Һäqiqiy ofitser yaki İstipadiki podpolkovnikniŋ hayatidiki untulmas däqiqilär

0
308 ret oqıldı

SSSR İçki işlar ministrliginiŋ hizmät kšrsätkän hadimi, istipadiki podpolkovnik Muhpul Yüsüpov 80 yaşqa toldi. Şu munasivät bilän uniŋdin hayatidiki ästä qalarliq däqiqiliri häqqidä sšzläp berişini iltimas qilğan eduq. U bizgä tšvändikilärni eytip bärdi.

Bähtişat SOPİEV,
«Uyğur avazi»

Baliliq
Uluq Vätän uruşi başlanğanda Muhpul Yüsüpov 3 yaşta ekän. U birinçi sinipqa barğanda uruş ayaqlişidu. Dadisi İmär uruştin kiyip kälgän aq kšynäkni kiçiklitip qayta tikkän Raviyäm ana oğulliri Muhtär bilän Muhpulğa novätlişip kiydüridu. Bäzidä akisiniŋ mäktäptin kelişini kütüp, üsti yaliŋaç koçida jürgän Muhpulni kšrgändä aniniŋ jüräkliri moҗulup ketätti. «Qaçanmu balilirimniŋ kiyimi pütün, qosiği toq bolar” däp jiğlatti ana.
Kšpbaliliq ailidä duniyağa kälgän Muhpul kšp җapa-mäşäqätlärgä duç kelidu. U 4-sinipta oquvetip, meçitta nağra çalğini üçün «җavapqa» tartilidu.
– Boş vaqtimda ağinilär bilän şähärniŋ tšvänki täripidiki qumluqtin otun toşattuq. Bir küni otundin qaytip, ussap ketip yol boyidiki qoğunluqtin üç tal tavuzni üzüp harvumizğa besivalduq, – däp štmüşni äslidi Muhpul aka. – Şu vaqitta qoğunluqniŋ küzätçisi Mitälip degän kişidin tayaq yeginim yadimda. Keyin u apamniŋ tuqqini bolup çiqip, bizniŋ šygä bir harvu qoğun-tavuz äkelip, käçürüm soriğan edi.
Muhpul 7-sinipni tamamlap, Taşkäntkä oquşqa maŋmaqçi bolidu. Mähsiti qoliğa «bir parçä qäğäz» elip, ata-anisiğa yardämlişiş edi. Ağinisi bilän bir ay kesäk quyup, yolğa pul tepip, Taşkäntkä atlinidu. U yärdä meditsina tehnikumiğa oquşqa çüşüp, iҗarigä pätir yallap turidu. Amma u yärdimu hayati yenik bolğini yoq. Yänä şu җan beqiş üçün mädikarliq qiliş, kesäk quyuş… Ahiri u oquşini taşlap, Yarkäntkä ketişkä mäҗbur boldi.
U biraz Yarkänttiki Mädäniyät šyidä orkestrda işläp, şu jili küzdä härbiy hizmätkä kätti.

«Mäktäptin keyinki ustazim»
Yarkäntlik Bäkrim Zäynavdinovni Muhpul aka şundaq ataydu. U nahiyädiki šrtkä qarşi küräş hizmitiniŋ ofitseri. Nahiyägä tonulğan şähs. Muhpul akiğa armiyadin keyin iş izdäp «urulmiğan» yeri qalmiğan edi. Ahiri äynä şu Bäkrim akiniŋ mäslihiti bilän härbiy uçiliöeğa oquşqa baridu.
Sportniŋ futbol, sambo türlirini yaqturupla qalmay, bäzibir utuqlarni qolğa kältürgän u Barnaul şähiridiki härbiy uçiliöeğa emtihansiz qobul qilinidu. Mäzkür oquş ornida bir jil oqup, kšzi yahşi kšrmäy qalidu. Rähbärlik uni bir jil akademiyalik däm elişqa ävätmäkçi bolğanda, u qarşi bolidu. Çünki uniŋğa vaqitni boşqa štküzüşkä bolmatti. Ahiri ikki kursdişiniŋ yardimi bilän emtihanlarğa täyyarliq qilidu. İkkisi kitapni oqup berätti, u zäŋ qoyup tiŋşatti. Üç ağinä boş vaqtida sport bilän şuğullinatti. Şundaqla sän°ät šmigigimu qatnişatti. Bir küni ular Barnaulda kontsert qoyidu. Muhpul kontsertta bir uyğurçä, bir tatarçä sazğa näy çalidu. Şu kontsertta uniŋğa «Mariya» isimliq tatar qizi aşiq bolup qalidu. U oquşini pütirip, kätkändin keyin bir jildäk hät elişip jüridu.

Һärbiy hayat
Muhpul İmir oğli oquşini tamamlap, yollanma bilän Җambul vilayitigä qaraşliq Otar yezisidiki härbiy qisimğa kelidu. Uniŋdin keyin birnäççä härbiy qisimda hizmät qildi. Umumän, u jigirmä jildin oşuq vaqit härbiy hizmättä bolidu.
– Qiş künliriniŋ biridä vzvod komandirliriniŋ biri šylänmäkçi boldi, – däp äslidi Muhpul İmir oğli. – Şu vaqitta Sergey isimliq jigit ikkimiz yolda maşinimiz buzulup qelip, toŋlap qalğili azla qalduq. Män tärsaliğimdin Sergeyni qutuldurup qalğan edim.
1978-jili Muhpul İmir oğli Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Qarakemir yezisidiki härbiy qisimğa yštkilidu. Şu jili Almutida oq etiş boyiçä musabiqigä qatnişip, u tapançidin oq etiş boyiçä 1-orunğa, avtomattin oq etiş boyiçä 3-orunğa erişidu.
Şu jili uniŋğa Avğanstanğa polk komandiriniŋ orunbasari hizmitigä beriş täklivi kelip çüşidu. U İzzät Yüsüpova bilän ailä qurup, ikki pärzäntni tärbiyilävatatti. U ailisi bilän mäslihätlişip kšrmäkçi bolidu. Ayali: «Balilirimniŋ dadisiniŋ yenida bolğinini halaymän» däp җavap beridu. Umu ayalidin başqa җavap kütmigän edi.

Militsiya mäktivi
Һärbiy Muhpul İmir oğli militsiya mäktivigä kelip, u yärdiki tärtip-intizamni tehimu küçäytidu. U kurs rähbiri bolup işqa orunlişip, bir ariliqta kafedra başliği väzipisini billä atquridu. Toqquz yerim jildin keyin, u salamätligigä bola, iştin ketip qalidu. Jüriginiŋ ağriğiğa bola, dohturlar uniŋğa işläşkä ruhsät qilmaydu. Uniŋğa polkovnik unvanini eliş novitimu yeqinlişip qalğan. Bu yärdä gäp uniŋ šzidä edi. Amma biriniŋ aldida baş egiş uniŋ täbiitidä yoq. Şuŋlaşqimu uni kursantlar bäk hšrmät qilip, «häqiqiy ofitser» däp atişatti.
– Taldiqorğanliq studentimniŋ dadisi maŋa bir qoy ävätiptu, – däp štmüşni äslidi sšhbätdişim. – Öydikilär meniŋ müҗäzimni bilgäçkä, uni almay qayturuvetiptu. Keyin heliqi balini çaqirivelip, җiddiy sšzläştim. «Qoyiŋni elip kät, bolmisa šzäŋ oquştin ketisän» dedim. Mana şuniŋdin keyin maŋa heçkim «soğa» häqqidä gäp qilmaydiğan boldi. Bizgä kelip oquvatqan uyğur baliliriniŋ tärtivi alahidä bir mavzu. Bäzidä maŋa ularni jiğivelip, alahidä sšzlişişkä toğra kelätti. Abdumeҗit isimliq bir şagirtim oquşini taşlimaqçi boldi. Ahiri uni çaqirivelip, oçuq sšzläştim. «Ketimän» degän gäpni yänä bir qetim qilsaŋ, «putuŋni çaqimän» dedim. Ätisi kiçik dadisi käptu. Ähvalni çüşändürdüm. «Bu halisaŋ oqup, halimisaŋ taşlap ketidiğan adättiki oquş orni ämäs, härbiy bilim därgahi» dedim. Ular meni çüşändi. Abdumeҗit Mämirov oquşini pütirip, hizmät babida yahşi kštirildi. Һšrmätlik pensiyagä çiqişniŋ aldida türmä başliği boldi. İstipadiki polkovnik. U ustaziniŋ eqidisini untuğini yoq. Һelikäm ailisi bilän meni pat-pat yoqlap turidu.

Nazarbaevniŋ soğisi
Muhpul Yüsüpov militsiya mäktividin 700gä yeqin şagirtni tärbiyiläp çiqti. Ularniŋ arisida birnäççä general, kšpligän polkovniklar bar. Muhpul İmir oğliniŋ 1985-jili militsiya mäktivini tamamliğan däsläpki uçumkarliri 2005-jili 20 jilliq uçrişiş uyuşturidu. Ustaz şagirtlirini birdin tonidi. Çünki ular ustaziğa, huddi militsiya mäktividä oquvatqandäk, muamilä qilişti. Һämmisi hšrmät kšrsitip, šzlirini, andin ayallirini tonuşturdi. Keyin mundaq uçrişişlar adätkä aylinip qaldi. Şagirtlar ustazini dayim yoqlap turidu. Ularniŋ arisida Bolat Nazarbaevmu bar. Umu šz vaqtida militsiya mäktividä oquğan. Ävu bir jili u Muhpul İmir oğliniŋ tuğulğan künigä kelip, illiq gäplärni qildi. U šz sšzidä kurs başliğiniŋ militsiya mäktivigä kšpligän yeŋiliqlarni kirgüzgänligini alahidä tilğa elip, minnätdarliğini izhar qildi.
Tuğulğan kün, mäyrämlärdä Muhpul akiniŋ yanfoniğa «aram» yoq. Bovisiniŋ izi bilän ketip barğan nävrisi Rossiyadin telefon qiptu. U FSBniŋ hadimi. Һämmisiniŋ eytidiğan tiligi birla: «Siz häqiqiy ofitser». Bu qetimmu moşundaq tiläklär yänä eytildi.

Şagirt lävzi
Sarqıtbek MOLDABAEV, istipadiki polkovnik:
– Muhpul İmir oğli meniŋ hayatimda muhim rol' oynidi. Uniŋ eqidisini untuş mümkin ämäs. Däsläpki künlärdin başlapla ikkimiz yeqin arilişidiğan bolduq. Uniŋ uyğur, yäni yarkäntlik ekänligini aŋlap hoşal boldum. Çünki män taldiqorğanliq. Andin kiçigimdin uyğurlar bilän yeqin arilaştim. Şuŋlaşqa bu millätkä bolğan hšrmitim alahidä. U meniŋ tirişçanliğimni kšrüp, oquşumda yardäm qildi. Ahiri uniŋ yardimi arqiliq uçiliöeni äla bahağa tamamlidim. Aililik boluşimdimu ustazniŋ täsiri kšp boldi. U kiçigidin beşidin issiq-soğ štkäçkä, härbirimizni šziniŋ balisidäk yahşi kšrätti. Oqutqanni az degändäk, bäzilärniŋ işqa orunlişiğa yardäm qildi. Beşimizğa kün çüşsä, dayim yenimizdin tepilatti. Meniŋ ustazğa bolğan hšrmitim çäksiz.
Vladimir BUDNİK, istipadiki polkovnik:
– Yoşuridiğini yoqki, uçiliöeda oquvetip, talay qetim tärtipni buzdum. Balilar bilän mäzkür bilim därgahiniŋ qaşasini atlap, şähärgä çiqip ketättuq. Ahiri bir küni Muhpul İmir oğli bizni tutuvaldi. Һärbirimiz bilän җiddiy sšzläşti. Urup, noquşturup kätmidi. Mundaq eytqanda, oğul baliçä gäpläşti. Şuniŋdin keyin bu qiliğimizni taşliduq. Bäzidä ähvalimizni eytsaq, çüşinätti. Män äynä şundaq komandir-pedagogniŋ qolidin tälim alğinimğa škünmäymän. Täğdirgä miŋlarçä rähmät. Meni adäm qilğan äynä şu Muhpul İmir oğli. Uni män «ikkinçi dadam» däp ataymän.
Maqsat MAҢĞUBAEV, istipadiki polkovnik:
– Uçiliöeğa 1981-jili Maŋğıstavdin kelip çüştüm. U yärgä oquşqa çüşkänlärniŋ kšpçiligi härbiy hizmättä bolğanlar. Şuŋlaşqa härbiy intizam küçlük edi. Muhpul İmir oğli «hudayim bärgän komandir». Һämmimiz uni şundaq atattuq. U keçä-kündüz biz bilän billä boldi. Arimizda «naçar oqudi» degän bala yoq edi. Һämmimiz äla bahalarğa oquduq. Bolupmu bizniŋ kurs qizil bayraqni ikki jil heçkimgä bärmiduq. U päqät yahşi oquğan kursta bolatti. Biz «Muhpul İmir oğli ohşaş ofitser bolimiz» däp arman qilattuq. Arminimizğa yättuq. Biraq bäribir uni doralmaymiz. U — häqiqiy ofitser.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ