Mänsäp

0
68 ret oqıldı

(Davami. Beşi štkän sanda).
– Esimdä bolmayçu, Abdulka. Män däl hazir šzämni däl moşu Qasimҗan inim ohşaş äŋ bähitlik säzgän edim, – däp җavap qatti u külüp.
– Һä, sän eytqandäk, Qasimҗan bügün hämmimizdin bähitlik. Ata-anisi jiraqta. Yezida. Şuŋa yeqin kšrüp, kollektivqa juyup bärmäkçi boptu. Baya qizlarğa atap qoyğinini äkirip berip çiqti. Һä, monuni bolsa…
Abdul üstäl astidiki pakettin çirayliq korobkiğa selinğan qimmät kon'yakni aldi: – Ättäy saŋa atap qoyğan eduq. Özi yeniŋğa kirişkä petinalmay, meniŋ äkirip berişimni štüngän edi. Täläygä, šzäŋ kirip qaldiŋ, – dedi.
– Vuy, bu nemandaq paraŋ? – Mamut ornidin turup kätti. – Kšp bilän içkän zähärmu häsäl. Quyivär eqiŋdin. Mänmu mäşädä silär bilän aq içip çoŋ bolğan.
– Bu gepiŋğu toğra, uka, – Abdul gäpara sol täripidä oltarğan mehanikqa başqilarğa säzdürmäy kšz qisip qoydidä, – biraq sän hazir yeşiŋ kiçik bolsimu, başliq. Yänä kelip, garaj ählini bäş qoldäk bilidiğan, addiy şoferlarniŋ ğemini yäydiğan pasibanimiz. Şuŋa seni Һäydar Nadiroviçniŋ aldida yärgä qaratmasliqqa tirişip işlävatimiz. Yaş jigitniŋ bisini qaqma. Özäŋ bir närsä dävät.
Aŋğiçä mehanik Mamutniŋ aldiğa liq tolturulğan qädähni qoydi.
– Yaman yärdin qistidiŋdä, Abdulka. – Mamut säl hiҗalät bolğandäk ornidin turdi. – Boptu nemä däymiz. Aldi bilän hämmiŋlarni kelivatqan Yeŋi jil bilän täbrikläymän. Uniŋ üstigä bügün duniyağa yeŋi bir adäm — oğul pärzänt kelip oltiridu. Һayat işigini jiğa bilän açqan şu oğlan šmridä külüp štsun!
– Bälli!
– Yaşap kät. Äҗayip tost boldi, – dästihan ätrapidikilär Mamutniŋ sšzigä bäk «hursän» boluşti. Һämmäylän qädählirini dürridä kštirivetişti. Andin yänä käyni-käynidin täbriklär eytilip, bäzmä egisi hiҗalättin yärgä kirip ketivatsimu, Abdulniŋ rohi nahayiti kštiräŋgü edi.
– Mamut uka, – dedi Abdul yänä orunbasarniŋ putiğa hiş qoyup. – Qasimҗan ukimiz meniŋdin oğliğa isim qoyup berişimni štüngän edi. Män bu abroyluq, lekin җavapkär väzipini saŋa jüklimäkçimän.
– Qoy, aka! Ata-anisi bar ämäsmu?
Ular jiraqta. Metrkini bolsa, ätä eliş keräk. Uniŋ üstigä bizmu atidarçiliq qilip qoysaq yamanmu?
– Abdulkam toğra däydu, – çuqiraşti ätraptikilär. Mamut hiҗalätçiliktä qaldi. U häqiqätänmu, mundaq täklipni kütmigän edi. Biraq, här halda, uniŋ oşuği alçu çüşüvatatti.
– Boptu, boptu, qerindaşlar, eytqiniŋlar bolsun. Meniŋ pikrimni inavätkä alsaŋlar, dadisiğa yeqin «Asimҗan» bolsun.
Һämmisi bir-birigä qarap, җim boluşup kätti.
– Asimҗan Qasimҗanğa ata, naresedigä bova boluvatidudä, – gäp qisturdi Abdul.
– Uyğurda yahşi isim azmu? Undaqta Mäsimҗan bolsun…
– Barikalla, bu pak, taza degän mänani bildüridu, – Abdul çavak çelivätti. Uniŋğa, älvättä, başqilarmu qoşuldi.
Mamut qeliplişip qalğan aditi boyiçä, oŋ qolini kštärdi. Oltarğanlar su säpkändäk җim boldi.
– Abdulka, – dedi u sabiq başliğiğa qarap, – esiŋdimu meniŋ tunҗa oğlum tuğulğanda sän maŋa garajğa yeŋi kälgän maşininiŋ açquçini bärginiŋ? Һä, män uni heçqaçan untumaymän. Moşu kämgiçä äl-ağinilärgä seniŋ äşu sehiliğiŋni eytip jürimän.
Abdul ärkäk ğazdäk kerilip, «meniŋ kimligimni bilip qoyuŋlar» degändäk, ğadayğan halda ätraptikilärgä bir qur qarap çiqti.
Mamut bolsa, içidä toŋğuz qatiravatsimu, üzigä yasalma җilvisini jügrätti. Pämiçä, u qoyğan tuzaqqa bir-ikki ämäs, bir top toşqan birla çüşidiğandäk turatti. Umu, Abdul ohşaş, dästihandaşlarğa kšziniŋ quyruğida näzär taşlap, andin Qasimҗanğa tikildi:
– Ailä şaraitiŋ qandaq ukam?
– Pätir yallap turuvatidu, – җavap bärdi Abdul bozirip kätkän jigitni qolaysiz ähvaldin qutulduruş koyida.
– Maŋa bir oy kelivatidu, – dedi Mamut säl humalaşqan kšzliri bilän ätraptikilärni çarliğan halda. – Mäşädä oltarğanlar hämmimiz profkom äzaliri, şundaqmu? Şundaq! Ämsä kelärgä Qasimҗan inimizğa ikki bšlmilik pätirdin birini novätsiz elip berişkä çamimiz kälmamda?
Һämmä ünsiz, tiŋirqap qalğan edi. Ular bu sšzlärniŋ yä çaqçaqliğini, yä içivalğan adämniŋ šz mäyli ämäsligini aŋğiralmay bir-birigä qaraşti. Kšpçilikni oŋaysiz ähvalğa salğan sükütni yänä Abdul buzdi:
– Kelidu, kälmäyçu, – däp vaqiravätkinini šzimu tuymay qaldi. Rastini eytqanda, bügün heçkim Mamuttin mundaq täklipni kütmigän edi. U Mamutniŋ aldidiki qädähni tolturdi.
– Öz qolum bilän quyayçu. Sän degän šzämniŋ şagirti, inim. Mana bu häqiqiy märt, märdanä insaniiŋ sšzi. Adil rähbärlärgä layiq hislät. Bu qädähni seniŋ üçün, sändäk äzimätni tärbiyiläp šstürgän mehrivan anaŋniŋ salamätligi üçün, šsüp çoŋ boluvatqan pärzäntliriŋniŋ keläçigi üçün içküm kelivatidu. Yeŋi jilda hizmitiŋ tehimu šrlisun, ukam.
Һämmisi orunliridin turup çavak çelişti. Mamut qädähtiki «sehirliq» içimlikkä qarap biraz turup qaldi. Däl şu tapta qädähni šzigä, uniŋ içidiki mäyni bolsa, bääyni qirğaqtin teşip çiqişqa intilivatqan deŋizğa, yäni iç-içigä patmayvatqan şatliqniŋ şavquniğa qiyas qilmaqta edi. U kšzlirini jumğan halda, mäyni, bu bähitlik däqiqini uzartqisi kälgändäk, süzüp, uzaq sümärdi. Başqilar bolsa, bir-birigä mänilik beqişip, qollirini dästihandiki çişqabasar säylärgä sozuşti.
Aŋğiçä telefon җiriŋlidi. Abdul aldiraş nogäyni kštärdi.
– Hop, hop. Һazir yetimän, җenim, – dedidä, nogayni orniğa qoydi. Andin hiҗalät bolğan qiyapättä: “Äpu qiliŋlar, ağinilär. Öydikilär kütüp qaldi”, dedi.
– Һeçqisi yoq, Abdulka. Vaqitmu bir yärgä berip qaldi. Mänmu meŋişim keräk. – Saatiğa qariğan Mamutmu aldiraşqa başlidi. Çünki u mähsitigä yätkän edi…
– Hoş, ämsä, ağinilär, dästihiniŋlardin bärikät kätmisun, – dedidä, qandaq «uçtumtut» kirgän bolsa, şundaq tez çiqip kätti.
Uniŋ qarisi jütüşi bilän, bayatin çişini çişiğa besip, aran oltarğanlar šzlirini tutalmay külüşti. Üçäyliri üzülüşkä azla qaldi.
– Vay, baplidiŋdä, Abdulka! – dätti tehila mäydisini tutup, külkidin šzini basalmayvatqan mehanik Qeyim. – İsit, seniŋ garajda štüp ketip barğan šmrüŋ. Ataqliq artist bolar ediŋ…
– Yaq, yaq, – räddiyä bärdi yänä biri, – rejisser degin. Moşuniŋ hämmisini oylap tapqan šziğu.
– Һä, kšpçilik üçün nemä qilmaysän? Bir dana eytqandäk, «hayat – sähnä, adämlär – artist». Һämmisi silärniŋ ğemiŋlarğu, ağinilär. Mabada, bu otquyruq tähtkä çiqidekän, hämmimiz quriduq deginä… – Abdul uluq-kiçik tindi. Andin dästihanğa qarap yänä küldidä, – ändi šzimizniŋkini eliŋlar, – dedi. Yänä külkä kštirildi. Qeyim bayatin içigä su quyulğan botulkilarni elivetip, orniğa tazisini qoydi.
– Monularçu, – dedi u Abdulğa soal näzäridä, Mamuttin qalğan yerim botulka kon'yakni qoliğa elip.
– Tšküvät humpärniŋ risqini, – dedi garaj başliği jirkängändäk.
– Yaq, buni Qasimҗanğa beräyli…
Һämmisi dürridä bügün «pärzäntlik» bolğan yaş şoferğa qaraşti. Uniŋ tür-qiyapitini til bilän täsvirläş äsla mümkin ämästi. Qasimҗan, goya qolidiki «altun beliqni» çüşirip qoyğan bovaydäk miskin, tügmändin quruq qaytqan rävändidäk ğerip, toydin qaytqan anisini täqäza vä tämanna bilän kütüp, andin qattiq omulup qalğan gšdäktäk beçarä häm pärişan halda puğan çekär edi. Bu qetim şundaq külkä kštirildiki, u garajdin alqip, kona şähärniŋ halta koçiliriğa yätkän boluşimu ehtimal. Һär halda, gärçä külkiniŋ šmür uzartidiğini häqiqät bolsa, uşbu ziyapät iştrakçiliriniŋ hayati yänä ikki hässigä kšpiyişi häҗäp ämäs edi.
– Һäy, säraliq šküz, hoşal bolmamsän! Hotun almay turup, pärzänt kšrdüŋ, ha-ha-ha.
– Öymu alidiğan boldi deginä, vä-vä-vä…
– Tohtaŋlar, – dedi Qeyim. – Qasimҗan bügünki hoşalliğini juymisa bolmaydu. U heçnärsä yoqatmidi. Baya hämmimiz pulni täŋ çiqarduq, rastmu? Ataq-abroy, šy bolsa birla adämgä, yäni saŋa tägdi…
– Häp, uyat boldi, akilar. Öydikilär aŋlisa nemä däymän? – yelinğandäk qaridi Qasimҗan.
– Nemä dättiŋ. «Baliliq qilip šylinip qoyuptimän. İştiki akilirim atidarçiliq qilip šy elip bärdi» däysändä.
– «Nävrimiz qeni?» desiçu? – saddä jigitniŋ häqiqätänmu beşi qatqan edi. Oltarğanlarniŋ külkisi garajni zil-ziligä kältürüvätti.
– Tohtaŋlar, – dedi Abdul qayta ävҗigä çiqqan külkini besip. – Bu ändi rastqa aylinidiğan eğir mäsilä boluvatidu. Bügünki gäp Qasimҗanniŋ jutiğa ätila yetidu. Ata-anisi häqniŋ aldida baş kštärgüsiz bolup qalmisun, – u Qeyimğa kšzini qisip qoyup, «quymamsän» degän işarini bärdidä, yänä sšzini davam qildi. – Moşu bizniŋ “Äkrämkamniŋ ärdin qaytqan qizi bar”, däp aŋlivedim. Hatalaşmisam, 5 – 10 kün burun kšzi yoridi. Baya, Qeyim eytqandäk, tšrt-bäşimiz «atidarçiliq» qilip, işigini açsaq yaq demäydu.
– Rast däysän, – uniŋ tügminigä su quydi Qeyim. – Yalğuz qiziniŋ bähtini umu oylaydiğandu.
– Mana hotunmu täyyar, balimu täyyar, däŋlar! – dedi biri.
– Baliğa isimmu täyyar, šymu täyyar, – dedi ikkinçisi. Yänä külkä ovҗ aldi.
Һä, bu qeri duniyaniŋ işliri tilsim vä qiziq. Alla adämlärni başqa mähluqlarğa nisbätän äqilligiräk, birqarimaqqa ohşaşla, nä qilğuluqlarni qilidiğan ikki qolluq, beşi qayğan täräpkä maŋiveridiğan ikki putluq qilip yaratqini bilän, müҗäz-hulqini alvan türlük, bäzidä, yaritip qoyup, šzimu häyran qalğidäk, bäthäş, tetiqsiz, saddä, gšl qilip qoyğiniğa puşaymanmu qilsa keräk. Һazir dästihan ätrapida qizip kätkän ziyapättiki adämlärmu başqa qäbilidaşliridin zadila päriq qilmatti. Bir dästihandiki ohşaşla yemäk-içmäklärni istimal qilişsimu, mähsiti, niyiti bir-birigä tamamän ohşimatti. Һätta külkilirimu härqaysisiniŋ šzigila has, täkrarlanmas hislitidin deräk berip turatti. Biriniŋ külkisi poqaq käptärniŋ buğuldişini äslätsä, yänä birliriniŋ ältäk ğorazlarniŋ qiçqirişi, qoylarniŋ märişi, iştlarniŋ qavaşlirini vä qandaqtu-bir adämzatqa namälum moҗudatlarniŋ ğäliti avazliridäk aŋlinatti.
Bir çağda Qeyim Abdulni җäynigi bilän noqudi:
On külkiniŋ bir jiğisi bolidiğan, adaş! Ätä daq yärgä oltirip qalmayli.
Änsirimä. Uniŋ ğemini qilip qoyduq. Bayila Maysarä Mamutniŋ «kozırini» ğenimät qilip ülgärdi. Ändi bu siliq çokanniŋ täğdiri bizniŋ qolimizda. U honçidiki pomidorni aliqiniğa selip miҗivättidä, andin: “Mana kšrdüŋmu”, däl moşundaq, süydügini çiqirivetimiz, – dedi.
Sän… sän artistmu ämäs, intayin hätärlik şäytan ekänsän, dostum, – tili kalvalişişqa başliğan Qeyim Abdulniŋ mäydisigä kšrsätküç barmiğini tiräp, yänä helä närsilärni demäkçi edi. Lekin Abdul uni silkivätti.
Sän quyruğuŋni qis. Şundaq qazanğa şundaq çšmüç!
***
Bu çağda šyidä, ikki kişilik käŋ karivättä toğrisiğa düm yetivelip, šz «olҗisini», bügün Mamutniŋ seyfidin haŋsir qilğan qelin papkidiki qäğäzlärni varaqlap kšrüvatqan Maysarä birdä külsä, birdä häyran bolatti. Mamutniŋ jillap jiqqan bu däsmiyisi kšpligän imzasiz ärizä, täyyarliğuçi, ekspeditorlarniŋ mähsulat setivalğan vä ularni štküzgini häqqidiki sahta hšҗҗätlärniŋ kšçärmiliri, juquridin kälgän mehmanlarniŋ sätäŋlär bilän saunida yaliŋaç däm elivatqanda astirtin çüşirivelingän räsimliri vä hakaza, härqandaq şaraitta härqandaq räqivini matqa oltarğuzidiğan “kompromat”, yäni arisiğa qil siğmaydiğan dälil-faktlardin ibarät edi.
– Vay, kapiräy, – däp çeqiravätti Maysarä novättiki sürätni kšrüp. Uniŋda Һäydar Nadiroviç ikkisiniŋ tolimu qolaysiz ähvaldiki äksi namayän edi. «İplas… meniŋmu peyimgä çüşkän ekändä! Tohta, ändi ana-manaŋni kšrsätmäydiğan bolsam! Maysarä degän çirayliq etimni yštkävetimän»…
Yänä bir sürät qoliğa çiqti. Uniŋda šzi tir yaliŋaç yatatti. Yenida käynini qilip yatqan är kişinimu tonuveliş asan edi. U İmär. Uni heçkim bilän çataşturuş mümkin ämästi. Ğolluq, muskulliri boksçilarniŋkidäk bšrtüp çiqip turğan, ayallar käynidin zoqlinip qaraydiğan «hotunpäläz» İmär. Häq nemä desä dävärsun! Maysarä bäribir bu oyun-tamaşiğa bäk mayil, tapqinini tšküp-çeçip, duniyadin beğäm yaşaydiğan İmärni seğinidu. U yenida yoq künliri beşiğa qoyğan yastuğini puraydu. Çüşliridä tolğinip, yaş, otluq bädini tär, haraq vä tamaka hidi kätmäydiğan İmärniŋ eğir bästini kinäydu. «Mäyli hazirçä şundaq qutirap jürsun. Biraq bäribir meniŋ bolidu» dätti šzigä işäşlik Maysarä.
Qiz Һäydar bilän «çüşkän» räsimni uşşaq jirtip, haҗäthaniğa aqturuvätti. İmär bilän, dümbisi bolsimu bäribir, äkis etilgän şähvanä fakt-deräkni bolsa heliğiçä u yaq, bu yeqidin qariğandin keyin, uzaq oylinip, ahir, saqlap qoyuş qarariğa käldi. Bu keläçäktä šz bähtini qorğaş üçünmu ünümlük qural edi. «Bu äҗriŋ üçün tağdäk gunayiŋniŋ tiymaqtäk yeridin keçäy, hšrmätlik Mamut Savutoviç» däp piçirliğan qiz pisiŋŋidä külüp qoydi.
Äsli Maysarini bu mähkimigä katip qilip orunlaşturğan İmär edi. Ular Maysarä oquşqa çüşälmäy, şähärdiki kafelarniŋ biridä işläp jürgändä tonuşqan. Kelişkän, märt, puldar jigit yaş pärqi helila çoŋ bolsimu, addiy, saddä sära qizini birdinla ram qilivaldi. Qiz aşiq edi. Lekin jigit üçün u kšpligän qisqaetäkliklärniŋ biri boldi, halas. Adättä, mundaq äyşi-işrätlik munasivätlärni tezla üzivetidiğan İmär, nemişkidu, moşu Maysaridin zadila neri bolğusi kälmidi. İdaridiki kšptin beri işlävatqan katip ayal pensiyagä çiqişi bilänla, Һäydar Nadiroviçniŋ aldiğa kirdi. «Yezidiki tuqqanlarniŋ qizi edi. Kšz-qulaq bol däp җekigän. Mäktäpni yahşi pütärgän savatliq, sürättäkla qiz. Rusçisimu yaman ämäs», däp yalvurup degidäk işqa alğuzdi. Һäydarğa uniŋ «sürättäk» degän sšzi alahidä täsir qildi. İkkisiniŋ arisida yäŋ içi «şärtnamä» tüzülgän edi. Qiz Һäydarğa, häqiqätänmu, yeqip qaldi. Jil štmäy Maysarä bir bšlmilik pätir aldi. Bu uniŋ äŋ bähitlik künliri edi. Yaşliğiniŋ, pakliğiniŋ ğunçisini İmärgä işäş qilip bärgän qiz üçün bu katäktäk šy җännättiki hurliqalarniŋ sarayliridinmu artuq edi. İmärniŋ yoğan bästigä siŋip kätküsi kälgändäk ärkiläp, soylap štküzgän talay mästanä tünlär qandaqmu esidin kätsun! Qiz zor, parlaq keläçäktin ümüt üzmäy, toy kšynigini kiyidiğan päytni kütätti. Jigit bolsa, toy häqqidä «lam» däp eğiz açmatti. Lekin uniŋ šyni qimmät җihazlarğa tolturup, yemäk-içmäk bilän täminläp, esil kiyimlärni soğa qilişini qiz sšygüdinmu artuq kšrdi.
– Aldirima, qoçiğim. Yoğan, haşamätlik šylärni salğanda, äl eğizida qalğidäk toy qilimiz, – dedi birdä säl içip kälgän İmär. – U künlär jiraq ämäs. Biraq sän maŋa yardäm qilişiŋ keräk?
– Qandaq qilip?
– Bügün Һäydarni mehman qilip qoyayli. İşqa aldi, šy bärdi. Rähmät eytiş keräkqu!
– Bu zadila esimğa kälmäptu.
– Yahşi ämäs, äqilligim. Yahşiliqqa yahşiliq qaytursaŋ, u yänä yahşiliq äkilidu ämäsmu!
– Restoranğa çaqirimizmu?
– Yaq, uyat bolidu. Özi elip bärgän šyni kšrsündä! Sän bügün işqa barma. Bar hüniriŋni sal. Һaҗät bolsa restorandin tamaq, içimlik aldur. – İmär şundaq dedidä, Maysarigä bir tutam ahça tutquzup, işqa kätti.
Kündä külüp qarşi elip, häyäl qilmay häsäl, limon selinğan çay, qändälätlärni äkiridiğan Maysarä bügün yoq edi.
– «Һäҗäva, zadila işqa keçikmäydiğanğu, – däp oylidi Һäydar Nadiroviç. – Birär heyim-hätärgä uçrap qalmiğandu.
Çüşmu boldi. Qiz tehi yoq. Başliq qädimkidäkla änsiräşkä başlidi. Eniğiraği, künigä 5 – 10 qetim kirip çiqidiğan, şähla kšzlirini oynitip, mahir häykältaraşniŋ qolidin çiqqandäk çirayliq bädinini liğirlitip, kšziniŋ yeğini yäydiğan mävlanä periştäsini seğinişqa başliğan edi. Sürüştüräy desä, äp kšrmäydu. «Monu at quyruq, İmär nädä jüridiğandu» däp içidä ğuduŋşivedi şuan birsi işikni çäkti.
– Kirişä.
– Ruhsätmu, Һäydar Nadiroviç, ässalamu äläyküm!
– Vaäläyküm, salamçi jigit, käl, käl.
– Kälduq, aka.
– Kälginiŋni kšrüvatimän. Ävu tuqqiniŋ yoqqu bügün. Öy alğandin beri šzgärdiğu.
– Şundaq!
– Nemä şundaq?! – terikişkä başlidi Һäydar.
– Özgärdi, aka, – İmär heҗiyip ättäy çişiğa tegişkä başliğan, biraq uniŋ älpazidin säl çšçidimu, işni buzuvalmay däp, gäpniŋ «lillasini» eytti.
Maysarä keçä sizdin uyulup, maŋa qoŋğuraq qiptu. «Uyat bolup kätti. Mehmanğa çaqirip, šyni juyup bärsäm», däydu. Şuŋa bügün täyyarliq qilivatidu. İştin keyin sizni başlap kelişimni iltimas qildi.
Mundaq gäpni kütmigän Һäydar biraz tiŋirqap qaldidä, andin üzidä täbässüm päyda bolup, kšzliri oynap kätti. İmärmu bu qolayliq päytni qoldin bärgüsi kälmidi.
– Biraq, aka, bügün meniŋmu muhim işim bar edi. Şuŋa silär bilän uzaq oltiralmisam keräk. Siz yäŋgämgä «bügün säpärgä maŋimän» däp qoysiŋiz bolatti, – däp sirliq heҗaydi İmär.
Һäydar uni çüşändi. Şäytini ortaq bu ikki ärvaza arisida jipsiz kelişim tüzülgän edi. Һär ikkisi hoşal. Çoŋi kšptin kütkän şerin päytlär sekundlap yeqinlavatqiniğa şatlansa, kiçigi šziniŋ mähsätlik reҗiliriniŋ, armanliriniŋ häl boluvatqinidin mämnun bolup, qin-qiniğa patmas edi.
Qoŋğuraq җiriŋlidi. Maysarä hoduqup, täntiräp, jürüp işikni açti. Uniŋ aldida bir quçaq gül kštärgän Һäydar Nadiroviç, yenida räŋlik lentilar bilän çigilgän korobkilarni kštärgän İmär külümsiräp turatti.
– Huş käpsiz… käpsilär, äziz mehmanlar! Täklip qilmisam, šzäŋlar bilip kälmäydekänsilär.
– Yaq, yaq, u nemä deginiŋiz, – Һäydarniŋ tili aranla sšzgä käldi. Һazir qizni kündä degidäk kšridiğan Һäydarla ämäs, kün arilap qoynida yatidiğan İmärmu šz kšzlirigä işänmäyvatatti. Ularniŋ aldida kündiki Maysarä ämäs, näq päri, çšçäklärdiki hurliqa, räŋlik moda jurnalliriniŋ sirtidiki kinoaktrisiliridäk bir gšzäl külüp turatti. Qiz pisiŋŋidä küldi. U mähsitigä yätkän edi. Yäni, İmärniŋ çirayi tezla šzgärginigä qariğanda, uniŋda räşq oti lapla yandi.
Dit bilän yasalğan bay dästihanda oltarğanlarniŋ sšhbiti başta ançä qamlaşmiğini bilän, kšp štmäy, bir-ikki täbrik tosttin keyin asta qinğa çüşüp, sahiphan vä mehmanlar arisida, qandaqtu-bir yeqinliq, šzara mäyin sezim ornaşqa başliğan edi. Һäydar gäpara šy içini birqur kšzdin käçürdi. Һämmä närsä šz ornida. Päm vä dit bilän tallanğan җabduq, җihazlar. Äynä täkçidiki çirayliq vazida u yeŋila soğa qilğan çoğdäk güldästä šygä tehimu hšsün qoşup turidu. Amma mahir gülçi ustiliq bilän tallap tizğan bir dästä gül qançä gšzäl bolup, härqandaq qataŋğur qälblärni oyğitip tävrändürmisun, bäribir bügün bšläkçä gšzäl bolup kätkän Maysariniŋ kšläŋgüsidä qalatti. Һäydar Nadiroviç ğil-pal, «Qaçan ketisän humpär» degändäk, İmärgä aliyip qoyidu. Uniŋ bolsa, hali harap edi. Maysarini bügün kšrüvatqandäk kšz astidin uniŋğa toymay qaratti. Qolda bar altunniŋ qädrini bilmäy, uni šz qoli bilän mänsäp-mänpiyät üçün monu dälliniŋ qoyniğa iştirip berivatqiniğa puşayman qilar edi. Qizğiniştin jüräk-bağri kavap boluvatatti. Biraq, amal qançä. Һäydarğa bärgän vädigä vapa qiliş ämäs, yänila şu quv mänsäpkä bolğan qarğu iştiyaq bäribir yäŋmäktä edi. «Biylik qolumğa kiridekän, mundaq Maysarilärniŋ yänä yüzi aldimğa šzi kelidu», däp içidä šzigä šzi mädät berätti.
Novättiki qädählär içilgändin keyin, İmär saatiğa bir qaravelip, «hiҗalät» bolğan qiyapättä sšz qatti:
Һäydar Nadiroviç, mümkin bolsa, maŋa iҗazät bärsäŋlar. Bügün çüştä mälidin inim hävärläşkän edi. Apam säl betap bolup qalğan kšrünidu. Dora-därmäklärni yätküzüp berişim keräk boluvatidu.
Maysariniŋ beşidin bir qoyuq soğ su quyulğandäk boldi. U ziyapätniŋ mundaq tüs elişini oylimiğan edi. Aridiki җim-җitliqni Һäydar buzdi:
– Apaŋ ağrivatsa, barmisaŋ bolmaydu. Anini hapaş qilip Mäkkigä apirip kälsäkmu, bir keçilik baqqinini aqlalmaymiz. Şundaq ämäsmu? – däp Maysarigä qaridi.
– Şundaq, şundaqqu… – dedidä, ornidin turup, sirtqa maŋğilivatqan İmärgä tälmürüp qaridi.
– Rähmät. Undaqta hoş, ränҗimäŋ Һäydarka.
– Һeçqisi yoq. Ätä şänbä. Һaҗät bolsa, bir häptigä ruhsät beräy.
Maysarä İmärni uzatqili çiqti.
– Һeçnärsidin änsirimä. Umu birazdin keyin ketidu. Hotunidin šlgidäk qorqidiğan šlümtük bu. – İmär şundaq dedidä, Maysarini ağzinimu açquzmay, levidin sšydidä, quyruqni hada qildi.
Maysärä qaytip kirgändä, Һäydar Nadiroviç heçnärsä bolmiğandäk ärkin, azadä oltiratti.
– Sizni zeriktürüp qoyidiğan boldum. Uniŋ üstigä İmär akamniŋ işi çiqip qalğinini demämsiz.
– Һeç gäp ämäs. Rastla, silärniŋ tuqqançiliğiŋlar bar ämäsmu.
Bu uçtumtut soal qizni mäŋditip qoydi. Şundimu tez šzini qolğa aldi:
– Һä, şundaq. Uruq-tuqqan, kiçigimizdin bir jutta šstuq.
– Öziŋizniŋ ata-anisi, qerindaşliriŋizniŋ ähvali yahşidu?
– Rähmät, yahşi. Mänmu ularğa qarişip turuvatimän. Biyil siŋlim mäktäpni pütirip, oquşqa kälmäkçi. Özäm bilän turup oquydu, – däp oylavatimän.
– Һä, yahşi, yahşi. Qerindaş degän bir-birigä yšläk bolmisa bekar, siŋlim, – qeni ämsä, şularniŋ salamätligi üçün elip qoyayli.
İmär kätkändin keyin saqiliq hizmitini šz qoliğa alğan Һäydar qizniŋ yerim içilgän stakinini tolturdi.
– Qeni, qeni, uyalmaŋ, biz degän šz, kštirivetiŋ.
– Üç adämgä qariğanda, ikki adämniŋ sšhbät-bäzmisi oçuq, qiziq, sirliq bolidiğan ohşaydu.
– Siz män äkälgän soğilarni eçip, qarap qoyaymu demäysizğu, Maya? – Һäydar ornidin turup korobkilarni açti. Uniŋ biridin sinalğu, yänä biridin çät älniŋ qimmät, hrustal' qaça-qomuçliri çiqti. Maysariniŋ kšzliri oynap kätti. Bu künlärdä mundaq esil buyumlarni kündüzimu çiraq yandurup tepiş täs edi.
– Vay, Һäydar Nadiroviç, nemigä avarä boldiŋiz? Moşu šyni elip bärginiŋiz meniŋ üçün çoŋ soğa ediğu, – ağzi oçuq qalğan Maysariniŋ hoşalliği qiniğa patmay qalğan edi.
– Yoğusi, siŋlim. «Altun üzükkä – yaqut kšz» degän. Bu ärzimäs närsilär bolsimu šyüŋizgä hšsün qoşar däymän. Qeni ändi bularnimu juyayli.
Qiz bu qetim, ilgärkidäk nazlanmay qädähni kštirivätti. Därru Һäydar qizniŋ yeniğa käldi:
– Qeni, ändi buni šz qolum bilän taqap qoyay.
U yançuğidin çirayliq qapçuq-korobkidin altun zänҗirni çiqardi. Zänҗirniŋ jüräkçä ohşaş esil teşimu bar edi. Qiz uyulup, qizirip ketivatsimu, çaçlirini jiğip, tiklimä äynäkniŋ aldiğa käldi. Һäydar uniŋ käynidä turup, zänҗirni avaylap, helä uzaqta qizniŋ boyniğa asti.
– Rähmät, Һäydar Nadiroviç.
– Meni buniŋdin keyin Һäydar desäŋmu bolidu. Häq yoq yärdä.., – u qizni quçaqlap boynidin sšydi.
– Qoyuvetiŋ, uyat, Һäydar aka… – haraqniŋ täsirimu, yä qimmät soğilardin beşi aylandimu, Maysarä šzini barğansiri Һäydarniŋ ilkigä berişkä başliğan edi. Kim bilidu, tünügünki säraliq qizmu ändi şähär şaraitiğa maslişip, qisqa yaşliqtin hayatniŋ šzigä buyriğan bar änçisini alğusi kälgändu? Bu uniŋ šzigila mälum mähpiyät edidä…
Ätigänligi u Һäydarniŋ quçiğida ohandi. Beşiniŋ ziŋildap ağriğiniğa çidimay, yaliŋaç peti aşhaniğa jügärdi. Bir çinä soğ suni sümärgändin keyin, yenip kirip üstigä yenik halatni arttidä, kiçik balidäk puşuldap, duniyadin beğäm uhlavatqan yeŋi aşnisiğa qarap hiyalğa patti.
– «Nemisi bar, – däp oylatti Maysarä.
– Mundaq šy, soğilarni uniŋğa ata-anisimu elip berälmätti. Uniŋ üstigä tündä Һäydar yoğaniraq šy selip, ata-anilirini, qerindaşlirini yeniğa äkivelişkä, aliy oquş orniğa çüşüşkä yardäm qilidiğanliğini eytti. Ançä qerimu ämäs, küç-quviti, dšlitimu, mänsivimu hağda, sšzini ikki qilmaydiğan adäm. İmärçu? Rast, uniŋ tutami yoq. Һäydar ohşaş bäquvät ämäs, amma yaş, çirayliq. Unimu qoldin çiqarmas keräk. Ahşam Һäydar eytqandäk, ikkisiniŋ munasiviti häqqidä insan balisi ämäs, uçqan çivinmu heçnärsä bilmişi keräk! Bu – Һäydarniŋ birla vä üzül-kesil şärti. Äksi täğdirdä, qiz hämmidin mährum bolidu. Bu şärtkä Maysarimu mänpiyätdar. Tili yumşaq mozay ikki inäknimu emiveridu, ämäsmu!
Şänbä küni bolğaçqa, ular naşta qilipla, şähär sirtiğa säylä qilişqa atlandi. Ularni sirttin bayqiğan adämlär bir-birigä mehrivan, inaq ata-bala däpmu qalatti. Bir qiziği, yäni Maysarä üçün ävzili, şähär adämliriniŋ bir-biri bilän karimu yoq.

(Davami bar).

Bälüşüş

Javap qalduruŋ