«Ana tilini qoğdaş — šzimizni qoğdiğanliqtur»

0
90 ret oqıldı

Qazaqstanğa šziniŋ işbilärmänligi, mehir-sahavätlik işliri arqiliq tonulğan sanaätçi vä metsenat Dilmurat Kuzievniŋ Almuta şähiriniŋ Sultanqorğan mähällisidiki hazirqi 101-mäktäp- gimnaziyadä oquğinini yahşi bilimiz. Ändi uniŋ balililiriçu, qaysi tilda bilim aldi? Sšhbätdişim ailisini bir çätkä qayrip qoyup, uyğur maaripiniŋ bügünki ähvali häqqidä «qaynap» sšzläp kätti.

Bähtişat SOPİEV,
«Uyğur avazi»
– Yeqinda tonulğan diniy šlima Muhämmät Yüsüpniŋ «Ana tilini qoğdaş – šzimizni qoğdiğanliqtur» mavzusidiki audio yazmisini tiŋşap, nahayiti qattiq täsirländim, – däydu Dilmurat Pirmuhämmätoğli. – Uni tiŋşavetip, kšz aldimğa uyğurlirimniŋ täğdiri käldi. Mäzkür rubrikini eçip, toğra qipsilär. Amma milliy maarip üçün bu yetärlik ämäs. Äsli gezit kšp işlarni qilişi keräk edi. Mäsilän, bizniŋ aŋliq adämlirimiz yeza-yezilarğa berip, täşviqat işlirini jürgüzsä, nur üstigä nur bolatti. Özlirini «lider» hesaplap, tšridin çüşmäydiğan ziyalilirimiz aldi bilän šzliriniŋ balilirini, nävrilirini uyğurçä oqutup, äynä şu säradiki uyğurlarğa ülgä boluşi keräk. Mana şu vaqitta biz ana tilimizni, mäktäplirimizni saqlap qalalaymiz.
– Sizmu milliy mädäniyitimizniŋ җankšyärliriniŋ biri. Öziŋiz qandaq ülgä kšrsitivatisiz?
– Rast, çoŋ pärzäntlirimni rusçä oquttum. Öz vaqtida «balilarni rus tilida oqutuş keräk» degän çüşänçä boldi. Җämiyätlik işlarğa arilişişqa başliğandin keyin, rusçä oquğan bala bilän uyğurçä oquğan baliniŋ arisidiki käskin päriqni sezişkä başlidim. Asman bilän yär. Rusçä oquğan balaŋ, rusçä oylap jüridu. U kitap oqumaydu. Teatrğa barmaydu. Һätta šziniŋ millitigä šylänmişimu mümkin. Җämiyätlik işlarniŋ beşida jürüp, milliy maarip mäsilisigä munasivätlik talay änҗumanlarni štküzduq. «Uyğurçä oquğan baliniŋ keläçigi yoq» degänlärgä eniŋ faktlar bilän җavap bärduq. Soalnamä jürgüzüş nätiҗisidä uyğur mäktivini pütärgän balilarniŋ 47 payizi aliy bilimlik bolup çiqti. Rus tilliqlar bari-yoqi 11 payiz. Buniŋğa nemä däysiz?
– Şuniŋ bilän sizniŋ baliliriŋiz…
– İkki qizim, Medinäm bilän Aminäm Almutidiki A.Rozibaqiev namidiki 153-mäktäp-gimnaziyadä 7-sinipqiçä oqudi. Keyin ular šzliriniŋ tallavalğan pänliri boyiçä alahidä yšniliştiki başqa mäktäplärgä kätti. Oğlum – Pirmuhämmät, M.Yaqupov namidiki 101-mäktäp-gimnaziyaniŋ 4-sinipida äla oquydu. Şuniŋ bilän billä şahmatni yahşi oynaydu. Oğlum ahiriğiçä moşu mäktäptä oquydu. Ändi qizlirimniŋ ana tiliniŋ huli uyğur mäktividä selindi. Ulardin änsirimäymän. Ana tilini untup qalmasliq šydiki «hava rayiğimu» bağliq. Andin biz mäktäplärgä, muällimlärgä yardäm berişimiz keräk. Muällimlärni yamanlaşniŋ haҗiti yoq. Äksiçä, ularni qollap-quvätläş lazim.
– Sizni «kšpiräk meçitlarni selişqa yardäm qilidu» degän gäpni aŋlaymizğu…
– Toğra. Amma män qol uçumni sozmiğan uyğur mäktivi sanaqliqla bolsa keräk. Bu soaliŋizğa šzäm җavap bärsäm, mahtanğandäk bolup qalimän. Uniŋdin kšrä şähärdiki härqandaq uyğur mäktivigä berip sorap kšrüŋ. Untupla qalmisa eytip beridu. Muhämmät Yüsüp: «Dinimiz bilän tilimizni saqlap qalsaq, biz yoqimaymiz» däydu. Demäk, bu ikkisini härgiz bir-biridin bšlüp qaraşqa bolmaydu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ