Biz bilidiğan Temirhan ağa

0
292 ret oqıldı

Moşu maqalini yezivatqan här ikkilimiz hizmät babi bilän yarkäntlik bolup qalduq. Bu täväniŋ adämliri mehmandost, huşmuamililik vä kämtar kelidiğanliğini, umumän, Ösäk vadisiniŋ daŋqini çiqirip kelivatqan işlämçan dehanlar makani ekänligini ilgiri aŋlap jürgän bolsaq, ändi bularniŋ hämmisi häqiqätänmu şundaq ekänligigä kšzümizni toluq yätküzduq. “İşlämçan dehanlar” demäkçi, Yarkänt täväsi šziniŋ “Etiz mälikisi” bilän mäşhur bolsa, u äşu işlämçan dehanlarniŋ äҗri däp çüşinişimiz keräk. Bizniŋ birimiz “Yarkänt krahmal-şirnä zavodi” җavapkärligi çäklängän yoldaşliğini işqa qoşqanda yarkäntlik kšmüqonaq šstürgüçilärniŋ närq ihtisadi şaraitida duç kelivatqan bäzibir mäsililärgä šzimizmu duçar bolduq. Bu maqalimizda äynä şu qiyinçiliqlar toğriliq ämäs, bälki ularni häl qilişqa birkişilik ülüşini qoşqan, isim-şäripi pütkül qazaqstanliqlarğa yahşi mälum, ätrapiğa dayim šziniŋ qälbidä bar şäpqät nurini çeçip turidiğan insan toğriliq yezişni insaniy borçimiz däp bilduq. U adäm — Temirhan Mıŋaydaroğli Dosmuhambetov.
Diqqätçan gezithan bu isimni aŋlap, “juquri rähbiriy hizmätlärdä bolğan ämäldarniŋ yarkäntlik kšmüqonaq šstürgüçilär bilän qandaq munasiviti bar?” däp häyran qelişi mümkin. Ägär şundaq bolsa, bu soalğa җavap berip kšräyli.
Hatalaşmisaq, 2010-jilniŋ Ösäk vadisini tehimu gšzällikkä bšligän may eyiniŋ ahirqi künliriniŋ biri edi. Yarkäntliklär dayim isim-şäripini hšrmät bilän tilğa alidiğan jutdişi, җämiyät vä dšlät ärbabi, Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati Quanış Sultanov tuğulup šskän jutiğa dosti Temirhan Dosmuhambetov bilän käldi. Nahiyädiki barliq yeza okrugliriniŋ ahalisi bilän uçrişişlarni štküzüp, yärlik häliqniŋ ähvali, turmuş-şaraiti bilän tonuşti. Mana şu uçrişişlar päytidä biz uniŋ bilän billä bolduq.
Bizgä yahşi mälumki, ägär härqandaq yarkäntlik dehandin “Sizniŋ ustaziŋiz kim?” däp sorisiŋiz, huddi ularniŋ hämmisi kelişivalğandäk, “Nikolay Nikitıç Golovatskiy” däp җavap beridu. Ändi äynä şu uçrişişlarda Temirhan Mıŋaydaroğli kšmüqonaq šstürüşniŋ zamaniviy tehnologiyalirini qandaq šzläştürüş keräk ekänligini, uni pärviş qiliş üçün ilim-pän yeŋiliqliridin paydilinişniŋ yol-yoruqlirini, kšmüqonaqni suğarğanda äŋ aldi bilän nemilärgä alahidä ähmiyät beriş lazimliğini, qisqisi, bizgila ämäs, nä-nä täҗribilik dehanlarğa namälum bolğan närsilärni tizip eytip bärdi. Şunda pütkül Yarkänttä atiği bar, hazir pensiya yeşida bolğaçqa, qutluq kätminini balisiğa štküzüp bärgän bir dehan “Ägär män başqidin etizğa çiqsam, Temirhan Mıŋaydaroğlini šzämgä ustaz tutattim vä uniŋ bu sahadiki bilimini paydilinişni yaş dehanlarğa nesihät süpitidä eytqan bolar edim”, däp uniŋğa bolğan minnätdarliğini yoşuralmay qalğanliğiğa kšpçilik guva bolğan edi.
Aridin bir jil štüp, Temirhan Dosmahambetov yänä Yarkäntkä qäläm täşrip qildi. Äşu uçrişişlarda eytilğan dehanlarniŋ pikir-täkliplirini yänä bir qetim ätrapliq üginiş üçün Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Senatiniŋ deputati Baqıtjan Jumağulov bilän kšrnäklik alim Abay Sağitovni billä elip käptu. Ular bu qetim Tasqın Japarqulniŋ rähbärligidiki “Ernar” dehan egiligidä, şundaqla “Yarkänt krahmal-şirnä zavodi” ҖÇYda bolup, iş җäriyanliri bilän tonuşti. Bu qetimmu ular yarkäntlik kšmüqonaq šstürgüçilärniŋ tiläk-istäklirini yänä bir qetim aŋlap, “etiz mälikisidin” elinivatqan dandin yetiştürülidiğan mähsulat türlirini tehimu kšpäytiş üçün hškümättin qoşumçä subsidiya elişqa hämkarlişiş istigini bildürdi. Kšp štmäyla qoşumçä mäbläğ bšlündi. Uniŋ mevisini päqät Panfilov nahiyäsiniŋ dehanlirila ämäs, bälki kšmüqonaq yetiştürüş bilän şuğullinidiğan elimizniŋ җay-җayliridiki barliq dehan egilikliri kšrdi. Çünki, hazir sir ämäs, şu jilliri dehanlar yetiştürgän hosulini štküzidiğan yär tapalmay, miŋliğan tonna quruq kšmüqonaq deni qar astida qalğan päytlärmu, çirip-sesiğan vaqitlarmu bolğan edi. Temirhan Mıŋaydaroğliniŋ kšp küç çiqirişi bilän dehanlar bir gektar terilğuluq üçün 30 miŋ täŋgä subsidiya eliş mükinçiligigä egä boldi. Umumän alğanda, şu jilliri yarkäntlik kšmüqonaq šstürgüçilär җämi 2 milliard 800 million täŋgä yardäm pulini aldi. Nätiҗidä terilğuluq mäydani sezilärlik däriҗidä käŋiyip, hosuldarliq hässiläp aşti. Äŋ muhimi, dehanlar yetiştürgän mähsulatini štküzüş avarigärçiligidin tamamän qutuldi.
Sšz boluvatqan äşu jilliri Temirhan Mıŋaydaroğli juquri däriҗilik lavazimni egilävatqan bolsimu, u täsis qilğan “Bayserke Agro” holdingi häm çarviçiliq, häm dehançiliq sahasi bilän şuğullinip, elimizdä ilgiri-keyin bolmiğan utuqlarni qolğa kältürüvatqan edi. “Bayserke Agroniŋ” etizliğida šsüvatqan kšmüqonaq şaŋlirida egizligi 4-5 metrğa yätkän “etiz mälikisini” kšrgändä, häyran qalğanliğimizni, ändi kšmüqonaqniŋ här gektaridin 150 tsentner hosul elinip, Yättisu täväsidä yeŋi rekord qolğa kältürülgändä, Temirhan Dosmuhambetovniŋ häqiqätänmu sahaniŋ ilğar tehnologiyalirini işläpçiqirişqa җariy qilişta häqiqiy liderğa aylanğanliğini tehi untumiduq.
Eytiş keräkki, “Holding qarimiğidiki gollandliq seğin siyirniŋ härbiridin tävlügigä 72 litr süt seğilidu”, degändä uniŋğa heçkim işänmigän edi. Çünki saha mutähässisliri bu kšrsätküçkä işänmäslik bilän qarap, mähsus komissiyamu täşkil qilidu. Nätiҗidä komissiyaniŋ bir siyirdin tävlügigä hätta 77 litr süt seğişqa bolidiğanliğiğa kšzi yätkän. Bu täkşürüşniŋ nätiҗisi toğriliq ammiviy ähbarat vasitiliridä Temirhan Mıŋaydaroğliniŋ işbilärmänligi, ilğar tehnologiyalärdin ünümlük paydilinişniŋ mana moşundaq nätiҗilärgä elip kelidiğanliği toğriliq yezilip, hämmigä ülgä bolğan edi.
Panfilov nahiyäsidä äşu “Bayserke Agroniŋ” zamaniviy tehnologiya bilän selinğan teplitsisi bar. Moşu 4,5 gektar mäydanni egiläydiğan teplitsida päqät štkän jilila 800 tonna tomat mähsulatliri yetiştürüldi. Ägär elimiz Prezidentiniŋ Qazaqstanniŋ agrokompleksini duniyaniŋ ilğar tehnologiyaliri bilän täminläş boyiçä berilgän tapşurmilirini ämälgä aşuruvatqan işläpçiqiriş orunlirini misalğa kältürsäk, sšzsiz, äŋ aldi bilän “Bayserke Agroni” tilğa alidiğan bolimiz. Tinmay izdiniş, duniyada täҗribidin štkän tehnologiyalärni käŋ qolliniş arqiliq qolğa kältürülgän bu utuqlarni vilayät hakimi Amandıq Batalov regiondiki dehanlar bilän här uçraşqinida dayim tilğa elip, başqilarğa ülgä süpitidä kšrsitip kelivatqanliğimu bekar ämäs.
2013-jili Temirhan Mıŋaydaroğli Panfilov nahiyäsigä novättiki qetim käldi. Bu qetim Yarkänt şähiriniŋ turğunliri uniŋğa birär sport kompleksini selip beriş iltimasi bilän muraҗiät qildi. Mehman bu iltimasni orunlaşqa šz vädisini bärgändä, helä-helimiz uniŋğa işänmäslik bilän qariğan eduq. Biraq häliqniŋ amanitini orunlaşni šziniŋ grajdanliq borçi däp bilidiğan Temirhan ağa vädisigä vapadar ekänligini yänä bir qetim ispatlidi. Kšp štmäyla Yarkänt şähiriniŋ şäriq täripidin üç gektarğa yeqin yär bšlünüp, sport kompleksi selinişqa başlidi. Bu yeŋiliq pütkül Ösäk vadisi hälqini hoşalliqqa bšläp, ularniŋ Temirhan Mıŋaydaroğliğa bolğan hšrmät-işänçisi tehimu aşti.
2015-jilniŋ noyabr' eyida umumiy mäydani 28000 kvadrat-metrdin ibarät zamaniviy Sport kompleksi paydinişqa berildi. Bu kompleksniŋ üsti yepiq sariyida 984 kvadrat-metrliq oyun, 218 kvadrat-metrliq boks, 35 kvadrat-metrliq trenajer zali vä başqimu mähsätlärgä bälgülängän birnäççä bšlmilär bar. Bügün №2 Balilar vä šsmürlär sport mäktivi atalğan bu kompleksta miŋğa yeqin qarakšzlirimiz sportniŋ onğa yeqin türi bilän şuğullinivatidu. Ötkän jillar mabaynida sport mäktiviniŋ tüläkliri nahiyälik, vilayätlik, җumhuriyätlik, hätta häliqara musabiqilärdä eğiz tolturup eytqidäk utuqlarğa yätti. Atap-eytsaq, üç oquğuçi boks boyiçä Almuta vilayitiniŋ çempioni ataldi; onğa yeqin boksçi vilayät birinçiligidä mukapatliq orunlardin kšründi; voleybol boyiçä üç dürkün vilayät çempioni bolğan bäş yaş voleybolçi vilayätniŋ tallanma komandisiniŋ tärkividä oynavatidu; basketbol bilän grek-rim kürişi boyiçä Almuta vilayätlik tallanma komandisiniŋ tärkividä onğa yeqin sport mäktiviniŋ oquğuçisi bar. Ändi Aynur Ärkinova isimliq qizimiz djiu-djitsudin Astana şähiridä štkän duniya birinçiligidä 48 kilogrammliq salmaq däriҗisidä ringqa çiqip, duniya çempioni ataldi. Sport mäktiviniŋ tüläkliri qolğa kältürüvatqan mundaq utuqlarni eytivätsäk, ular helila nurğun. Buniŋ hämmisi biz sšz qilivatqan Temirhan Dosmuhambetovniŋ himmitidur.
Eytiş keräkki, Yarkänt şähiridiki juqurida sšz bolğan sport mäktivi Temirhan Mıŋaydaroğliniŋ Qazaqstan sportiğa siŋärgän täŋdişi yoq ämgiginiŋ päqät birla kšrünüşi. Öz vaqtida ämgäk yolini addiy mäşiqländürgüçidin başliğan u HII qetim çaqirilğan Qazaqstan Aliy Keŋişiniŋ deputati, Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamentiniŋ deputati, Qazaqstan Җumhuriyiti Sport vä turizm ministri, Qazaqstan Җumhuriyiti Yaşlar, sport vä turizm ministri, Qazaqstan Җumhuriyiti Prezidentiniŋ İş başqurğuçisi, Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati, Qazaqstan Җumhuriyiti Milliy olimpiada komitetiniŋ prezidenti, Astana şähiriniŋ hakimi ohşaş juquri lavazimlarni egilidi. Uniŋ Vätän vä häliq aldidiki utuqluq paaliyiti juquri bahalinip, II däriҗilik “Bars” ordeni bilän mukapatlandi, onliğan tävälludluq medal'lar bilän täğdirländi. SSSRniŋ hizmät kšrsätkän mäşiqländürgüçisi ataldi.
1949-jilniŋ 8-mart küni Qostanay vilayitiniŋ Menislavka yezisida duniyağa kälgän Temirhan ağa Almutidiki Qazaq dšlät täntärbiyä institutini täntärbiyä päniniŋ muällimi mutähässisligi boyiçä tamamliğan. Keyiniräk bilimini tehimu yetildürüş mähsitidä äl-Farabi namidiki Qazaq milliy dšlät universitetiniŋ ädliyä fakul'tetida oqudi. Ämgäk paaliyitini addiy mäşiqländürgüçidin başliğan Temirhan Mıŋaydaroğliniŋ kštirilgän pälliliri bilän egiligän lavazimlirini juqurida eytip šttuq. Bulardin taşqiri u pedagogika pänliriniŋ namziti ilmiy däriҗisigä egä, sport vä täntärbiyä aliy oquş orunliriniŋ studentliri üçün yezilğan onliğan oquş quralliri bilän metodikiliq tävsiyälärniŋ muällipi.
Äynä şundaq insan bilän yeqin munasivättä bolğanliğimiz üçün šzimizni bähitlik his qilimiz. Pursättin paydilinip, Temirhan Mıŋaydaroğli Dosmuhambetovni şanliq tävälludi — 70-bahari bilän qizğin vä sämimiy täbrikläp, mustähkäm salamätlik, ailäviy hatirҗämlik tiläymiz.

Serik AQSUBAEV,
Zakirҗan KUZİEV,
Panfilov nahiyäsiniŋ Pähriy grajdanliri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ