Yaşlarni qanatlanduruvatqan programma

0
143 ret oqıldı

Mälumki, «Bolaşaq» häliqara stipendiyasi elimiz Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ täşäbbusi bilän elan qilinip, 1993-jildin beri ämälgä aşurulup kelivatidu. 1994-jili bir top qazaqstanliq studentlar däsläpki qetim çätällik aliy oquş orunliriğa ävätildi.

Şämşidin AYuPOV,
«Uyğur avazi»

2005-jildin başlap ümütkarlar AQŞ, Büyük Britaniya, Germaniya, Rossiya, Avstraliya, Avstriya, Vengriya, Daniya, Yeŋi Zelandiya, Yaponiya, İzrail', İspaniya, İtaliya, Kanada, Hitay, Malayziya, Gollandiya, Norvegiya, Җänubiy Koreya, Pol'şa, Singapur, Finlyandiya, Frantsiya, Çehiya, Şvetsiya, Şveytsariya ohşaş mämlikätlär arisidin šzi haliğan oquş ornini tallaydiğan boldi. 2007-jili mämlikätlär bilän aliy oquş orunliri tizimi yänimu toluqturuldi. Bügünki kündä ümütkarlar duniyadiki 32 dšlätniŋ aldinqi qatarliq 630 oquş ornida bilim alalaydu. Ändi stipendiyani ämälgä aşuruşta magistrliq vä doktorliq programmilarğa, şundaqla elimiz üçün muhim hesaplinidiğan tehnikiliq vä meditsiniliq mutähässisliklärni täyyarlaşqa alahidä kšŋül bšlünmäktä.
Programma ämälgä aşuruluvatqan 25 jilda 10 miŋdin oşuq qazaqstanliq çät äldä bilimini mukämmälläştürüp käldi. Moşu štkän jillar mabaynida 13,2 miŋ stipendiya berildi. İhtisatniŋ muhim sektorliri üçün 10,4 miŋ juquri kvalifikatsiyalik mutähässis täyyarlandi. Ularniŋ 3000ğa yeqini iҗtimaiy sahada işläydu. 2000din oşuq tüläk ilim-pän sahasini tallavalğan. Salamätlik saqlaş bilän işläpçiqirişta jürgänlär sani 1000ğa yetip qaldi. 804 tüläk dšlät hizmitidä işlävatidu. Ularniŋ hämmisi elimiz üçün ästaidil ämgäk qilivatqan Qazaqstan grajdanliridur. Һazir 1,2 miŋ stipendiat bilim elivatidu. Rast, çät äldä qalğan yaşlarmu yoq ämäs. Biraq ularniŋ sani ançä kšp ämäs, bari-yoqi 161 adäm. Räsmiy mälumatlarğa asaslansaq, ularniŋ hämmisi oqutuş üçün hiraҗät qilinğan mäbläğni toluq qayturuvatidu.
Yoşuridiğini yoq, kšpçiligimiz tehiçä «Bolaşaqni» “päqät bay-manaplar bilän ämäldarlarniŋ baliliri yeŋivalidu” degän çüşänçidä jürimiz. Vahalänki, uşbu stipendiyani yeŋivelip, çät äldä bilimini mukämmälläştürüp kälgän addiy aililär baliliriniŋmu nurğun ekänligi mälum. Älvättä, ularniŋ arisida uyğur pärzäntliriniŋmu barliği talaşsiz.
Biz bügün «Bolaşaq» programmisi boyiçä oquğan ikki uyğur qizi bilänla sšhbätlişişkä muvappäq bolduq. Ular Talğir nahiyäsiniŋ Besağaş yezisidiki 29-ottura mäktäpniŋ uyğur sinipini tamamlap, däsläp Almutidiki Bilim innovatsiyalik litseyini, andin QazDUniŋ Şäriqşunasliq fakultetiniŋ hitay tili bšlümidä tähsil kšrgän, bu künlärdä Astana şähiridiki Nazarbaev Universitetiniŋ doktoranturisida bilim elivatqan Mahiräm Abduhaliqqizi Mahmudova bilän Uyğur nahiyäsiniŋ Kiçik Dehan yezisidiki M.Teyipov namidiki ottura mäktäpniŋ bäşinçi sinipini tamamlap, Almuta şähiridiki Smağulov namidiki mäktäp-internatida tähsil kšrgän, andin Ablayhan namidiki Qazaq dšlät häliqara vä duniya tilliri universitetiniŋ kolledjini, keyin universitetni tamamliğan, hazir Astana şähiridiki Nazarbaev Universitetiniŋ doktoranturisida tähsil kšrüvatqan Dilraba Dilşat qizi Anayätovadur.
Mahiräm «Bolaşaq» programmisi boyiçä magistraturini Angliyadä oquğan bolsa, Dilraba Kanadida bilim elip qaytti. Yeqinda biz äynä şu qabiliyätlik uyğur qizliri bilän telefon arqiliq sšzlişip, ularğa «Bolaşaq» programmisiğa qandaq çüştiŋlar?», degän soalni qoyduq.
– Män aldi bilän šzäm tallavalğan universitetqa hšҗҗät tapşurdum, – dedi Mahiräm soalimizğa җavavän. – Aldi bilän šz pikriŋni asaslaş üçün hät yezip tapşurisiz, uniŋda nemä üçün uşbu programmida vä šziŋiz talliğan universitetta oquğiŋiz kelidiğanliğini asaslap, täpsiliy yazisiz. Äşu yazğan hätkä qarap, professorlar studentlarni tallaydu. Şuniŋdin keyin ingliz tili bilimini šlçäydiğan emtihan tapşurdum («İELTS» – Angliyadä oquş üçün, Amerikida – «TOEFL». Bäzidä här ikki emtihanni qobul qiliveridu). Lazim däp tepilğan ballni alğandin keyin, angliyadikilärdin meni oquşqa qobul qilidiğanliği toğriliq hät käldi. Şuniŋdin keyin tegişlik hšҗҗätlärni tapşurdum. Һazir bu räsmiyätlär helä yenikläşti. İlgiri hšҗҗätlärni Astanağa apirip tapşurattuq. Bir yeri hata bolup qalsa, qaytidin Almutiğa kelättuq. Һazir tegişlik hšҗҗätlärni topliğandin keyin, ularni elektronluq poçta arqiliq tapşuruşqa bolidu. Özäm talliğan oquş ornidin hät kälgändin keyin, däsläp qazaq tilidin test tapşurdum vä psihologiyalik testtin štkändin keyin komissiya bilän bolidiğan sšhbätkä täklip qilindim. Jigirmigä yeqin mutähässis šzlirini qiziqturidiğan, mäsilän, «Nemä üçün oquğiŋiz kelidu?», «Oquşni pütärgändin keyin qaytip kelämsiz?», «Qaytip kälgändin keyin nemä iş bilän şuğullinisiz?» vä şuniŋğa ohşaş başqimu logikiliq soallarni qoydi. Umumän, siz çüşänçä hätkä yazğan oy-pikirliriŋizni, eytayluq, oquşni pütirip kälgändin keyin dšlätkä paydiŋizni täkküzidiğanliğiŋizni komissiya äzaliriğa ispatlap berişiŋiz keräk. Mana moşu yärdä sizniŋ täğdiriŋiz, yäni oquşqa qobul qiliniş yaki qobul qilinmasliğiŋiz häl bolidu. Şuŋlaşqa emtihanğa vä sšhbätlişişkä җiddiy täyyarlinip, işäşlik häm dälliŋ җavap berişiŋiz keräk. Ägär, komissiya äzalirini qayil qilalisiŋiz, siz «Bolaşaq» stipendiyasiniŋ sahibi atilisiz.
– Mänmu universitetni tamamliğan jili šz aldimğa, yäni «Aliy oquş orniniŋ uçumkari» kategoriyasi boyiçä oquşqa tapşurdum. Ägär «Bolaşaq» programmisi bolmisa, meniŋ Kanadidiki äŋ inavätlik oquş orunliriniŋ biri – Toronto universitetida bilim elişim natayin edi, –däydu Dilraba hayaҗanlinip. – 2013-jili magistraturini jiraqtiki Kanadida oqudum. Һazir Astanada Nazarbaev Universitetiniŋ doktoranturisida bilim elivatimän. Ägär meniŋ moşu qol yätküzgän utuqlirimni hayattin bäk ätigän häm yaş kätkän ata-anam Dilşat bilän Saygül kšrginidä, beşi kškkä yetär edi. Amal qançä, täğdirgä tän beriştin başqa çarä yoqkän. Һär halda, meniŋ bu utuqlirimni meni beqip çoŋ qilğan momam Äynüräm Muhpulova bilän qom-qerindaşlirim kšrdi. Ular maŋa yeqindin yar-yšläk bolğaçqa, män işäşlik bilim elişqa intildim vä šzämniŋ nemigä qabil ekänligimni kšrsitişni bildim. Qazaq tili, matematikidin emtihan häm psihologiyalik test tapşurğandin keyin vä ilmiy ekspertlar täripidin tarih, konstitutsiya, hoquq vä başqimu mutähässislikkä ait qoyulğan sollarğa җavap bärgändin keyin, “Bolaşaq” programmisi boyiçä duniyadiki maarip sahasi boyiçä aldinqi qatarliq bilim därgahliriniŋ biri hesaplinidiğan Toronto universitetiğa oquşqa qobul qilinğinimni aŋliğanda, hoşalliğimda çäk bolmidi. Elimizdä mundaq programminiŋ adil štidiğanliğiğa huş boldum. Һäqiqiy qabiliyätlik häm talantliq yaşlarğa heçkim tosalğu bolmaydiğanliğiğa eniq kšz yätküzdüm. Ävzili, šz küçüŋ bilän emtihanniŋ barliq basquçidin sürünmäy štkiniŋ bšläkçä hayaҗanğa bšläydekän. Bizgä ohşaş yaşlarniŋ çät äldiki aldinqi qatarliq aliy oquş orunlirida bilim elişiğa mümkinçilik yaratqan elimiz Prezidenti Nursultan Äbiş oğli Nazarbaevqa eytar minnätdarliğimiz çäksiz.
Demäk, «Bolaşaq» – yaşlarniŋ çät ällärgä berip, «jiŋnä bilän quduq qezip» qaytişiğa yasalğan täŋdişi yoq mümkinçilik degän sšz. Mundaq eytqanda, mäzkür programma yaşlarni qanatlandurmaqta. Programminiŋ utuqluq täҗribisi tüpäyli, çät äldä bilim eliş qazaqstanliqlar arisida çoŋ ammibapliqqa egä boluvatidu. Yaşlirimiz paaliyätçan, istiqbalğa egä vä äŋ ilğar aliy oquş orunlirida süpätlik bilim elişqa intilmaqta.
Dšlät rähbiri «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» maqalisida «Keläçäktä millätniŋ muvappäqiyät qazinişi uniŋ täbiiy bayliği bilän ämäs, bälki adämliriniŋ riqabätçilik qabiliyiti bilän eniqlinidu», degän edi. Ändi adäm kapitaliniŋ süpitini aşuruşniŋ birdin-bir yoli —bilim sahasi täräqqiy ätkän dšlätlärdä oqup, täҗribisi bilän tonuşuş, tählil qilip, paydiliq täripini šzläştürüş.
Mustäqillik jilliri nurğun işlar ämälgä aşuruldi. Qazaqstan on miŋliğan yaşlarni duniyadiki äŋ çoŋ universitetlarda oqutup täyyarlidi. Bu iş, başta qäyt qilğinimizdäk, štkän äsirniŋ 90-jilliriniŋ beşida qolğa elinğan näq moşu «Bolaşaq» programmisidin başlanğan edi. Ötkän 25 jil ariliğida elimizdä birqatar aliy däriҗilik universitetlar eçildi, äqliy mäktäplär sistemisi qeliplaşti. Bilim sahasida başqimu tilğa alarliq izgü işlar ämälgä aşuruldi. Hoşal qilidiğini, utuqqa yetişniŋ äŋ asasiy baş amili – bilim ekänligini vä qädriyätlär sistemisida bilimni hämmidin juquri qoyidiğan millätla utuqqa yetidiğanliğini yaşlirimiz eniq çüşinivatidu. Şuŋlaşqa ular bilim egiläşkä intilmaqta.
Hulasä şuki, härqandaq täläpkarniŋ «Bolaşaq» stipendiyasini yeŋivelişiğa mümkinçiligi bar. Uniŋ üçün däsläp bayqaşqa qatnişip, tallaştin štüş keräk. Һämmä närsä adämniŋ täläp-intasiğa bağliq. Mähsiti eniq adäm kšzligän pällisigä җäzmän yetidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ