Һünärvänlär ailisi

0
80 ret oqıldı

Yaz ayliriniŋ ahirlirida Yarkänt täväsigä berip, ihçam sorunlarniŋ birigä duçar bolup qaldim. Arimizdiki dehançiliq bilän şuğullinivatqan bäzi jigitlär yazda künniŋ häddidin taşqiri issiq boluşidin kšmüqonaq şaŋliriniŋ kšyüp kätkänligi, nätiҗidä bu ziraät hosuldarliğiniŋ tšvän bolğanliğini eytip oltiratti. Päydin-päy başqa jigitlärmu bu mavzuğa qoşulup, dehançiliq, bağvänçilik sahaliri boyiçä qizğin sšhbätkä çüşüp kätti. Arida Adilҗan isimliq jigit barçini häyran qalduray dedimu, äytävir:
– Bilämsilär, biyil dadamniŋ kšktatliri şunçilik ohşidekin, laziliri yerim metr egizlikkiçä boy tartti. Һärbir tüptin bir çeläktin hosul elivatidu – däp qaldi. Bäzilär uniŋğa därru räddiyä bärdi.
– Qoyä, lazimu şunçä boy tartamdekän, sän kava bilän lazini çataşturuvatisänğu däymän, – däp çaqçaqqa aylandurğanlarmu boldi.
– İşänmisäŋlar җürüŋlar, apirip kšrsitimän, – dedi Adilҗan lapçi atilip qeliştin çšçügändäk.
Ariğa yänä bir jigit çüşti.
— Undaqta bäslişiŋlar, kim yeŋilsä, bir sorun beridu.
İkki jigit kelişip, qol elişqandin keyin bir maşiniğa oltirip, yolğa çiqtuq. Ätrapiğa yaŋza-yaŋza güllär terilgän, uyğurlarğa has üzümbaraŋliq käŋ hoyla kšktatzarliqqa ulişip ketiptu. Uniŋ nerisi mevilik bağ. Biz alahidä dit bilän çšnäk tartilip, jip tartqandäk tüz tikilgän kšktatlarğa häväs bilän qarap qalduq.
— Һay, hay, kolhozniŋ haminiğa kirgändäk, işäşlik kirip kättiŋlarğu, – däp huşçaqçiği bilän sayiphan yenimizğa käldi. Bu Adilҗanniŋ dadisi Minirdin aka edi. Biz salamlişip, teçliq-amanliq soraşqandin keyin Adilҗan dadisiğa ziyaritimizniŋ mähsitini çüşändürdi.
— Bolidu, – dedi yaşanğan ata miyiğida bir külüvelip. – Biraq silärğu bir sorunğa bäslişipsilär, uniŋdin maŋa nemä payda? Maŋa heç bolmiğanda lazilirimni kšrginiŋlar üçün kšrümlük beriŋlar.
– Adilҗan toğra däydu, biyil lazilirim bäkmu ohşidi, – däp qoşumçä qildi. – Eytmaqçi, lazila ämäs, ävu pomidorlarğa qaraŋlara, – däp qaşani yaqilitip terilgän pomidorlarğa işarä qildi.
Därhäqiqät, ğuççidä çüşkän pomidorlar şu däriҗidä yoğiriptiki, bäziliriniŋ salmiği 300 –400 grammdin kam bolmisa keräk. Biz aylinip, Süydüŋ lazisi bar çšnäkkä šttuq. Adilҗanniŋ eytqini toğra ohşaydu, lazilar adäm boyi degidäk šsüp yetiliptu.
– Һärbir tüptin bir çeläktin, hätta uniŋdinmu kšpiräk hosul elivatimän, – dedi Minirdin aka šz ämgäk-äҗridin qanaät hasil qilğan halda.
Bäzi lazilarniŋ uzunluği ottuz santimetrdin eşip ketätti. Biz ün-tünsiz bir-birimizgä qarap qalduq. Ändi sorunğa jiqilğan jigit Minirdin akiğa çaqçaq qildi:
– Ändi bularni qandaq pärviş qilivatqiniŋizni eytmisiŋiz, män sorun bärmäymän.
— Һä, sorunni silär oynaŋlar, yänä män kšktatçiliğimniŋ sirini eçip berişim keräkma? – çaqçaqqa ornida җavap qayturdi dehan.
Şu şu boldi, yeqinda jutqa bolğan novättiki säpirimdä, tonurneni bilän qaymaqliq ätkänçay içip oltirip, Minirdin aka bilän täpsiliy sšzlişiş pursitigä egä boldum.
Minirdin Һaşirov, 1935-jili Yarkänt şähiridä, hünärvän ailisidä duniyağa käptu. Ular ailidä bäş oğul, ikki qiz bolup, Minirdin akiniŋ ikki akisi Uluq Vätän uruşiğa qatnaşqan. Çoŋi İsmayil fronttin bir qolidin ayrilip qaytqan, keyinkisi İmärҗan ta uruş ayaqlaşqiçä aldinqi säptä bolup, Berlinğiçä barğan.
Minirdin aka šmürlük җüpti Büviağça ana bilän bäş oğul, ikki qiz pärzänt quçidu. Bügüngä qädär 28 nävrä, 9 çävrä sšyüş bähtigä muyässär boldi. Yäni “bähitlik ata”, “bähitlik ailä” däp eytişqa toluq asas bar. Lekin şu bähitniŋ qançimu җapa-mäşäqät, ämgäk-äҗri bilän, qaytmas iradä, tirişçanliği tüpäyli qolğa kälgänligi päqät ularniŋ šzlirigila ayan. Ötmüş täpsilati häqqidä soriğan soalimğa bovayniŋ bärgän җavavi sšzümgä roşän ispat bolalaydu.
– Uruş jilliridiki balilarniŋ täğdiri toğriliq män eytmisammu šzäŋ yahşi bilisän, bu häqtä nahayiti kšp yezildi. Andin u çağlarni äsläşniŋ šzi bir müşkülğu. Ata-anilirimizniŋ tartqan җapa-mäşäqätlirini eytip tügätkisiz.
Rast, u zamanlarni äsläşniŋ šzi – kona yarini tatlap, tuz säpkän bilän baravär. Bügünki qährimanimizniŋ bir toyuvelişqa zar bolup, yerim yaliŋaç štkän baliliq dävri uruş jilliri bilän uniŋdin keyinki häliq egiligini qayta tikläş dävrigä toğra käldi. Kiçigidin ata-aniğa qol-qanat boluşqa tirişip, ämgäkkä arilişip štkän gšdäkniŋ oquşqa pursitimu bolmiğan edi, älvättä.
Yarkäntniŋ äzäldin “hünärvänlär şähiri” däp atilişimu täsadipi ämäs. Yağaşçi, tšmürçilär, humdançilar bilän zärgarlar, umumän, duniyada bar käsip egilirini birän-särän bolsimu moşu tävädin tepişqa bolidu. Munirdin akiniŋ ailisimu bu hislätlärdin istisna ämäs. Biz buniŋğa sahiphanniŋ šy-makani, qora-җaylirini arilap çiqiş җäriyanida toluq kšz yätküzduq.
— Uka, šzämniŋ šyidin başqa bäş oğlumğa šy salduq. Çättin birmu işçi җälip qilmaptimiz. Äşu däsläpki qozuqni qeqip, ta haklap, sirlap kirivalğiçä hämmä işniŋ hšddisidin šzimiz çiqtuq, – dedi Minirdin aka bizniŋ pikrimizni tästiqläp.
Һätta hazirniŋ šzidä säksän tšrtkä alqiğan bolsimu, Yarkänt täväsidä päş, tonur yasaşta uniŋ aldiğa štidiğan adäm bolmisa keräk. “Är kişigä yätmiş türlük hünär az” degini rast ohşaydu. Balilirimu ata, bovilirini dorap, qabiliyätlik, hünärvän balilardin bolup yetiliptu. Oğli Adilҗanni şundaq on barmiğidin hünär temip turğan jigitlärdin desäk, aşurup eytqan bolmaymiz. U şundaqla milliy mädäniyitimiz җankšyärliriniŋ biri süpitidä kšpligän häyrihahliq işlarda jutdaşliriğa ülgä bolup kälmäktä.
Moşu künlärdä Minirdin aka yeşiniŋ yetip qalğiniğa qarimay, heli timän bolup, šyniŋ qattiq-quruq işliridin tehiçä qol üzmäptu.
— Uka, hayatimda on altä qetim operatsiya boptimän. Yäni, hirurg piçiğiniŋ astida yetip, hayat bilän mamat arisida җan talişişqa toğra käldi. Bu duniyada risqiŋ pütmisä, dohturlar piçaq tiqipmu heçnärsä qilalmaydekän, – däp aditi boyiçä bizni yänä huşçaqçiği bilän uzitip qoydi mštivär.
Şavkät NÄZÄROV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ