Jigitbeşi

0
732 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV,
«Uyğur avazi»

Hälqimizniŋ äsirlär davamida qeliplaşqan än°äniliri kšp. Äynä şundaq än°änilärniŋ biri, hazirqi til bilän eytqanda, uyğur jutliridiki jigitbaşliri instituti. Hämmimizgä mälumki, moşundaq än°änä başqa heçbir millättä yoq ekän. Hälqimizdä «üç uyğur jiğilip qalsa, arisidin birini jigitbeşi qilip saylaydu» degän häzilmu bar. Eytmaqçi bolğinimiz, ämäliyatta uyğur jutlirini jigitbaşliri «başquridu». Şuŋlaşqa uyğurlar jigitbeşi qilip abroyluq, ailisi, ählaq-tärtivi başqilarğa ülgä bolidiğan şähslärni saylaşqa adätlängän. Sävävi, juttiki yättä yaştin yätmiş yaşqiçä bolğanlarniŋ hämmisi jigibeşini tiŋşaydu häm uniŋğa beqinidu. Jigitbeşi milliy urpi-adätlirimizni, milliy urpi-adätlirimizni nazarät qilidu.
Biz, gezit hadimlirimu, iş babida uyğur jutliriniŋ jigitbaşliri bilän dayim yeqin munasivättä bolup turimiz. Bolupmu muştiri toplaş päytidä jigitbaşliri bizni dayim qollap-quvätläp turidu. Äynä şundaq insanlarniŋ biri — Almutidiki “3-Aynabulaq” mähällisiniŋ jigitbeşi Yoldaş aka Tohtiqulievtur.
Yoldaş Tohtiquliev Uyğur nahiyäsi Çoŋ Aqsu yezisida duniyağa kälgän. Bu uruştin keyinki eğir jillar edi. Dähşätlik uruştin aman kälgän ärlär az bolğaçqa, yezidiki barliq işlar ayallarniŋ, balilarniŋ zimmisidä bolğanliği hämmimizgä mälum.
Apam rämiti biz, üç balini, beqiş üçün ätidin käçkiçä etizda ämgäk qilatti, – däydu Yoldaş aka štkän künlärni äsläp. – Akam bilän hädämmu kiçigidinla işläşkä başlidi. Män esimni bilgän päyttä häliqniŋ turmuş-tirikçiligi säl bolsimu yahşilinip, bilim eliş imkaniyitigä egä bolduq. Mäktäpni tamamlapla kolhozdiki neft' bazisiğa işqa orunlaştim. Şu mähkimidä işläp jürüp, yollanma bilän mähsus kurslarni tügitip, mehanik käspini egilidim.
Kšp štmäyla tirişçanliği, ämgäkçanliği bilän kšzgä çüşüşkä başliğan yaş jigit nahiyälik istimalçilar җämiyitigä täklip qilinidu. U bu yärdä ekspeditor bolup işläşkä başlaydu. Ändi uniŋğa Almutiğa kšpiräk qatnaşqa toğra kelidu.
Äҗdatlirimiz «gaday bolsaŋ, şä talaş» däydiğu – däydu Yoldaş aka. – Almutiğa kelip jürüp ahiri şähärdä birätola qeliş qarariğa käldim. «Gorvodokanal» mähkimisigä işqa orunlaştim.
Älvättä, däsläptä säraliq jigitkä çoŋ şähärgä üginiş qiyin boldi. Amma šziniŋ idrigi, adämlär bilän tez içäkişip ketidiğan hisliti tüpäyli Yoldaş aka yeŋi iş ornidimu kšp štmäyla ilğarlar qataridin kšrünüşkä başlidi. U moşu mähkimidä ottuz tšrt jil ämgäk qildi. Moşu vaqit davamida uniŋ süriti mähkiminiŋ “Hšrmät tahtisidin” çüşmidi. Birnäççä qetim pähriy yarliqlar bilän täğdirländi. Qisqisi, u ta pensiyagä çiqqiçä moşu yärdä işlidi. Yoldaş akiniŋ yänä bir alahidiligi, u millätpärvär insan. Qäyärdila yaşimisun, җämiyätlik işlarğa yeqindin arilişip turdi. Millitimizgä ait mäsililärdä dayim aldinqi säptin kšrünüp jürdi.
Maŋa işimdin “Aqsay” mikrorayonidin šy berildi, – däp äsläydu sšhbätdişim. – Yeŋi šygä kšçüp beripla uyğurlarni izdäşkä başlidim. Kšp štmäyla, jutdarçiliq işliriğa arilaştim. Milliy urpi-adätlirimizni, mädäniyitimizni täräqqiy ätküzüşkä misqalçilik bolsimu ülüş qoşuşqa tiriştim. Elimiz mustäqillik alğandin keyin untulup ketişkä başliğan nurğunliğan än°änilirimizni qayta tikläş imkaniyitigä egä bolduq. Bolupmu din mäsilisidä helä ilgiriläşlär yüz bärdi. 90-jillarniŋ ahirilirida “Aqsay” mikrorayonida meçit seliş qolğa elindi. Meniŋ šyümniŋ yenidila. Kündä degidäk çiqip meçit quruluşçiliri bilän sšhbätlişip jürdüm. Uquşsam, meçit quruluşiniŋ mäbliğini Äräpstandin kälgän şeyhlar bärgän ekän. Pursitini tepip, şular bilän uçrişişni mähsät qilip jürdüm. Arminim tuğulğan jutum —Çoŋ Aqsudimu moşundaq meçit seliş edi. Meçit selinip, eçiliş täntänisigä heliqi şeyhlarmu käldi. Äräpstanliq mehmanlar bilän uçrişip, mähsitimni izhar qildim. Ular quruluş işliriniŋ barliq hšҗҗätlirini täyyarlaşni eytti. Män därrula jutdişim Mirzähmät Hoşurovqa muraҗiät qildim. U qisqa vaqit içidä haҗät bolğan hšҗҗätlärni täyyarlap bärdi. Şundaq qilip, jutumizda meçit selişni başlavättuq. Mäzkür därgahniŋ qäd kštirişigä barliq jutdaşlar munasip tšhpilirini qoşti.
Moşuniŋdin on bäş jil ilgiri Yoldaş aka “3-Aynabulaq” mikrorayoniğa kšçüp käldi. Ügängän aditi boyiçä bu yärdimu jut işliriğa yeqindin arilişişqa başlidi. Jutniŋ şu vaqittiki jigitbeşi Şirmuhämät İliyasov bilän birliktä jutniŋ işlirini җanlanduruşqa küç çiqardi. Şirmuhämät aka başqa jutqa kšçüp kätkändin keyin jutdaşliri yäkdilliq bilän Yoldaş akiniŋ jigitbeşi qilip saylidi.
Hazir jutumizda yüzgä yeqin uyğur ailisi bar, – däydu Yoldaş aka. – Jutumiz inaq. Toy-tškün, näzir-çiraq işlirini urpi-adätlirimiz dairisidä štküzüşkä adätländuq. Yaşlirimiznimu jut işliriğa arilaşturuşqa tirişip kelivatimiz. İmkaniyätniŋ bariçä milliy näşirlärgä muştiri toplavatimiz, teatrimizğa biletlarni setivatimiz. Yahşi yeri, yenimizda uyğur tilida bilim beridiğan qutluq därgah — M.Yaqupov namidiki 101-mäktäp bar. Şuŋlaşqa härhil sorunlarda yaşlarğa balilirini milliy mäktäptä oqutuşini tärğibat qilip kelivatimiz.
Qoşumçä qilsaq, milliy näşirlärgä muştiri toplaş mävsümidä Yoldaş aka tinim tapmaydu. Öymu-šy kirip, jutdaşlirini gezit-jurnallarğa yazidu.
Bu künlärdä Yoldaş Tohtiquliev šziniŋ şanliq 70 yaşliq tävälludini nişanlavatidu. Bizmu, šz novitidä, hšrmätlik akimizni tävälludi bilän qizğin täbrikläymiz.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ