Uyğur jigiti TsSKAda oynaydu

0
84 ret oqıldı

Şšhrät MÄSİMOV,
«Uyğur avazi»
Adättiki iş künliriniŋ biri edi. Çüşlük ğizadin çiqqan tšrt-bäşimiz küz päsliniŋ ahirqi illiq künliridin paydilinip, alleyadiki bäldiŋlärniŋ biridä sšhbätlişip oltarduq. Һämmimiz futbol işqivazliridin bolğaçqa, pariŋimiz asasän moşu oyun toğriliq boldi. Duniya, ilgärki SSSR, Qazaqstan futboli toğriliq härkim šzlirimiz bilidiğan qiziqarliq fakt-mälumatlar bilän ortaqlaştuq. Älvättä, ayrim futbol yultuzliriniŋ şähsiy hayati, hätta ularniŋ qaysi millätniŋ väkili ekänligi häqqidimu gäplär qozğaldi. Şu çağda arimizdin biri «uyğurlar arisidin Qazaqstan tallanma komandisida oyniğan häm uniŋ kapitani bolğan Ruslan Baltievtin başqa tonulğan futbolçi çiqmidi” däp qaldi. Män uniŋğa etiraz bildürüp, uyğur futbolçiliriniŋmu bolğanliğini eyttim vä birinçi bolup štkän äsirniŋ 60 – 70-jilliri Taşkäntniŋ «Pahtakor», Moskvaniŋ «Spartak» vä TsSKA komandilirida oyniğan Ärkin Abduraimovni tilğa aldim, biraq uniŋ “Berador” ismi bilän mälum bolğanliğini eyttim. Sšhbätdaşlirim bu toğriliq aŋlimiğanliğini täkitlişip, futbolçi toğriliq bilidiğanlirim bilän ortaqlişişimni iltimas qildi. Mänmu ularniŋ iltimasini qanaätländürüşkä tiriştim vä Berador Abduraimov toğriliq bilidiğanlirimni eytip bärdim:
Biyil 75 yaşqa kirgän Ärkin (Berador) Һasan oğli Abduraimov 1960-jili 17 yeşida Taşkäntniŋ «Pahtakor» komandisiniŋ asasiy tärkivigä elinidu. Äslidä oŋ qaptaldiki huҗumçi süpitidä oynisimu, uniŋ aldiğa çiqqan räqiplirini aldap, mäydanniŋ otturisiğa yštkälgändin keyin sol puti bilän täpkän poŋzigi därvaziçilar üçün «kütülmigän soğa» hesaplinatti.
U Moskvaniŋ «Dinamosi» bilän Taşkänttä štkän uçrişişta daŋliq Lev Yaşin qoğdiğan därvaziğa ikkinçi poŋzäkni kirgüzüp, komandisini mäğlubiyättin qutuldurup qalğan edi. Eytmaqçi, huҗumçi SSSR aliy ligisidiki birinçi poŋzigini 17 yeşida näq bizniŋ «Qayratniŋ» därvazisiğa kirgüzüptu. Berador Abduraimov 1968-jili räqipliriniŋ därvazisiğa 22 poŋzäk kirgüzüp, SSSR çempionatiniŋ äŋ märgän huҗumçisi atalğan edi. Şu jili SSSRniŋ äŋ yahşi 33 futbolçisi tizimiğa kirgüzüldi. SSSR çempionati vä Kubogi üçün bolğan matçlarda 106 poŋzäk kirgüzüp, Grigoriy Fedotov klubiğa äza boldi.
Һazir Özbäkstan çempionatidiki äŋ märgän futbolçiliriniŋ klubi Berador Abduraimovniŋ ismi bilän atilidu. Eytmaqçi, Moskvaniŋ «Torpedo» komandisidin ataqliq Eduard Strel'tsov ikkisila çoŋ futboldiki däsläpki poŋzäklirini 17 yeşida kirgüzgän ekän. Şu närsä qiziqarliqki, ilgärki SSSRniŋ heçbir ataqliq oyunçisi mundaq yeşida çoŋ futboldiki däsläpki poŋzigini kirgüzmigän edi.
Daŋliq futbolçiniŋ bäş oğliniŋ tšrti – Azamat, Җasur, Bahadir vä Baturmu futbolçi bolup yetildi. Qazaqstan Aziya Futbol konfederatsiyasi dairisidä oyniğanda, Özbäkstan tallanma komandisi Almutiğa kälgändä, biz Azamatniŋ oyunini tamaşä qilğan eduq. Ägär, män hatalaşmisam, şu çağda Özbäkstan milliy tallanma komandisini Berador Abduraimov mäşiqländürätti.
Män uniŋdin taşqiri šz vaqtida Qazaqstaniŋ “Qayrat”, “Tselinnik”, “Traktor” komandilirida Mähämätҗan Ömärov, Tilivaldi Kevirov ohşaş futbolçilarniŋ hünär kšrsätkänligini, hazirmu bir top jigitlärniŋ oynavatqanliğini eytip šttüm. Şundaqla šz mäzgilidä Bişkekniŋ “Alğa” komandisida aka-uka Musaevlarniŋmu bolğanliğini qoşumçä qildim. Andin keyin moşu künlärdä yänä bir qirğizstanliq uyğur jigiti İl'zat Ähmätovniŋ Rossiyaniŋ TsSKA futbol klubida oynaydiğanliğini, hätta Stanislav Çerçesovniŋ uni Rossiya milliy tallanma komandisiniŋ tärkivigä täklip qilğanliğinimu qoşumçä qildim.
Şu küni šygä käldimdä, İl'zat häqqidä topliğan mälumatlarni yänä bir qetim kšzdin käçürüp çiqtim.
İl'zat Ähmätov 1997-jilniŋ 31-dekabr' küni Bişkek şähiridä tuğuldi. Uniŋda futbolğa bolğan qiziqişni dadisi Tuğluq oyğitiptu. Däsläp u yärlik «Alğa» komandisida yerim qoğdiğuçi ornida oynaşqa başlaydu. Keyin Rossiyagä kšçüp kelidu. Çünki moşu mämlikätniŋ Tol'yatti şähiridä štkän turnirda 11 yaşliq šsmür Yuriy Konoplёv namidiki akademiya mutähässisliriniŋ kšzigä çeliqip, ular İl'zatqa şu yärdä oqup-mäşiqlinişni täklip qilğan edi. Eytmaqçi, Alan Dzagoev, Roman Zobnin, İl'ya Kutepov vä Rossiyaniŋ başqimu tonulğan oyunçiliriniŋ çoŋ futboldiki däsläpki qädimi moşu akademiyadin başlanğan ekän. İl'zatniŋ ata-anisimu akademiya bazisiniŋ infraqurulumi bilän tonuşqandin keyin, oğliniŋ moşu yärdä oquşiğa raziliq bärgän edi.
Qirğizstanliq jigit däsläp Qazanniŋ «Rubin» klubi çarliğuçiliriniŋ kšzigä çüşidu vä İl'zatmu ularniŋ täklivini qobul qilidu. Uniŋ mundaq qararğa kelişigä Tatarstanniŋ musulman җumhuriyiti bolup hesaplinidiğanliği asasiy rol' oynaydu. Uniŋ ata-anisi üçünmu bu muhim edi.
Futbolçi az vaqitniŋ içidila yaşlar tärkividä kšzgä çüşüşkä başlidi. Bu çağda komandini 12 jil mäşiqländürgän, ismi qazaqstanliq muhlislarğa yahşi tonuş Qurban Berdıevniŋ orniğa Rinat Bilyaletdinov kelidu. Mäşiqländürgüçi birdinla İl'zatni asta-asta asasiy tärkiptä çiqirişqa başlaydu vä uniŋ poŋzäkni elip meŋiş usulini bevaqit hayat bilän hoşlaşqan ataqliq Fedor Çerenkovniŋ mahariti bilän täŋläştüridu. Biraq keyin u istiqballiq jigitniŋ az oyniğanliğiğa äpsuslinidu.
İl'zatniŋ çoŋ futbolğa taşliğan җiddiy qädimi «Rubinniŋ» asasiy tärkivigä ilinğan kündin başlinidu. U däsläp Rossiya Kuboginiŋ 1/16 finalida «Luç-Energiya» komandisiğa qarşi matçta mäydanğa çiqidu. İl'zat u çağda 16 yaş 8 ay edi. Ändi Prem'er-ligida birinçi qetim 2014-jilniŋ 20-oktyabridä Saranskniŋ «Mordoviya» klubi bilän štkän uçrişişta oynaydu. Futbolçi Qazan komandisi üçün 27 matçqa qatnişidu. Uniŋdin taşqiri qirğizstanliq jigit Rossiya šsmürlär tallanma komandisiniŋ oyunliriğimu iştrak qilidu.
Biyil iyun'da millitimiz väkili Sankt-Peterburgniŋ «Zenit» klubiniŋ tärkividä mämsüm aldidiki täyyarliq mäşiqliridä bolğan edi. Äpsus, komandidiki härbir orun üçün bolğan riqabätniŋ küçlüklügidin İl'zat Ähmätov Sergey Semak mäşiqländürüvatqan klubniŋ tärkivigä ilinalmaydu.
Bir aydin keyin, mälum säväplär tüpäyli, Qazan bilän hoşlişişqa mäҗbur bolidu vä Moskvağa kelip, TsSKA bilän tšrt jilğa şärtnamä tüzidu. İl'zat Moskvağa atlanğanda «Rubinniŋ» sabiq mäşiqländürgüçisi Dmitriy Kuznetsov uninda mäydanniŋ otturisida Aleksandr Golovinni almaşturuşniŋ äҗayip imkaniyiti päyda bolğanliğini eytqan edi. Mutähässisniŋ pikriçä, uniŋ tehnikisi juquri vä futbolçi häqiqätänmu Fedor Çerenkov ohşaş komandiliq oyun täräpdari.
Biyilqi mävsümdä İl'zat Ähmätov TsSKA tärkividä barliq matçlarda, җümlidin Çempionlar ligisi dairisidä štküzülgän uçrişişlarğa qatnaşti. Täkitläş keräkki, u šz oyuni bilän armiyaçilärniŋ äŋ istiqballiq yerim qoğdiğuçilarniŋ birigä egä bolğanliğini dälilläşkä tirişmaqta.
Moşu materialni täyyarlaş җäriyanida käminäliri çät äl mätbuati, İnternet sähipilirini helä varaqlap, İl'zat toğriliq mälumatlarni izdäp tepişqa urundi. Ulardin İl'zatniŋ oyuniğa işqivazlardin taşqiri çätällik mutähässislärniŋ qiziqiş hasil qilivatqanliği mälum boldi. Mäsilän, İtaliyaniŋ «Roma» klubiniŋ sport mudiri Ramon Monçi Çempionlar ligisiniŋ topluq basquçidiki šzara uçrişiştin keyin TsSKAniŋ yerim qoğdiğuçisi oyuniniŋ äҗayip täsirat qaldurğanliğini vä İl'zatni Rim klubiniŋ yeŋi oyunçisi süpitidä qarap, buniŋdin keyinmu uniŋ maharitini turaqliq bayqap-küzitip turidiğanliğini bildüridu. Bäzibir mälumatlarğa qariğanda, uniŋğa Londonniŋ «Arsenalimu» qiziqiş hasil qilivatqan ohşaydu.
Bu yärdä gezithanlarniŋ İl'zatniŋ şähsiy hayatiğimu qiziqiş hasil qilişi täbiiy. Juquri nätiҗilärgä yetiş hahişi bilän yaşavatqan jigit hazir päqät futbol bilänla bänt. Uniŋ sšzigä qariğanda, ailisidä ular asasän millionlar oyuni vä uniŋdiki İl'zatniŋ orni toğriliqla gäp qilidiğan ohşaydu.
– Dadam meniŋ futboldiki härbir qädimimni bayqap-küzitidu vä šz tüzitişlirini kirgüzüp turidu, – däydu İl'zat instagramma sähipisidä.
Madridniŋ «Real» klubi İl'zatniŋ äŋ sšyümlük komandisi ekän. Öz oyunini bolsa, türk futbolçisi Kškdeŋiz Qaradeŋiz oyuniğa ohşaş boluşini halaydu. Mähsiti – Evropiniŋ yetäkçi klubliriniŋ biriniŋ tärkividä maharät kšrsitiş.
Bizmu millitimizni duniya çoŋ futbolida tonutuvatqan İl'zatniŋ barliq mähsät-muddiasiniŋ royapqa çiqişini haliğan bolar eduq.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ