Җämiyitimizdiki bäzi ähvallar häqqidä ….

0
160 ret oqıldı

Keyinki vaqitlarda İnternet sähipiliridä Qazaqstan uyğurliriniŋ mädäniy hayatida kšŋülni ğäş qilidiğan ähvallar yüz berip, kšpçiligimizni bäzidä eçindurup, bäzidä oylandurup qoydi. Bügün män moşu mäsililär ätrapidiki kšŋlümgä pükküp kälgän oyumni gezithanlar bilän bšlüşüş qarariğa käldim.
Män 2007 – 2010-jilliri ariliğida ҖUEM yenidiki Student-Yaşlar keŋişini başqurup, kšpligän uyğur yaşliri bilän billä işlidim. Şu çağdin etivarän, män qäyärdila jürmäy, yäni iş ornumda vä şundaqla ilim bilän şuğullinidiğan student vä oqutquçilar bilän iş elip barğan päytlärdimu uyğur yaşliriniŋ bügünki hayati meniŋ diqqät-näzärimdin sirt qalğini yoq.
Äsli adäm balisiniŋ kšzqarişi, duniyatonuşi bilän müҗäz-hulqiniŋ qeliplişişiğa, birinçi novättä, u tärbiyilinip šskän ailä, arilişidiğan adämlärniŋ täsiri bolidiğanliği sir ämäs. Psihologiya boyiçä bala šziniŋ kimdin, qaysi ata-anidin tšrilidiğanliğini tallaydu degän pikir dälillängän. Ägär biz bu turğidin elip qarisaq, meniŋ mahtanğanliğim ämäs, bälki häqiqiy mänada millitimizniŋ җankšyäri bolğan Selimahun Roziev ailisidin çiqqanliğimdin çäksiz pähirlinimän. Dadam bizgä kiçigimizdin härqandaq şaraitta insan bolup qelişimizğa šz täsirini kšrsätti. Uniŋ eytqan sšzliri, kšrsätkän yol-yoruği bizniŋ hayat yolumizğa savaq ekänligi eniq.
Tilidin yaki millitidin, šzlügidin tanğan qarakšzlirimiz bilän bolğan küräşni qandaq elip beriş keräk? Meni moşu soal keyinki vaqitlarda toliraq oylanduridiğan bolup qaldi. Äpsus, millitimiz şänigä dağ kältürgän җämiyättiki ähvallarniŋ ovҗ elip ketişigä vä şu arqiliq başqilar aldida «maŋqurt häliq yaki millät», degän namğa egä bolup qelişimizğa päqät šzimiz gunakar, halas. Bu mäsililär boyiçä ana tilliq näşirlirimizdä talay maqalilar elan qilindi. Lekin ularni bizni yärgä qaratqanlar oquvatamdu? Meniŋçä, yaq. Gäp, şuniŋda! Jürigidä oti bar härqandaq uyğur, başqa millät väkillirigä hälqimiz häqqidiki natoğra pikirlärgä räddiyä berip, eniq misal, faktlar boyiçä šz millitiniŋ taza namini saqlaşqa qabil boluşi keräk. Biraq ularniŋ sani bügünki kündä, bolupmu yaşlirimiz arisida 20 – 30 payiz bolsa, qalğan 80 payizi bepärvaliq qalpiği astida, päqät qara qosaqniŋ qayğusida jürgini häqiqät.
Män juqurida täkitliginimdäk, ata-anamniŋ realliqqa tik qarişi tüpäyli, kiçigimdin durus bilän burusni aҗritişni, yahşi bilän yamanni päriqländürüşni, mustäqil kšzqaraş, oy-pikirgä egä boluşqa tiriştim. Һazir dostlirim bilän täŋtuşlirim misalida kšrüp jürginimdäk, ularniŋ šziniŋ mustäqil oy-pikriniŋ yoqluğidin hayatta šzliriniŋ ornini tapalmay avarä.
Märhum dadam qädinas ağinisi, eğir künlärdä qol uçini bärgän hälqimizniŋ esil pärzändi, tunҗa uyğur akademigi Yarmuhämät Mubaräkov misalida dayim «bizgä qançä uluq bolsaŋlarmu, kiçik peyil boluŋlar», däp җekilätti. Һä, män hayatimda uçritip, tonuşuşqa muyässär bolğan bäzi alimlarniŋ gedärişip, yaşlarğa yol kšrsitip, ustaz boluş orniğa, şähsiy mänpiyitiniŋ quli bolup jürüşliri meniŋdä eçinarliq his-tuyğu päyda qildi. Amma şuni alahidä täkitläymänki, män bu yärdä «hämmä alimlirimiz şundaq» degän pikirdin tamamän jiraqmän.
«Eytmiğan sšzgä sän egä, eytqan sšz saŋa egä» demäkçi, dadamniŋ «birävgä vädä bärdiŋmu, uni çoqum orunlaşqa tirişiŋlar» degini helimu yadimda saqlinip kälmäktä. Män šz aldimğa җämiyätlik işlarğa arilaşqinimğa kšp bolmisimu, nurğunliğan adämlärniŋ, hätta bäzi çağda yeqin dost bilän qerindaşlarniŋmu šzara bir-birigä vapadar ämäsligigä kšzüm yätti. «Buniŋ sävävi nemidä?» degän soalğa män tehi җavap tapalmidim.
Atimiz millitimiz arisidin çiqqan şair-yazğuçi, alim, qisqisi, millät üçün hizmät qilğan hälqimizniŋ munävvär pärzäntlirini alahidä hšrmät bilän tilğa alatti. Ularniŋ härbiriniŋ atqurğan işi, millitimiz täräqqiyatiğa qoşqan ülüşi toğriliq zerikmäy sšzläp beridiğan. Rämiti äynä şu namayändilirimiz naminiŋ šçärmäy, ävlattin-ävlatqa yätküzülüşi, siz bilän bizgä bağliq ekänligini eniq bilgän ekän. Һä, bügünki kündä millitiniŋ štmüşi bilän bügüni toğriliq bilidiğan yaşlardin kšrä, bilmäydiğanlarniŋ saniniŋ kšp ekänligigä kšzümiz yetivatidu. Şundaqla meni täşvişländüridiğan yänä bir närsä, adämlär arisida adämgärçilik, hisdaşliq, mehrivanliq käbi aliy hislätlär kündin-küngä aziyip ketip baridu.
Bügünki yaşlar šzara qopal muamilisidin sirt, häddidin ziyadä maddiy bayliqqa tolğan muhäbbät otida kšyüp-pişmaqta. Uyğur jigit-qizliriniŋ sizni zaŋliq qilğandäk, ana tiliŋda ün qatsaŋ, šzgä tilda javap berişni ävzäl kšridu. Ular şu arqiliq seni yär bilän yäksän qilğusi kelämdu, çüşiniksiz. Qisqisi, insap bilän qanaättin jiraqliğan jigit vä qizlirimizniŋ natayin härikät-qiliqliri hämmimizni äpsuslanduridu.
Dilfuza ROZİEVA,
Abılayhan namidiki Häliqara munasivätlär vä
duniya tilliri universitetiniŋ çoŋ oqutquçisi.
Almuta şähiri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ