirida işläşkä toğra käldi. İҗadiyättinmu qol üzginim yoq. Nemişkä? Zavodniŋ maliyä işliri boyiçä mudirniŋ orunbasari, Änvär Kärim oğli Şäripov bilän yeqin ağinä bolduq. Äynä şu kişi meniŋ uyğurniŋ härhil mädäniy çarä-tädbirlärdin qalmasliğimğa hässä qoşti. İҗadimdin hasil bolğan härhil qisqa hekayä, sketç, monolog, miniatyurilirimniŋ däsläpki oquğuçisimu şu bolup, šz pikir-täkliplirini beriştin zadila zerikmidi. Meniŋ birär toplimimni çiqirip berişkimu küç salimän, devidi… Äpsus. Һazir oylaymän. Änvär aka millitini, tilini, dinini, ädäbiyati bilän sän°itini sšygän, qädirligän insankän. Şuŋlaşqa u meniŋ iҗadiy šsüşümni sirttin nazarät qilip, qollap-quvätläp kälgän.
Bügünki künlüktä uyğurumniŋ gšzäl qizlirini kšrgändä, uniŋ monu sšzliri birdinla esimgä kelidu. «Sän bilämsän, uyğurniŋ qizliriğa sürminiŋ kerigi yoq. Uniŋsizmu ular çirayliq. Sän «Ğerip-Sänäm» dramisidiki Sänämniŋ obriziğa diqqät qildiŋmu? Äҗayip gšzällik! Äynä şu gšzällikni yağliğiniŋ bir uçida yepip, tosap turup Ğeripkä kšrsätkinidä, u qizğa tehimu aşiq boluş istigi härkimdä oyğinidu. Bu – millitimniŋ urpi-adätliriniŋ, uyğurniŋ qizliriğa has uslublarniŋ biri. İlahim şuniŋdin ayrilmisaqkän» däp uluq-kiçik tinğinini zadila untalmaymän.
Äpsus, u kişi uştumtutla baqiliq bolup kätti. Bazğan bilän ursaŋ šlmäydiğan adäm rohiy, dil azavidin qurvan bolğinini hazir yoşuralmaymän. Zavodta işläp jürgän künliriniŋ biridä mähkimigä yeŋi başliq šziniŋ komandisini elip käldi. Änvärgä, apparatta oltarğan hämmisigä orunlarni boşitip berişini täläp qildi. U mäyliğu, işlävatqan işçilarni qisqartip, җenini aran beqivatqan talay aililärniŋ ugaliğa qaldi. Kelipla, ular Änvär akiniŋ küç çiqirişida zavodniŋ ihtisat qiliş hesaviğa selinğan tšrt bağçini, däm eliş zonisini, pionerlar lagerini şähsiylärgä setiştin başlidi. Zavod işçiliri üçün hiştin selinğan bäş qävätlik, bäş pod°ezdliq šy şähär balansiğa štmigän bolsa, unimu setivetişi mümkin edi. U çağlarda mundaq mähkimilär päqät ihtisat qilinğan mäbläğ hesaviğa selinatti. Ahiri, ular 27 gektar mäydandiki zavodniŋ tsehlirini çeqip, tšmür-täsigini štküzüş bilän ikki gektarini elip qelip, zavod markisi bilän şu yärni işlätmäktä. Mundaq adalätsizliklärgä härqandaq dili pak adämniŋ jüriginiŋ çidimaydiğanliği eniq. Änvär akiniŋ qälbi çidimidi, jürigi šrtinip kätti. Zavodtin kätsimu, şähsiy egilik eçip, ämgäk qilip jürdi. Amma jüräk yarisi saqaymidi. Zavod işçiliri, hizmätçiliri üçün qilğan işliriniŋ kimdu-birliriniŋ «täyyarğa häyyar» boluşi tüpäylidin, talan-tarajğa çüşüvatqinini kštirälmidi…
Mäzkür maqalini kšziniŋ tirigidä yazğan bolsam, bälkim, Änvär akiniŋ yerilğan jüriginiŋ birär yerigä därman bolupmu qalar edi. Äpsus…

Avut MÄSİMOV,
yazğuçi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ