Mäshirä bolğan sšygü

0
205 ret oqıldı

(Һekayä)

Mävlan, adättikidäk, juyunup-tarinip, šzigä yarişidiğan kiyimini kiyip, aldiraş sirtqa maŋdi. Yanfoniğa qarivedi, uçrişişqa keçikivatqanliğini uqti. Buni bayqiğan anisi Çolpanniŋ qapiği türüldi.
– Yänä şu qizğa maŋdiŋmu? – däp avazini oğlini aŋlisun degändäk kštirip çiqardi.
“Äşu qiz bayquş balamni «oqutuvalğan» degän sšzni yadlavalğan ana oğliğa näççä qetim eytivedi. Mävlan artqa qarap anisiğa bir gäp qilay dedidä, lekin bu oyidin yaltiyip, işikni yepip çiqip kätti.
Ana yänä nemä qilarini bilmäy šydä qaldi.
– Balam undaq ämäs edi, anisiniŋ gepigä qulaq selişi keräktiğu. Rastla, buni oqutuvalmiğandu? Çolpan «oqutuvalğan» degän äpqaçti gäpni ävu küni toyda ayallardin aŋliğan edi. Ularniŋ eytişiçä, hoşna yezida qizni – oğulğa, oğulni – qizğa beqinda qilişqa «qudriti» bar molla barmiş. Uniŋ yaki buniŋ beşini aylanduruvetip, heridarniŋ «qapqiniğa» oŋay çüşirip bärgidäk. Ayallarniŋ hämmisi bu hadisini aŋlap, yaqilirini tutuşti. Ular «Tovvaniŋ üstigä “tovvani” yamğurdäk yağduruvätti. Çolpanmu işinip, «Hudayim saqlisun» degäç, yadiğa oğli käldi…
Mävlan istirahät beğiğa yeqinlaşti. Oyida «Bärna meniŋdin burun kelivalmiğandu?» degän ändişä päyda boldi. Sävävi, u sšygän aşiğiniŋ kütküzüp qoyuşini halimatti. Yap-yeşil yopurmaqlardin ton kiygän yolniŋ ikki qasniğidiki yaş teräklär Mävlanni qarşi elip turğandäk edi. Kšk çimänliklär arisida täkşi šskän mamkaplar kişiniŋ häväsini qozğap turidu. Täbiätniŋ moşundaq äҗayip gšzälligigä mähliya bolup kelivatqan Mävlan Bärna ikkisi här qetim oltiridiğan üstälniŋ boş ekänligini kšrdi. Andin üsti-beşiğa qarap, u yär, bu yerini qeqip-qeqip, šziçä çeçänpakizliq qilip qoydi.
Biraz vaqit štüp, uniŋ yanfoniğa Bärnadin qoŋğuraq käldi.
– Allo, җenim, siz qäyärdä?
– Yeqin kelip qaldim. Siz bağ içidimu? – däp җavap bärdi Bärna.
– Män äşu “šzimizniŋ” üstilidä oltirimän.
Mävlan sšygininiŋ aldiğa çiqip, qarşi aldi. Һal-ähval soraşqandin keyin, seğinişni besiş üçün ular bir-birini ärkilätti. Biraz bağ içini aylinip, uzaq muŋdaşti. Andin vaqitniŋ bir yärgä yetip qalğinini sezip, šylirigä qaytişti. Mävlan Bärnani uzitip, šygiçä käldi.
Hoşlişarda derizidin Bärnaniŋ anisi Halidäm kšrüp qalidu. Bärna šygä kirişigila anisi aldidin kütüvaldi.
– Siz, äşu läyğäzälni nemä qilisizkintaŋ zadi!? – aççiği bilän gäpkä tartti qizini.
Bärna hämmini çüşändi. Mävlan bilän uçrişip jürginini «uzunqulaqlar» alliqaçan Halidämgä yätküzüptu. Biraq Halidäm Mävlanniŋ kim ekänligidin vä ata-anisidin behävär. Şuŋlaşqa bolsa keräk, här qetim Bärna uçrişiştin qandaq käldi anisi uniŋ sšygän jigitini «läyğäzäl», «haraqkäş», «tärbiyisi yoq» degän gäplär bilän haqarätläydu. Bärna buniŋ hämmisigä çidap kelivatidu. Һazirmu huddi heç nemä bolmiğandäk, uttur bšlmisigä qarap bät aldi.
– Meniŋ sšzümni qulaqqimu ilmidi bu qiz, qara buni? – degän aniniŋ avazi ikki qävätlik šyniŋ torusiğiçä yätti. Ünini qattiğiraq çiqarğininiŋmu šzigä çuşluq banisi bar. Qizini boysunduralmiğan u yoldişini çaqirğandäk boldi. Bärna buni eniq säzdi.
Degändäkla, ikkinçi qävättin dadisi tšvängä çüşti. Mabada adämniŋ peşanisidiki terä betondin tüzülgän bolsa, dadisiniŋ monu ços aççiği arqiliq beton terimu pürüm-pürüm qatlinip ketättimekin.
– Һä, nemä boldi anisi? – gäpni birdin başlidi Täl°ät.
– Bärna yalğuz qizimiz…
– Yalğuz qiziŋ şunçä baqqinimizni bilmäy, ümütimizni aqlalmaydiğanliğiğa kšzüŋ ändi yetivatamdu? – ata ayaliniŋ nemä demäkçi bolğanliğini birdin bilip, uniŋ sšzini ahirini tiŋşimayla, Bärnağa kšz taşlidi. Bärnaniŋ beşidin bir qapaq su quyuvätkändäk boldi.
– Meniŋ ümütimni aqlimisaŋ, apaŋniŋ eytqiniğa kšnmisäŋ, seniŋdäk qizim yoq, boldi, yetär! – däp dadisi bu qetim šz oyini oçuq eytti. Uniŋ «Apaŋniŋ eytqiniğa kšnmisäŋ» deginidä bir sir bar edi. Ata-ana šzliri ohşaş halliq kişilär bilän qudilişişni arman qilmaqçi. Yeqinda Halidäm soda-setiq işliri bilän jürüp, hoşna yezida yaşaydiğan tiҗarätçi ayal bilän tonuşup qalidu. Tez aridila “iç qoyun, taş qoyun” boluşup, ailisi häqqidimu hävär elişidu. Ahiri biriniŋ oğli, biriniŋ qizi bar ekänligi, tehi šy-otaqliq bolmiğanliğini uqidu. Ahiri qudilişişqa kelişip, ularniŋ toy vaqtini bälgüläpmu ülgiridu.
Bärna bu ähvalni aŋlap, šzini qişta solup qalğan güldäk his qildi: “Ändi Mävlanğa nemä däymän? U bu işlarni aŋlisa, meni heç käçürmäydu. Meniŋdäk vapasiz qizğa aşiq bolğiniğa miŋ bir puşayman qilidu, ätimalim. Ata-anamniŋ sšzini tiŋşimisam, meni hudamu käçürmäydu. Rast, ular meni beqip-qaqti, qatarğa qoşti. Özliri oyliğandäk, ümütini aqlimisam yänä… Qandaq qiliş keräk?” degän oylar bilän jiğlap, šksidi. Mävlandin hiҗalät bolup, yanfonini šçirivätti ahiri.
Näççä kündin beri sšyginidin heçbir uçur alalmay ğeripsinğan Mävlan Bärnaniŋ šyigä beriş qarariğa käldi. Amma içidä «Aldimğa uniŋ atisi yaki anisi çiqip qalsa, nemä däymän?» däp oylidi. Şundimu tirişip kšrüşkä bäl bağlidi.
Mävlan Bärna yaşaydiğan šygä kälgändä, çirayliq yasalğan hoyla içidä heçkim kšrünmidi. Därvaza aldiğa kelip, qoŋğuraqni basti. Şu päyttä «Öydin kim çiqar?» degän oy bilän bädänliri şürkinip kätti. Kimdu- biriniŋ qädämliriniŋ avazidin aŋliğan Mävlan šzini säl käynigä tartti. Därvazini Halidäm açti.
– Kim sän? – hä, heliqi meniŋ qizimniŋ beşini aylanduruvelip, bizniŋ bayliğimizğa qiziqivatqan haramzadä sänmu?
Mävlan parakändiliktä qaldi. Һoş-kallisini jiqqiçä Halidäm yänä sšzläp kätti:
– Buniŋdin keyin bizniŋ šyniŋ aldiğa kälgüçi bolma. Qizimğimu aram bär. U seniŋ hiliŋ ämäs… – däp içidiki barini tšküvätti. Mävlan içidä «Tovva!» deginiçä:
– Maqul, maqul ana. Käçürüvetiŋ, – dedidä kälgän yoli bilän därhal šyigä qaytti. Yol boyi uniŋ beşiğa kälmigän oylar qalmidi. Baş-uçi yoq soallar uniŋ beşini qurut yegändäk yävatatti. Bir çağda Bärnadin yanfon arqiliq uçur käldi. Mävlan uni diqqät bilän oqup çiqti. Uçurda Bärnaniŋ tünlärdä šksüp eytqan sšzliri kšz-yaş arqiliq yezilğan edi…
Mävlan šyigä müҗäzi yoq kirip käldi. Anisi çay-pay içival deginigä qarimay, bšlmisigä kirip kätti. Keçiçä sšygini ikkisiniŋ täğdirigä ara çüşkän ähvaldin qandaq çiqiş keräkligini oylap, uniŋ tüvigä yetälmäy, miŋlarçä azaplandi. «Sähärdä bir nemä bolup qalar» degän ümüttä qandaq uhlap qalğininimu šzi säzmäy qaldi.
Ätisi ätigänligi naştida anisi oğliniŋ müҗäzi yoq ekänligigä kšz yätküzdi:
– Һeç taviŋ yoqqu, oğlum?
– Änsirimäŋ, ana, hämmisi yahşi.
Anisini hoşal qilip qoyay dedimu yaki dostliri «Bärna bilän ayrilip ketiptu» degän sšzlärdin neri bolay dedimu, anisiniŋ štkändä «Özimiz ohşaş җağdiyi täl-tškküz ailidin çiqqan bir qiz bilän tonuştursam» degän sšzi yadiğa käldi:
– Ana, ävu küni «bir qiz bilän tonuşturup qoyaymu?» devidiŋğu…
Ana oğlini birdin çüşändidä, ornidin likkidä turup, peşanisidin sšyüp, ärkilitip kätti. Kelişkändäk Çolpan dostiğa qoŋğuraq çelip, oğliniŋ kelişimgä kälginidin hävär berip, qiziniŋ telefon nomerini aldi.
Mävlan käçtä äşu qizğa telefon qildi. «Allo!» degän avaz aŋlinişi bilän «Bu nemä degän mäshirä bolğan muhäbbät» däp yanfonni qoyuvätti.

Abdulҗan AZNİBAQİEV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ