Biz — tomurimiz bir dala hälqi

0
60 ret oqıldı

Hämmimiz Prezidentimiz Nursultan Nazarbaevniŋ «Uluq dalaniŋ yättä qiri» namliq maqalisini buniŋdin ilgiri yezilğan «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» namliq maqalisiniŋ davami süpitidä qobul qilduq. Çünki här ikki maqalä bir-birini toluqturup turidu. Dšlät rähbiri ularda qazaqstanliqlarniŋ aŋ-säviyäsini yeŋilap, tarihimizni tehimu çoŋqur tätqiq qilişimiz keräkligini täkitläp, eniq mähsät-väzipilärni jükläydu.
Tarih härqaysi millätniŋ guvanamisi bolupla qalmay, u şu millätniŋ štmüşi, bügüni häm keläçigidur. Tarihni šzgärtiş mümkin ämäs. Amma tarih bolup yezilidiğan keläçigimizni qeliplaşturuşqa imkaniyitimiz yetärlik.
Prezidentimiz «Uluq dalaniŋ yättä qiri» maqalisida tarihiy misallarni kältürüp, qaytilanmas tarihimiz häqqidä sšz qilidu. Qazaqstanniŋ uluq dalasi äzäldinla insaniyät täräqqiyati alğa basqan makandur. Bu yärdä kšçmän häliqlärniŋ mädäniyiti saqlanğan. Akademik A.N. Bernştamp «Tšmürniŋ käşip qilinişi vä tšmür quralliriniŋ yasilişi, şundaqla atni qolğa ügitip, uni ämgäk vä җäŋ vasitisi retidä paydilinişi türkiy tilliq qandaş häliqlärniŋ ikki büyük käşpiyati. Däl moşu käşpiyatlar ularniŋ atliq җäŋçilirini yeŋilmäs orunğa egä qilğan» däp etirap qilğan ekän.
Dana rähbirimizniŋ maqalisidimu şu oy eniq eytilğan. Qedimiy vä ottura äsirlärdä Uluq dala imperiyalirigä dair ähbaratlarni biz tamğiliq taşlardiki bälgülär, sarğayğan qäğäzlärdiki mälumatlar, yär astidin tepilivatqan maddiy mänbälär arqiliq bilimiz. Qedimiy äҗdatlirimiz bolğan sak, hun qäbililiri häqqidä bizgä mälum bolğinidin, namälum yeqi kšpiräk.
Hulläs, Dšlät rähbiri ilqa çavandazliq mädäniyiti, atniŋ şu zamanlardiki ähmiyiti häqqidä çoŋqur tohtilidu. Şundaqla elimizdin tepilğan «Altun adäm» rämzlik obriziniŋ näqädär bebaha tarihiy ğäznä ekänligini çüşändüridu. Därhäqiqät, «Altun adäm» çoŋ tarihiy vaqiädin sir çekidiğan yadikarliq. Altun kiyimniŋ bezändürülüşi, uniŋdiki täsvirlär Uluq dala hälqiniŋ zärgarliqqa häm qol hünärvänçilikkä çevär bolğanliğini ispatlaydu. Älvättä, şuniŋğa ohşaş tağu-taşqa selinğan räsimlärdiki җan-җanivarlarniŋ täsviri ata-bovilirimizniŋ o olaşqa mayil bolğanliğini kšrsitidu. Mälumki, tamğiliq taşlar diyarimizdiki Kätmän, Dardamtu jutliriniŋ tağ etäkliridä moҗut. Bularniŋ barliği – bizniŋ qedimiy äŋgüştärlirimiz. Biz äşundaq durdanilirimiz arqiliq türkiy tilliq häliqlärniŋ tomuri bir ekänligigä kšz yätküzimiz.
Äҗdatlirimizdin qalğan tävärrük bayliqlarni härbirimiz kšzümizniŋ qariçuğidäk saqlişimiz keräk. Çünki tarih – bizniŋ mahtinişimiz. Vahalänki, bepayan qazaq dalisida šz zamanida talay-talay җäŋ bolup, qan tškülüp, oqmu etildi. Mana şundaq sinaqlardin keyinla mustäqillikniŋ teŋi atti. Yäni, Qazaqstanğa azatliq oŋay yol bilän kälgini yoq. Miŋliğan küräşlär, şiddätlik җäŋlär yüz bärgän Uluq dalaniŋ tarihi bay. Prezidentimizniŋ maqalisiniŋ asasiy mahiyitimu – tarihiy bayliqlirimizni bahalap, qädir-qimmitigä yetiştidur.
Çaŋ basqan tarihimizniŋ kün nuriğa çiqiridiğan «Arhiv- 2025» layihisini quruş Dšlät rähbiri tapşurğan yänä bir muhim mäsililiriniŋ biridur. Şuniŋ bilän billä maqalida äҗdattin-ävlatqa miras äpsanä, rivayät, dastanlar vä tähminlärgä yoşurunğan häqiqätni eniqlaydiğan päytniŋ yetip kälgänligi täkitlinidu. Bu Uluq dala yeridä yaşavatqan 130din oşuq millätkä ortaq mäsilä vä ortaq väzipidur. Kona tarih bätlirini qayta varaqlaydiğan vaqit käldi. Bu – mäniviy yeŋilinip kelivatqan elimizniŋ yeŋi zamandiki yeŋiçä bir alahidiligi.
Sšzümni hulasiläp kälgändä, Uluq dalaniŋ tarihini tätqiq qilişqa türkiy häliqlärniŋ biri bolğan uyğur hälqimu šz tšhpisini qoşidiğan bolidu. Çünki qazaq-uyğur älmisaqtin tomuri bir, qerindaş häliqlärdur.

Mirzähmät ҖÄMİEV,
Uyğur nahiyälik
Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ