«…Şipaliq süyi tenimizgä dava, därdimizgä şipa boldi»

0
88 ret oqıldı

«Bizniŋ bay täbiät vä mädäniyät iqtidarimizni paydiliniş üçün sirttin kelidiğan vä içki turizmni täräqqiy ätküzüşkä alahidä diqqät ağduruş keräk»
Nursultan Nazarbaev, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti
«Kerimağaş» sanatoriysi häqqidä kündä degidäk gezit-jurnallar bilän iҗtimaiy torlar arqiliq hävärdar bolup jürsämmu, amma uni kšrmigän ekänmän. Yäkşänbä küni «miŋ aŋliğandin bir kšrgän äla» degän ibarini yadimğa elip, sanatoriy näpäsi bilän tonuşuş mähsitidä ätigändä yolğa çiqtim.
Yarkänt şähiridin 40 kilometr jiraqliqqa orunlaşqan Qoŋuršlän yeza okrugiğa qaraşliq Kerimağaş yezisiğa apiridiğan yol yahşi yasiliptu. Yol boyi äҗayip täbiät mänzirisini küzitip kelivatimän. Qar biräsirän bar. Kšzgä etiz-eriqta otlavatqan siyir-ilqa, qoy-šşkilär birdin çeliqidu. Bäzidä yol boyidiki yavayi җigdiliklär arisiğa uçuvatqan qirğavul bilän qiş bolğiniğa qarimay, säp tüzäp asmanğa kštirilivatqan qaqirilarmu adämni җälip qilmay qalmatti. Yolniŋ ikki täripi çiğliq bolğaçqa, anda- sanda toşqanlarmu säkrişip, adämlärdin yoşurunmaqta. Yenik maşina derizisidin täbiät mänzirisigä zoqlinip qarap, Kerimağaş yezisiğa yetip kälginimnimu tuymay qaldim. Qiş küni bolğaçqa, talada qara soğmu bar.

Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA,
« Uyğur avazi»

Ata işiğa varisliq
Mäzkür sanatoriyni šz vaqtida ismi nahiyädila ämäs, hätta җumhuriyät dairisigä mälum mahir täşkilatçi Suleymen Kšşkenov täşkil qilğan ekän. Һazir sanatoriyğa uniŋ oğli Bolat rähbärlik qilivetiptu. Һä, gezit muhbirini qarşi alğan Bolatniŋ oğli Erbol bolup çiqti. U moşu yärdä dohtur bolup işläydekän. Erbol Bolatulı bizgä sanatoriyniŋ tarihi vä bügünki näpäsi häqqidä qisqiçä eytip bärdi.
– Sanatoriyniŋ tarihi tohsininçi jillardin başlinidu, – dedi u. – Ötkän äsirniŋ säksininçi jilliri Ottura Aziya burğilaş ekspeditsiyasi Panfilov nahiyäsidä bolup, mäzkür yeziniŋ ğärbiy-җänubidiki yär astidin çiqivatqan issiq suniŋ «kšzini açqan» edi. U jilliri bizniŋ yeza «Oktyabr'» qoy sovhoziğa täälluq bolidiğan. Һazir bolsa, Qoŋuršlän yeza okrugiğa qaraymiz. Mana şu çağda meniŋ bovam, egilik rähbiri bolğan ekän. Bovamniŋ danaliği bilän tapqurluğini, adämlärgä qilğan yahşiliğini eytip tügätküsiz. Çünki u moşu issiq suni adämlär salamätligi üçün paydiliniş oyida nahiyä rähbärligi bilän kelişip, su tärkivini täkşürätküzidu. Nätiҗidä uniŋ şipaliq hususiyiti eniqliniptu. Şipaliq suniŋ tärkividä kremniy kislotasi, magniy sul'fati bilän ftor, selen, tšmür, brom bar ekän.
Şu-şu boldidä, bovam yezida ihçam davaliniş ornini açidu.
Ariliqta zaman šzgirip, kollektivliq egiliklär tarqilip, ihtisadiy bohranniŋ yüz bärgänligi hämmimizgä mälum. Şu çağdiki nahiyä rähbiri Ädilşayiq İbraymoldaevniŋ qollap-quvätlişi tüpäyli, Suleymen Kšşkinov sanatoriyni hususiylaşturidu. Andin Almuta şähiridiki Asfendiyarov namidiki meditsina institutini äla bahalarğa tamamlap, Moskvada aspiranturida tähsil kšrgän, meditsina pänliriniŋ namziti bolğan oğli Bolatni sanatoriyğa baş vraç qilip elip kelidu.
Bolat Suleymenulı mäzkür sanatoriyda işläş җäriyanida kšp tär tšküptu. İhçam märkäzniŋ çoŋ sanatoriylarniŋ birigä aylinişida baş vraç ämgiginiŋ zor ekänligini bayqaveliş täs ämäs. Bügünki kündä sanatoriyniŋ bir mäzgildä 50 – 60 adämni qobul qiliş imkaniyiti bar ekän. İkki qävätlik zamaniviy ülgidä selinğan sanatoriyda ikki, üç vä tšrt kişilik bšlmilärdä yetip, davalinişqa bolidu. Davalinişniŋ on ikki türi ämälgä aşurulidekän.
Baş vraç Bolat Kšşkenov sanatoriyda davalanğuçilar bilän däm alğuçilarniŋ kšpiyişi häm ehtiyaҗiğa munasivätlik meditsina hadimliri bilän toluqturuş işini qolğa aldi. 2016-jili šzi bilim alğan meditsiniliq universitetni äla bahalarğa tamamlavatqan oğli Erbolğa atiliq täklivini bärgändä, yaş mutähässis birdinla ata işiğa varisliq qiliş mähsitidä yeziğa qaytip kelidu.
Bayqişimçä, sanatoriyda put-qoli ağriğini, ostehondroz, aşqazan, prostatit, gemorroy ohşaş ağriqlarniŋ därdini tartivatqanlar kšp ohşaydu.
– Bizgä muraҗiät qilğan bemarniŋ qan besimini täkşürüp, salmiğini šlçäp, kardiogrammiğa çüşärgändin keyin uni davalaşqa kirişimiz. Bügünki küngä qädär bayqiğinim, bizgä toliraq aşqazan, št, terä ağriqliri bilän bädinini tuz bağlap, uyqisizliqqa muptila bolğan kişilär kelidu. Yänä täkrarlaymänki, ularni biz päqät mineral su bilän davalaymiz, – däydu Bolat.

“Uyğur avazinimu” oquydu
Çoŋ hämşirä Saadät Rayimqulova bilän sanatoriyni arilaşqa kiriştuq. Saadät hädimiz «Uyğur avazi» gezitiniŋ muhbiri ekänligimni uqtidä, därru säyahitimizni kitaphanidin başlaş täklivini bärdi.

İhçam kitaphanidin härhil tillarda yoruq kšrgän kitaplar bilän gezit- jurnallar orun alğan. Kitaphanidiki «Uyğur ädäbiyati» täkçisidiki kitaplar bilän «Uyğur avazi» gezitiğa kšzüm çüşti.
– Sanatoriy bärpa bolğandin beri qärällik näşirlärgä yezilip, davalanğuçilar üçün kitaplarni setivalimiz. Kšrüp turupsizki, başqa gezitlar bilän birqatarda җumhuriyätlik «Uyğur avazi» gezitimu bar. Davalanğuçilar arisida uyğur millitiniŋ väkilliri besimiraq. Ular boş vaqtini moşu yärdä štküzidu.
– Meniŋ ismimni uyğur hoşnilirimiz qoyğan ekän. Män Almali yezisida tuğulup šstüm. Hoşnilar bilän iҗil-inaq turup, yeqin arilaşqan eduq. Ata-anam huda qoşqan hoşnilarğa hšrmät bildürüp, biz, pärzäntliriniŋ, isimlirini uyğurçä ataptu. Һazir ular Almuta vä uniŋ ätrapida turidu. Һeliğiçä qerindaşlarçä arilişimiz, – däydu hämşirä Saadät hädä.
Taldiqorğan meditsina uçiliöesiniŋ Yarkänt şähiridiki şšbisini tamamliğan hämşirä däsläp nahiyälik ağriqhanida işläp, andin moşu yärgä yštkiliptu.
Şuniŋdin keyin “marjan” vannisiğa kirduq. Vanna bir mäzgildä 10 adämdin qobul qilidekän. Patqaq bilän davalaş bšlmisi, fiziokabinetlarmu davalanğuçilardin hali ämäs bolup çiqti.

Bu yärgä 16-qetim käldi
Sanatoriy içidä mähsus buluŋda qiş bolğiniğa qarimay, äҗayip çirayliq dit bilän yasalğan gülzarliq kirgän adämni birdinla šzigä җälip qilidu. Yäni botanika beğiğa qiyas qilip yasalğan bu bağda 40 türlük tropikiliq gül pärviş qilinivetiptu.
Һä, ätiyaz kelişi bilän bu yär gülzarliqqa aylinidekän. Kün issişi bilän sanatoriy hadimliri arisida uniŋ ätrapiğa gül šstürüş boyiçä musabiqä uyuşturulidekän. Ğalip çiqqan gül šstürgüçi bahaliq soğilar bilän täğdirlinidu. Bunimu biz baş dohturniŋ tapqurluği däp bilduq. Sanatoriyniŋ ikkinçi qävitidä trenajer zali bilän bil'yard zaliniŋ işigi bemarlar üçün härqaçan oçuq.
Biz davalanğuçilar bilän sšhbätlişipmu ülgärduq. Kegen nahiyäsidin kälgän Şapiğa Balieva mäzkür sanatoriy hadimliriniŋ davalanğuçilarniŋ kšŋlidin çiqivatqanliğini täkitlidi.
– Män sanatoriyğa tšrtinçi qetim kelivatimän. Bu yärdiki särämҗanliq, meditsiniliq hizmät, massaj, vanna, duş, fizioterapiya, patqaq bilän davalaş, şundaqla sanatoriydiki alahidä bir atmosfera adämgä hšzürlük beğişlaydu.
Bu yärgä on altinçi qetim kälgän taldiqorğanliq Larisa Kim, Veronika Nam, O Guk Sen, Esimjanov aililiri bilänmu hämsšhbättä boldum. Ular här jili qiş aylirida däm alidekän. Ändi Öskämän şähiridin kälgän Baqıtjan Qajıkenovniŋ ailisi, Şämäy vilayiti Aqtoğay stantsiyasidin kälgän Baqıtjan Artıqova vä yeŋişärlik Näjmidin Nurdinov sanatoriy baş dohturi Bolat Suleymenulı rähbärligidiki kollektivqa šzliriniŋ minnätdarliğini izhar qildi.
– Aşpäzlär taamlarni kala vä ilqa gšşi bilän täyyarlaydu, – däydu baş dohtur. – Özimizniŋ šlçük yärdä šstürülüp, pärviş qilinidiğan kšktat vä mevä-çevilärniŋ türlirini paydilinimiz. Bäzi davalanğuçilarğa päqät Kerimağaşniŋ yärlik mähsulatini berişkä tirişimiz. Süt-qetiq, seriq maynimu mälidin alimiz.
Eytmaqçi, Kerimağaş yezisi ançä çoŋ jut ämäs ekän. Yüzdäk ailä yaşaydu. Yeza turğunlirini, bolupmu yaşlarni iş bilän täminläp, ularğa tuğulğan jutiniŋ süyini, härbir teşini qädirläşkä dävät qilivatqan Bolat Suleymenulıdin kšpçilik minnätdar. Bu uniŋğa atidin juqqan adät.

Öyliridä turhuni yoq yeza
Kerimağaş yezisi ahirqi jillarda toniğusiz šzgirip, güllävetiptu. Uniŋ başqilardin alahidiligi, yeza turğunliri qiş-yezi otun-kšmür izdimäydu. Öylär yär astidin çiqivatqan issiq su bilän issitilidekän. Şuŋa yezida turhuni yoq šylär kšpiyip ketiptu.
Käŋ azadä, huddi restoran-kafelar ohşaş җabduqlanğan aşhanidiki milliy saz äsvaplirimu diqqitimizni җälip qildi. Mälum boluşiçä, häptiniŋ här seşänbä küni davalanğuçilar üçün sän°ät häväskarliri täripidin kontsert programmiliri namayiş qilinidekän. “Artistlar” päqät sanatoriy hadimliri bolup, ular qazaq, rus vä uyğur tillirida nahşilarni iҗra qilip, davalanğuçilarniŋ kšŋlini alidekän.
Sanatoriydiki davlanğuçilarniŋ pikir-täklipliri yezilğan kitapçidin «Kerimağaşniŋ şipaliq süyi tenimizgä – dava, därdimizgä şipa boldi», degän tiläk-pikirlärni kšp uçrattuq. Bir kün mabaynida u yärdä däm elip, davalinivatqan adämlär bilän sšhbätlişiş җäriyanida biz pikirlärniŋ häqqaniyliğiğa toluq kšz yätküzduq.

Panfilov nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ