Birligi yaraşqan jut

0
106 ret oqıldı

«Vätänpärvärlikniŋ äŋ ilğar ülgisi – tuğulğan yärniŋ tarihini mäktäptä oqutuştin başlisa, nahayiti yahşi bolidu. Tuğulğan yärniŋ härbir seyi vä idirliri, tağliri bilän däriyaliri tarihtin uçur beridu. Һärbir yär nami toğriliq talay rivayätlär vä hekayilär bar… Tuğulğan yärgä bolğan muhäbbät tuğulğan älgä –Qazaqstanğa degän vätänpärvärlik his-tuyğuğa ulişidu».
(Elimiz Prezidenti N.Ä. Nazarbaevniŋ
«Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş»  maqalisidin). 

Ämgäkçiqazaq nahiyäsi – Almuta vilayitidiki äŋ çoŋ nahiyä hesaplinidu. U 25 yeza vä bir şähärlik okrugtin tärkip tapqan. Okruglarniŋ içidimu çoŋ vä kiçikliri bar. Çoŋ okruglarniŋ biri –Rahat yeza okrugi. Uniŋ tärkivigä Qäynäzär, Azat, Rahat, Örikti yeziliri vä 48 daça kiridu. Umumiy mäydani – 14 030 gektar. Märkizi – Qäynäzär yezisi. Okrug turğunliriniŋ umumiy sani –34 533 adäm. Nahiyä märkizidin 13 çaqirim, vilayät märkizidin 250 çaqirim jiraqliqta orunlaşqan. 2018-jili avgust eyidin başlap okrugqa Quat Aqçabaev rähbärlik qilidu. Rahat yeza okrugi hakiminiŋ apparatida barliği bolup 21 hadim ahaliğa hizmät qilidu.

Raşidäm RÄҺMANOVA,
«Uyğur avazi»

Okrug boyiçä bäzi räqämlär

Mälumki, hazir okrug turğunliri täripidin toplanğan seliq şu okrugniŋ byudjetini täşkil qilip, uniŋ täräqqiyati üçün särip qilinidu. Rahat yeza okrugida 5186 šy vä yär mülki, şundaqla transportniŋ 3618 türi tirkälgän. Ulardin hškümätkä çüşkän bultuqi seliq 121,4 payizni täşkil qildi.
***
Rahat yeza okruginiŋ ahalisi asasän yeza egiligi bilän şuğullinidu. Okrugta 676 dehan egiligi tirkälgän. Jil yäküni boyiçä okrug dehanliri yaŋiyudin 7844,5 tonna, soyadin 462,5 tonna, kšmüqonaqtin 3820,5 tonna vä kšktattin 4672,5 tonna hosul aldi. Rahatta çarviçiliqmu täräqqiy etip kelivatidu. Şähsiylärdä 670 ilqa, 1780 kala, 11662 qoy-šşkä, 120 çoşqa vä 4000 šy quşi bar.
***
Rahat yeza okrugida haraq-şarap çiqiridiğan «Dionis» (jiliğa 8407 miŋ litr haraq-şarap çiqiridu), hiş işläp çiqiridiğan «Qazstroy» («Qwrılıs Kšmek»), «Qäynäzär» җavapkärligi çäklängän yoldaşliqliri, beton işläp çiqiridiğan «İntellekt Servis» (570 tonna), hiş işläp çiqiridiğan «Haşiev» şähsiy tiҗarätçiligi, «Azat» vä «Nurlı Asu» yeza egiligi işläpçiqiriş kooperativliri bar. Okrug täräqqiyatida ularniŋ roli alahidä.
Mäsilän, 2017-jili qurulğan «Nurlı Asu» kooperativi 65 gektar yärdä ğändiğärä pärviş qilip, 15 adämni iş bilän täminlidi. «Azat» İÇK kšmüqonaq, soya, yaŋiyu, kšktat, kšpjilliq çšp türlirini pärviş qilidu. Umumiy mäydani – 220 gektar. Kooperativta 45 – 50 adäm iş bilän täminlängän. «Amal' Agro Lain» dehan egiligi 4,8 gektar yärdä tamçilitip suğiriş usuliniŋ yardimi bilän yäl-yemiş pärviş qilidu. 10 iş orni eçilğan.«Sabir» dehan egiligi 102 gektar mäydanda danliq šsümlüklär bilän kšktat, yäl-yemiş pärviş qilidu. Yaz künliri 35 – 40 adäm iş bilän täminlinidu. «Tolqınov» dehan egiligi 24 gektar mäydanda danliq šsümlüklär bilän kšktat, yäl-yemiş pärviş qilidu. Yaz künliri 35 adämni iş bilän täminläydu. Buniŋdin başqa, okrugta 58 kiçik vä ottura tiҗarät moҗut. Ularda 89 adäm iş bilän täminlängän.
***
Rahat yeza okrugida 6 bilim därgahi bar. Ularniŋ bäşi toluq vä biri toluqsiz ottura mäktäplär. Qäynäzärdiki Çoqan Välihanov namidiki ottura mäktäptä 848 bala bilim alidu. Ularğa 84 ustaz bilim vä tärbiyä beridu.
Okrugtiki äŋ qedimiy, šz zimmisigä jüklängän väzipilärni abroy bilän atqurup kelivatqan bilim därgahliriniŋ biri – Azat toluqsiz ottura mäktivi. Uniŋ huli 1923-jili qurulğan. Yeqinda 95 jilliq tävälludini täntänilik nişanliğan Azat toluqsiz ottura mäktividä 300gä yeqin bala oquydu. Ularğa 40 ustaz bilim vä tärbiyä berivatidu. Öz vaqtida taza uyğur tilliq bolğan bu mäktäptä hälqimizniŋ ataqliq kompozitori, professor, Qazaqstanniŋ häliq artisti, on jil boyi Qurmanğazi namidiki Qazaq milliy konservatoriyasiniŋ rektori bolğan Quddus Ğoҗamiyarov, himiya pänliriniŋ doktori Tursun Saparov, yeza egiligi pänliriniŋ doktori Ğäyrät Sabitov, häliq artisti Bilim Mamudaev, Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän artisti Rizvangül Tohtanova, ataqliq kardiolog-dohtur Gülinur Duganova, nevropotolog-dohtur Qurvanҗan Һetäkov, balilar kardiohirurgi Güljan Särsenbaeva vä başqilar bilim alğan.
Rahat yezisidiki 300 orunluq mäktäp buniŋdin birnäççä jil burun selindi. 65 härhil kategoriyalik muällim 664 balini tärbiyilävatidu.
Örikti yezisidiki Beyimbet Maylin namidiki ottura mäktäptä 699 bala oqup, 73 muällim işläydu.
Rahat yeza okrugiğa qaraşliq daçilar İşiktä şähirigä yeqin bolğanliqtin, burun daçiliqlarniŋ baliliri şähär mäktäpliridä bilim alatti. Buniŋdin 2 jil ilgiri dšlät hesaviğa daçida 600 orunluq mäktäp selinip, ahaliniŋ beşini kškkä yätküzdi.
Daçilarda turidiğan 268 balini mäktäpkä toşuşmu durus yolğa qoyulğan. Ularniŋ kšpçiligi Qäynäzär yezisidiki Ş.Välihanov namidiki, İşiktä şähiridiki V.Tereşkova namidiki vä Q.Sätpaev namidiki ottura mäktäplärdä bilim alidu.
Prezidentimiz «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» särlävhilik maqalisida «Mäniviy yeŋiliniştiki äŋ muhim amil – bilim» ekänligini härbir adäm çüşinişi keräk» däp täkitlidi. Şuŋlaşqa «Mäŋgülük äl» ideyasini ämälgä aşuruşta atquruluvatqan işlarniŋ nurğuni mäktäplärgä täälluq. Bügünki kündä Qazaqstanniŋ bügüni bilän ätisi yaş ävlatniŋ qolida ekänligini yahşi çüşängän rahatliq ustazlar okrug baliliriniŋ bilimlik bolup yetilişi üçün ayanmay ämgäk qilmaqta.
***
Buniŋdin 5-6 jil burun baliliri kiçik ata-aniliri ularni kündüzi qoyidiğan yär tapalmay qiynilatti. Nahiyä hakimi Binäli Isqaqniŋ bu mäsiligä alahidä kšŋül bšlüşiniŋ nätiҗisidä bügünki küngä qädär mäktäp yeşiğiçä bolğan balilarniŋ 98 payizi balilar bağçiliri bilän täminländi. Rahat okrugimu bu yahşiliqlardin istisna ämäs. Okrugniŋ 6 yaşqiçä bolğan turğunliriniŋ sani 3573 adämni täşkil qilidu. Ular üçün Rahatta «Ädemi», Qäynäzärdä «Ulıbka», «Umay ana», «Jibek», Azatta «Balapan», Öriktidä «Alenuşka», «Erketay», «Arman», daçilarda «Nwrlı jol» vä «Qoşaqan» şähsiy balilar bağçiliri işlävatidu.

***
Rahat yeza okruginiŋ 4 yezisida 4 ambulatoriya bar. Ularda 10 aliy bilimlik dohtur vä 52 ottura mähsus bilimgä egä meditsiniliq hadim işläydu.
***
Okrugniŋ 13885 turğuni ämgäk qilişqa yaramliq bolup, ularniŋ 13305 härhil hizmätlärdä işläydu. 580 adäm šzini šzi iş bilän täminlävatqanlar. 2019-jiliniŋ däsläpki künliri işsizlar retidä tirkälgänlärniŋ sani 45 adämni täşkil qildi. 139 ailä, yäni 799 adäm dšlät täripidin iҗtimaiy yardäm elivatidu.

“Altun adäm”
Täkitläş lazimki, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ brendiğa aylanğan «Altun adäm» däl moşu Rahat okrugidin tepilğan. Äslidä, u yärniŋ härbir santimetridin äҗdatlar hayatidin deräk beridiğan närsilärni tepişqa bolidu. Şuŋlaşqimu bu yärdiki ilmiy tätqiqat işliri heçqaçan tohtimaydu.
Ötkän äsirniŋ 90-jilliri «Altun adämni» tapqan arheolog Beken Nurmuhanbetovniŋ täşäbbusi bilän bu yärdä «Asman astidiki oçuq mirasgah» eçilğan bolsa, 2011-jili dšlät täripidin çoŋ bena selinip, uniŋ fondi arheologiyalik qezilmilar bilän tolturuldi. Һazir bu yärdä saq dävridin qalğan 3000din oşuq eksponat bar. Şu tüpäyli mirasgah ilmiy märkäzgä aylandi. Qazaqstanniŋ җay-җayliridin, hätta çät ällärdin kälgän mehmanlarniŋ ayiği üzülmäydu. Mirasgah ätrapidiki 80din oşuq qorğan häm qoruqlar dšlät nazaritigä elinip, turizm sahasini täräqqiy ätküzüşkä käŋ yol açti.

Qiş mänzirisi
Atap ketiş keräkki, Rahat yeza okruginiŋ yeziliri Talğir yoli boyiğa җaylaşqan. Uşbu yol Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ märkizi İşiktä şähiri bilän Talğir nahiyäsiniŋ märkizi Talğir şähirini qoşup turidu. Yezilarniŋ barliği tağ bağriğa orunlaşqan, ätrapi yeşilzarliqqa pürkälgän äҗayip mänzirilik makan. Mabada, appaq qarğa yepinğan bügünki kündä Talğir yoli bilän maŋsiŋiz, qişniŋ künidimu uniŋ äҗayip gšzäl ekänligigä çoqum kšz yätküzisiz! Һavasi vä süyi taza. Yol boyida, yäni Örikti bilän Rahat yeziliriniŋ ariliğida «Nwrlı tšbe» degän çatqalliq vä dšŋ bar. Qişniŋ küni bu yär adämgä liq tolidu.
Moşu qetim okrug aktivistliri bilän uçrişişqa maŋğanda, dšŋ täräpkä burulup, uniŋğa yeqinlaştuq. Kon'ki, çaŋğu kiyip, çana sšrigän adämlär sani helä nurğun. Kšpinçisi – ätraptiki yezilarniŋ turğunliri. Soraştursaq, Almuta şähiridin kälgänlärmu bar ekän. Yazda su boyida soda-setiq işliri qandaq qizisa, hazirmu şundaq. Teyiliş üçün keräk närsilärni setip jürgän sodigärlär kšpläp uçrişidu. Älvättä, qişniŋ küni taza havada çaŋğu, kon'ki, çanida teyiliş salamätlik üçün intayin paydiliqqu! Amma mähsus teyiliş mäydani bolmiğanliqtin, behätärlik yolliri qaraşturulmiğan. Biraz vaqitniŋ içidila ayaq-qolini ağritqan birnäççä balini kšrduq. Başta «däm eliş künliri balilarni elip kälsäk bolidekän» däp oyliğan bolsaq, keyin bu oylirimizdin vaz keçip, yolumizni davamlaşturduq. Һär halda, «Saqliqta – horluq yoq».

Mädäniyät šyidiki uçrişiş
Rahat yeza okruginiŋ Qäynäzär, Rahat vä Azat yezilirida uyğurlar ziç җaylaşqan. Aldin-ala kelişkinimizdäk, okrug aktivistliri bilän biz Qäynäzär yezisidiki Mädäniyät šyidä uçraştuq.
Moşu yärdä şuni qoşumçä qiliş lazimki, mäzkür okrugta talantliq sän°ätkarlar kšpläp sanilidu. Qäynäzärdä «Bahar», Azatta «Dil-aram» ansambliri bar. Mädäniyät šyiniŋ mudiri Rayhan Janbosınova şu täräplirini inavätkä elip, şundaqla nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ iltimasi bilän bir bšlmini märkäzgä bšlüp beriptu. Kšŋüllärni huş qilidiğan yeŋiliqni aŋliğan millätpärvär insanlar milliy mädäniyitimizgä ait keräk-yaraqniŋ hämmisini äkelip, bšlmini çirayliq bezäp qoyuptu. Bizmu šz ülüşimizni qoşuş niyitidä redaktsiya arhividiki sürätlärdin tärkip tapqan fotostendimizni bšlminiŋ җavapkär hanim-qizliriğa tapşurduq. Uçrişişimizğa Ämgäkçiqazaq nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi räisiniŋ orunbasari Nurbüvi Nasirova, Qäynäzär yezisiniŋ jigitbeşi Kevir Yaqupov, nahiyälik UEM Qäynäzär yeziliq şšbisiniŋ räisi Roşängül İsmayilova, Qäynäzär yeziliq Hanim-qizlar keŋişiniŋ räisi vä uniŋ orunbasari Җšhärbüvi Nadirova bilän Adalät Abubäkirova, Rahat yezisiniŋ jigitbeşi vä uniŋ orunbasari Turğanҗan İdrisov bilän Abdureşit Ğoҗamniyazov, nahiyälik UEM Rahat yeziliq şšbisiniŋ räisi Perizäm Äysarova, Rahat yeziliq Hanim-qizlar keŋişiniŋ räisi Qarihan Aznibaqieva vä Azat yezisiniŋ jigitbeşiniŋ orunbasari Seyitҗan Turğanov qatnaşti.

Qäynäzär
Qäynäzärdä barliği bolup 900 ailä yaşaydu. Ularniŋ täŋ yerimini uyğurlar täşkil qilidu. Qalğanliri – qazaq, rus, türk vä başqimu millätlärniŋ väkilliri. Nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi räisiniŋ orunbasari, nahiyälik Hanim-qizlar keŋişiniŋ räisi Nurbüvi Nasirovamu Qäynäzärdä turidu. Һšrmätlik däm elişqa çiqqiçä yeza okrugi hakimiyitidä işligän. Şuŋlaşqimu okrug näpäsini «bäş qolidäk» bilidu. Okrugta qandaqla çarä-tädbir uyuşturulmisun, yärlik hakimiyät Nurbüvi Märüp qizidin yol-yoruq sorap, ularni štküzüştä yardäm berişini iltimas qilidu.
Buniŋdin 8 ay burun җämiyätlik işlarniŋ paal iştrakçisi Kevir Yaqupov vä Adilҗan Zayirov yeziğa jigitbeşi vä uniŋ orunbasari bolup saylansa, Roşängül İsmayilovaniŋ nahiyälik UEM Qäynäzär yeziliq şšbisini başquruvatqiniğa 18, Җšhärbüvi Nadirova vä Adalät Abubäkirovaniŋ Qäynäzär hanim-qizlar keŋişiniŋ räisi vä uniŋ orunbasari bolup işlävatqanliğiğa 20 jil boptu. Kevir aka Yaqupovniŋ eytişiçä, yezida jutdarçiliq işliri ubdan rätkä qoyulğan. Ulardin yaşlarmu çättä qalmaptu. Ular Raşit İminov, Adilҗan Rähmidinov, Suhrab Arziev, Mähämmätҗan Niyazovniŋ rähbärligidä koça vä eriqlarni tazilaş, qäbirstanliqlarniŋ ätrapini besiqturuş, šsmürlär arisida sağlam hayat tärğip qiliş vä başqimu işlarğa aktiv qatnişidekän.
Buniŋdin biraz vaqit ilgiri Qäynäzär yezisida 250 orunluq yeŋi meçit vä uniŋ yenida 500 orunluq näzirhana selindi. Uniŋ quruluşiğa Ahat Baqanşinov hamiyliq qilsa, yezida istiqamät qilivatqan härbir ailä šz ülüşini qoşup, mäbläğmu toplidi.
Qäynäzärliklär hälqimiz içidin çiqqan däsläpki kompozitor Quddus Ğoҗamiyarovniŋ, säyasätşunas Qähriman Ğoҗämbärdievniŋ, toğızqumalaq boyiçä җumhuriyät çempioni Musrät Elibaqievniŋ moşu yezidin çiqqanliğini pähirliniş bilän tilğa elip, härhil jillarda yeza täräqqiyati üçün tär tškkän Burhan Yaqupov, Teyip Zayirov, Abdusalam Säpärov, Säydalim Säydikalimovniŋ ülgilik šmür yoli häqqidä hekayä qilip bärdi.
Һärqandaq jutniŋ abroyluq, inavätlik adämliri bar. Ular härbir šyniŋ, härbir ailiniŋ bärikiti. Ularniŋ hayati – bir tarih. Jut vä uniŋ adämliri şularniŋ paraŋliri arqiliq kšz aldimizda namayän bolup, siŋdürgän ämgäk äҗri aydiŋlişidu. Qäynäzär yezisiniŋ nuraniy anisi Hanum Zayirova – mana şundaq hayatniŋ issiq-soğida tavlanğan, besip štkän hayati härqaysimizğa ülgä-nämunä insan. Yoldişi, arqa säp veterani, märhum Yarmähämät ata ikkisi säkkiz pärzänt tepip, qatarğa qoşqan ülgilik ailä egiliri. Äpsus, buniŋdin birnäççä jil burun Yarmähämät ata baqiliq boldi. 88 jil hayat käçürgän mštivärniŋ pütkül hayati moşu jutta štti. Yarmähämät atiniŋ jürüş-turuşi salmaqliq, gäp-sšzi orunda edi. Ötmüşni, yeza tarihini yahşi bilätti. Sšhbätlişip qalğidäk bolsiŋiz, yeziniŋ tarihini eytip zeriktürmätti.
Yarmähämät atini Qäynäzär yezisidiki çoŋ-kiçik turğunlarniŋ barliği hšrmät qilip, ülgä-ibrät tutatti. Oğlini šyläp, qizini talaliq qilğan kšpbaliliq Hanum ana hazir 9 pärzändidin tariğan ävladiniŋ hoşalliğiğa qenip, qeriliq gäştini kšrüvatidu. Hanum ana jutniŋ çoŋliri retidä juttiki näzir-çiraq, toy-tškün işliriniŋ šz däriҗisidä štüşidä yaşlarğa yol-yoruq kšrsitip kelidu. Uluq Vätän uruşi jilliri baliliği bilän yaşliğini teçliq hayat üçün eğir-җapaliq ämgäklärgä beğişliğan aniniŋ salamätligi zor, kšŋli hatirҗäm bolğay!

Rahat
Rahat yezisida qazaq, uyğur vä türk millätliri väkilliridin tärkip tapqan 550 ailä yaşaydu. Ularniŋ içidiki uyğur ailiriniŋ sani – 111. Yeza ahalisi iҗil-inaq hayat käçürmäktä. Barliq çarä-tädbirlär birliktä štüp, millätlärara razimänlik šz ipadisini tapqan.
Rahat yezisiniŋ uyğur җamaätçiligi nahiyädä boluvatqan barliq җämiyätlik işlarğa paal qatnişidu. Biyil 30 ailä «Uyğur avazi» gezitiğa muştiri boldi. Rahat yezisiniŋ jigitbeşi vä uniŋ orunbasari Turğanҗan İdrisov bilän Abdureşit Ğoҗamniyazov, nahiyälik UEM Rahat yeziliq şšbisiniŋ räisi Perizäm Äysarova, hanim-qizlar keŋişiniŋ räisi Qarihan Aznibaqieva vä jut aktivistliri Svetlana Ümbätova, Zoräm İbragimova, Raşid Һakimahunovniŋ ämgigigä bola härqandaq çarä-tädbir šz däriҗisidä štüvatidu.
Atap ketiş keräkki, Dšlät rähbiriniŋ «Salamattı Qazaqstan» vä başqimu programmiliri tüpäyli Ämgäkçiqazaq nahiyäsidä sportniŋ futbol türigä alahidä kšŋül bšlünmäktä. Buniŋdin 9 jil burun nahiyädä Futbol federatsiyasi qurulup, şuniŋdin beri nahiyä çempionati uyuşturuluvatidu. Җay-җaylarda konirap, taşlanğan futbol mäydançiliri äsligä kältürülüp, yeŋiliri selindi. Nätiҗidä yeza yaşliri arisida futbolğa iştiyaq bağliğan jigitlär kšpäydi. Şuŋlaşqimu Keŋäş İttipaqiniŋ Qährimani Mäsim Yaqupov namidiki җumhuriyätlik futbol turniri birnäççä jil qatar nahiyäniŋ Ğäyrät, Täşkänsaz vä Bayseyit yezilirida bolup štti. 9 jil içidä nahiyädin talay futbolçilar yetilip çiqti. Nahiyä komandisi 3 qetim Almuta vilayätlik çempionatta İİ vä 2 qetim İİİ orunlardin kšründi. Uşbu utuqlarda rahatliq futbolçilarniŋmu ülüşi bar ekänligini atap kätkän orunluq. Raşid Һakimahunovniŋ rähbärligidiki Rahat yeza okruginiŋ «Rahat» komandisiniŋ nahiyä çempionatiniŋ İİ ligidiki oyunida İ orunğa erişkänligi sšzümizniŋ yarqin ispatidur. Moşu yärdä Ruslan İsmäkov rähbärligidiki «Azat» komandisiniŋ mäzkür çempionatta (İİ liga) İİ orunğa erişkänligini äslitip štkümiz kelidu.
Mälumki, Qazaqstanda yärlik šzini-šzi başquruş vä grajdanliq җämiyät institutliri qurulmaqta.  Häliqniŋ turmuşini yahşilaş, härbir šygä taza içidiğan su kirgüzüş, yaşlarni işqa orunlaşturuş, jutlarni yeşilzarliqqa aylanduruş, ularni elektr yoruği bilän täminläş, meditsiniliq yardämni җanlanduruş, mäktäp, bala bağçilirini eçiş vä ularni zamaniviy җabduqlar bilän täminläş, umumän eytqanda, yeziniŋ iҗtimaiy turmuşini kštiriş vä şuniŋğa ohşiğan başqimu nurğunliğan mäsililärni šz içigä alidu. Demäk, yärlik šzini-šzi başquruşqa härhil käsip egiliri, yäni, muällim, buhgalter, quruluşçi, şundaqla aqsaqallar, hanim-qizlar keŋäşliriniŋ väkilliri vä başqilar iştrak qilidu. Bu mehanizm yeza hakimiyitidä yaki şähsiy başqarma bolup paaliyät jürgüzidu. Nätiҗidä häliq bilän hakim – yärlik šzini-šzi basquruşniŋ häqiqiy qoş qaniti bolidu.
Rahat yeza okrugi җämiyätlik işliriniŋ aktivistliri bilän bolğan uçrişişta «Yärlik šzini šzi başquruş mehanizmi» häqqidä gäp qozğalğanda rahatliq aktivistlar kelişivalğandäk, Tursunmähämät aka Abdusemätovniŋ ismini atap, uniŋ okrug vä nahiyä täräqqiyatidiki äҗri toğriliq maqalimizda yezip štüşimizni iltimas qildi. Һä, bu täsadipi ämäs. Çünki Tursunmähämät Abdulsemätov 1993-jildin tartip Rahat yezisiniŋ jigitbeşi vä 17 jil davamida Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ çoŋ jigitbeşi väzipini şäräplik atqurğan millätpärvär insan. Öz vaqtida u Rahat yeza okruginiŋ şu çağlardiki hakimi, heli märhum Tursun Sadirov vä Aqsaqallar keŋişiniŋ räisi Nurdäulet Altınbekov bilän hämkarliqta yezini telefonlaşturuş җäriyanini muvappäqiyätlik jürgüzdi, yezidiki taza su mäsilisini häl qilişqa kšp küç çiqardi. Birnäççä koçiniŋ asfal'tlinip, җšndilişigä qol yätküzdi. Keyiniräk saylanğan okrug hakimi Ahmet Joldıbaevmu, jut mänpiyitidiki nurğunliğan işlarni ämälgä aşurdi. Җämiyätlik işlarğa arilaşqan 23 jildin oşuq vaqit җäriyanida u Ämgäkçiqazaq nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ sabiq räisliri Tuğluq İliev, Mähämätҗan Җanbaqiev, Arselin Zuliyarov vä Sulayman Mähsütov bilän nahiyädiki barliq jigitbaşliriniŋ beşini qoşup, yezilardiki inaqliq vä birlikni qolğa kältürüş, urpi-adät, än°änilirimizni saq­lap, rivaҗlanduruş, yaşlarni qazaq­stanliq vätänpärvärlik rohta tärbiyiläş ohşaş mäsililärni ätrapida kšp äҗir siŋdürdi. Ana tilimizdiki näşirlirimizgä muştiri toplaş, teatr biletlirini taritiş, uyğur sinipliriğa bala toplaş mäsililirigimu alahidä kšŋül bšldi. Җämiyätlik işlardiki paaliyätçanliği üçün Tursunmähämät aka «Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini» atilip, «İlham» mukapitiniŋ mähsus soğisi vä Qazaqstan hälqi Assambleyaniŋ Altun medali bilän mukapatlandi.

Azat
Azatta 500gä yeqin ailä yaşaydu, ularniŋ 85 payizini uyğurlar täşkil qilidu. Jigitbeşi Nurmähämät Ähmätov, orunbasari Seyitҗan Turğanov, hanim-qizlar keŋişiniŋ äzaliri Valentina Nadirova, Modängül Һaşirova, İparhan Yüsüpova, yaşlardin Ruslan İminov, Märvahun Talipov vä Ğulamdun Nizamdinov qatarliq millätpärvär insanlar yezidiki inaqliq vä birlikni saqlaş, urpi-adät, än°änilirimizni rivaҗlanduruş, ohşaş mäsililär alahidä kšŋül bšlüp kälmäktä.
Qedimiy uyğur jutlirimizniŋ biri bolğan Azatta šz vaqtida uyğur hälqiniŋ eğiz iҗadiyitini җahanğa tonutup, häliqniŋ muŋ-zarğa tolup-taşqan qoşaq-nahşiliri bilän alämni oyğatqan, zulum vä külpätkä qarşi küräşkän häliq hapizi – İlahun Kškkšz yaşiğan. Һazir yezidiki çoŋ koçilarniŋ biri uniŋ namida atilidu.

İsmi rivayätkä aylanğan ana
Һayatta ana boluş bähtigä yetälmäy jürgän ayallar az ämäs. Azat yezisida beşiğa Allaniŋ ämri bilän şu beçarä ayallarni bähitkä bšläş hasiyiti qonğan bir ana bar. Һazir Oğläm Yüsüpovani tonumaydiğanlar kamdin-kam. U 19 yaşta turmuşqa çiqip, 2-3 jilniŋ içidä Patäm-Zoräm, Һasan-Һüsän, Arslan-Abdusalam isimliq qoş gezäklärni duniyağa kältüridu. Biraq ularniŋ barliği šlüp ketidu. Tšrtinçi qetim u bir qiz boşinidu. Jutniŋ çoŋliri irimini qilip, baliniŋ tohtap qelişiğa säväp qilidu. Keyin Oğläm yänä tšrt bala boşinidu. Umumän, u 11 pärzänt kšridu. Bir küni yeziniŋ bir top nuraniy aniliri bir җuganni uniŋğa başlap kelip: «Siz üç qoş gezäk tuqqan ana, monu ayalniŋ qosaqlirini siypap qoyuŋ, yoluŋizni bärsun» däptu. Şundaq qilip, u 22-23 yaşliridin tartip ayallarğa «däm selip», ularni «davalaydiğan» boldi. İrimini qilip, birigä yağliğini teŋip qoysa, yänä birigä kšynigini kiydüridu. Yeşi 80gä taqap qalğan ana moşu kämgiçä jiraq-yeqindin kälgän 500gä yeqin ayalniŋ “Ana” atilişiğa säväpkar bolğanliği alahidä diqqätkä sazavärdur.
Һä, rahatliq qerindaşlirimizniŋ turmuş-tirikçiligi mana moşundaq! Ular kündilik tirikçiligidin başqa mustäqil Qazaqstanniŋ güllinişigä munasip hässä qoşuş, ana tilimizdiki näşirlirimizgä muştiri toplaş, teatrğa tamaşibin jiğiş, milliy urpi-adät vä än°änilirimizni saqlap, rivaҗlanduruş yolida ayanmay ämgäk qilip kälmäktä.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ