«Keliŋlar, dostlar, kšlgä barayli…»

0
36 ret oqıldı

Qazaqstan Kompozitorlar ittipaqiniŋ äzasi, kšrnäklik kompozitor İsmayilҗan İsaevniŋ däsläpki nahşisi äynä şundaq başlinidu. «Bu nahşa qandaq barliqqa käldi? Uyğur mäktäpliridä nemişkä balilarğa beğişlanğan uyğurçä nahşilar yoq?» degän soallar uniŋğa mäktäp partisidila aram bärmigän ekän. İsmayilҗan İsaev 1936-jili Uyğur nahiyäsiniŋ Avat yezisida tuğuldi. Başlanğuçni Avatta oqup, andin Aqsu ottura mäktivigä yštkilidu. Oninçi sinipni Çonҗa yezisida pütiridu.
– Baliliğimda tartqan җapa-mäşäqätlärni äskä alsam, kšzlirimgä yaşqa kelidu, – däydu İsmayilҗan aka. – Çünki meniŋ baliliğim Uluq Vätän uruşi jilliriğa toğra käldi. Mäktäptin-mäktäpkä yštkilişimgimu şu säväp bolsa keräk. Uçimizğa kiygidäk kiyim yoq. Mäktäptiki şarait uniŋdinmu naçar edi. Qäläm tapsaq – qäğäz, qäğäz tapsaq qäläm yoq. Qolumizğa bir gezitlar çüşüp qalatti. Amalniŋ yoqidin şuniŋ boş yärlirigä yazattuq. Siniplar soğ. Uniŋdiki päşkä otunni šydin äkelip qalattuq. Qosiğimiz aç. Bir parçä nanğa zar bolğan künlärni äsligüm kälmäydu. Şuŋlaşqa hazir yärdä nanniŋ ugiğini kšrsäm, җenim şeqirap, uni terivelişkä aldiraymän. Balilirimğa, nävrilirimgä nanniŋ qädri häqqidä sšzläp berimän. Ularmu maŋa ohşaş nanni qädirläydu. Nävrilirimniŋ yärdiki nanniŋ ugaqlirini jiğivatqinini talay qetim kšrdüm. Һazir sizniŋ uyğur mäktivi häqqidiki soalliriŋizdin keyin oylinip qaldim. Moşumu şu uyğur mäktiviniŋ täsiri. Ğäyri tilda oquvatqan bäzi balilarni kšrüvatimizğu. Nanniŋ ugiğini, aldiğa çiqip qalsaŋ, kšrsä salamlaşmay, «üsüp» štüp ketidiğanlarmu bar. Män ikki oğul, üç qiz tärbiyiläp qatarğa qoştum. Başta ikki pärzändimni rusçä bağçiğa berip, andin uyğur mäktivigä apardim. Uyğur tilidiki bağçilar bolmiğanliqtin, umu baliniŋ tilini «kalläkläştürüvetidekän». Keyinki balilirimni uttur uyğur mäktivigila bärdim. On ikki nävräm, bir çävräm bar. Nävrilirimmu šz ana tilida bilim alidu. Bäzidä täŋtuşlirim, ini-siŋillar bilän uyğur mäktiviniŋ keläçigi häqqidä talişip, muhakimigä çüşüp ketimiz. Bu yärdä talişidiğan heç närsä yoq. Meniŋçä, uyğur mäktivi – uyğur hälqiniŋ keläçigi. Tili yoq millätniŋ šzimu yoq. Ana tilimizniŋ keläçigini oylisam, keçiliri uyqum qeçip ketidu. Bizniŋ qolumizdin kelidiğini, şu uyğur mäktäpliri arqiliq millätni saqlap qeliş. Quruq qiqas bilän jiraqqa barmaymiz. Uniŋdin kšrä paydiliq oqät qilayli. Uyğurçä oquğan baliniŋ keläçigi bolidu. Män uniŋğa çoqum işinimän.
İsmayilҗan aka mäktäpni pütirip, Almutidiki P. Çaykovskiy namidiki muzıkiliq uçileöiğa oquşqa çüşidu. Uni muvappäqiyätlik tamamlap, yollanma bilän Җambul vilayitigä işqa ketidu.
– Kişiniŋ jutida jürüp, ana tilimni untup ketişim mümkin edi, – däydu kompozitor. – Amma meniŋ tilimni şu vaqitta yeŋidin yoruq kšrgän «Kommunizm tuği» geziti saqlap qaldi. Şu gezitni oquş arqiliq tilimni saqlapla qalmay, tehimu beyitiş imkaniyitigä eriştim.
1962-jili İ.İsaev Almutiğa qaytip kelip, Qurmanğazı namidiki konservatoriyadä tähsil kšridu. Şuniŋdin keyin u šzi bilim alğan uçiliöeda vä hazir šzi yaşavatqan Almuta şähiriniŋ «Dostluq» mähällisidiki uyğur mäktividä ustazliq qilidu. Kšpligän balilar nahşilirini iҗat qilip, kälgüsi ävlatqa qaldurğan kšrnäklik uyğur kompozitorliriniŋ biri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ