Täğdirimiz šzimizgä bağliq…

0
108 ret oqıldı

Milliy qädriyätlirimizni milliy maaripsiz täsävvur qiliş mümkin ämäs. Çünki uniŋda tarih, ädäbiyat, sän°ät, mädäniyät vä hakazilar muҗässämlängän. Mäzkür mavzuğa munasivätlik šzämniŋ oy-pikirlirimni yezişni muvapiq kšrdüm.
Özäm qiriq jildin oşuq ustazliq qilip, yüzligän gšdäkniŋ diliğa bilim nurini çaçtim. Häyriyat, şu şagirtlirim bügünki kündä är yetip, bälgülük mutähässislik egiläp, türlük sahalarda ünümlük hizmät qilivatidu. Män ular bilän häqliq yosunda pähirlinimän.
Därväqä, keyinki vaqitlarda maaripqa alahidä kšŋül bšlünüp, mäktäplär, bağçilar kšpläp selinişqa başlidi. Һä, hškümät mümkin bolğan şaraitlarni yaritip bärmäktä. Biz şu şaraitlardin toğra paydilinivatimizmu? Yaritilğan imkaniyätlärgä toğra yandişivatimizmu? Azsanliq millätlärgä kšrsitilivatqan imtiyazlarni qandaq qobul qilivatimiz?
Milliy maarip häqqidä sšz qilğanda, däsläp kšz aldimizğa bağçä kelidu. «Adäm bolimän desäŋ, bšşügüŋni tüzä» degän ibrätlik sšz bar ämäsmu. Mana şu bšşük bügünki taŋdiki bağçilardur.
Rast, җay-җaylarda bağçilar paaliyät jürgüzüvatidu. Äynä şu bağçilarda uyğur toplirimu eçilsa, nur üstigä nur bolar edi. Anatilliq mäktäplärgä balilarni kšpläp җälip qiliş mäsilisimu šzlügidin häl bolatti. «Sän tägmisäŋ badiraŋ kšz, män tägmäymän» däp qol qoşturup turuvalmay, bağçilarda uyğur topini eçiş täräplirini tegişlik orunlarğa yätküzüp, işni häl qilsaq, milliyligimiz ronaq tapar edi.
Ändi mäktäplärdiki tälim-tärbiyä mäsililiri häqqidä kšp eytilip vä yezilip kelivatidu. Män bügünki ata-anilarniŋ bala tärbiyisigä bolğan kšzqarişini bir misal bilän kšrsätmäkçimän. Ustaz – baliniŋ härqaçan tärtiplik vä bilimlik boluşini halaydu häm şular üstidä iş jürgüzidu. Oquğuçini mäktäp nizamnamisiğa muvapiq tärtipkä çaqirip, layiq җaza qollansa, bäzi ata-anilar «solhay» yäŋlirini çiqirip koçidimu, balilar arisidimu, hätta härqandaq җamaätçilik orunliridimu, heçnärsiniŋ pärqigä yätmäy, «…Һäy, balam tärtipsizlik qilip, oqumay jürsä, äŋ bolmiğanda seniŋçilik muällim bolar… Yaman desäŋlar, rus mäktivigä äketimän…», däp ahanät qilip, ränҗiydiğanlarmu yetärlik. Kšrüp turisiz, mundaq ailidä tärbiyä kšrgän balida näniŋ ana tili, näniŋ tärtip-intizami, näniŋ milliy rohi bolsun?! Meniŋçä, mundaq pikirdiki insanlarda milliy ğururniŋ boluşi natayin. Ularni «Ustazğa šlgiçä hizmät qil, hizmät qilalmisaŋ izzät qil» ibarisiniŋ mahiyitigä yätmigän adämlär däp hesaplaymän.
Bügünki taŋda balilar, hätta bäzi ädäbiyat päni muällimliriniŋ kitap setivelişi bu yaqta tursun, şundaq kitapniŋ çiqqinidin häviri yoq «ustazlarmu» yetärlik. Mundaq «makanda» ädäbiy käç, munazirä, ädäbiy montaj vä başqimu ädäbiyatqa beğişlanğan tam gezitliriniŋ boluşi mümkinmekintaŋ?! Öz millitiniŋ durdaniliri bolğan ädäbiy äsärlärni oqumiğan adämdä teatrğa beriş, kontsertlarni kšrüş hahişiniŋ boluşi äsla mümkin ämäs. Undaq adämlärdin milliy qädriyätlärni, än°änilärni, äҗdatlar miraslirini varisimiz bolğan ävlatlarğa yätküzidu, däp eytişniŋ šzi qiyin mäsilä.
Yänä bir muhim mäsilä – bügünki zamanda «yamğurdin keyin päyda bolğan mogudäk» käyni-käynidin yetilip çiqivatqan yazğuçi bilän şairsimaqlarniŋ tohtalsiz yezip çiqirivatqan kitapliri bilän toplamliri. Ularni oqup kšrsiŋiz, diliŋiz ezilidu. Undaq deyişimniŋ sävävi, äynä şu “yazğuçilar” talantliq, pälsäpäviy mäpkürisi üstün şair-yazğuçilirimizniŋ namiğa dağ çüşirip, abroy-şänini däpsändä qilmaqta. Mundaq «talantliqlarğa» tänbih beridiğan tsenzura yaki ädäbiyat häy°iti bolmisa, bädiiy ädäbiyatimizniŋ keläçigimu çüşkünlükkä uçrişi mümkin.
Һärkim qolidin kelişiçä härikät qilişi, milliylik vä millätpärvärlik väzipä vä mäҗburiyätlirini šz vaqtida vijdani bilän bäҗirişi helä mäsililärniŋ aldini elişqa zämin yaratqan bolidu. Tamçilar jiğilip, däriyağa aylanğinidäk, härkimniŋ kiçik bir hässisi zor muvappäqiyätlärgä säväpçidur.
Һäqiqätni adämlärgä çüşändürüş – ämri mälhämdur. Çünki insanlarda däsläp oyğaq vijdan bolsila qanun-qararlarniŋ, tärtip-qaidilärniŋ çämbärças zänҗiri toluq işqa kirişidu. Äksi halda, här qädämdä çoŋ-kiçik mäsililär boluveridu.
Һärbir insan tirik ekän, šz hayati vä härikätliri bilän izgülüklär yaratquçisi vä tärğibatçisi bolup yaşişi därkar. Җämläp eytsaq, milliylik yoliğa maŋidekänmiz, türlük banä-säväplärni izdimäy, yaritilğan imkaniyättin toğra paydilinip, izdinip, intiliş keräk. Şundaq ekän, täğdirimiz šzimizniŋ qolida ekänligini heç untumasliğimiz lazim.
Hudavädi MÄҢSÜROV,
Uyğur nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini,
peşqädäm ustaz.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ