Yeza Güllänsä, hämmimiz güllinimiz

0
40 ret oqıldı

Mälumki, keläçäk – yezida. Keŋäş İttipaqi parçilinip, elimiz mustäqillik alğan jilliri kolhoz-sovhozlar tarqitilip, orniğa kiçik-kiçik dehan egilikliri quruldi. Bu ähval äŋ aldi bilän addiy kolhozçilarniŋ ihtisadiy turmuşiğa zärbä boldi: ular nemä qilarini bilmäy, gaŋgirap qaldi. Bäzilär malni bšlüşüp elişti, bäziliriniŋ ağzi quliğiğa yetip, hoşal bolsa, bäziliri çivin jutuvalğandäk, demi içigä çüşüp kätti.

Şämşidin AYuPOV,
«Uyğur avazi»

Sir ämäski, şu jilliri yezidikilärniŋ turmuş ähvali Ömär Muhämmädiyniŋ «Eğir künlärdä» hekayisidiki halätkä çüşüp qaldi. Öylär egisiz, dukanlar boş qelip, koçilarni sätläştürgän edi. «Kona hamanni soruşniŋ nemä haҗiti bardi?», däydiğansiz, bälkim? Juqurida tilğa elinğan kolhozlar tarqitilip, mal talan-tarajğa çüşüp, miŋliğan tehnika tšmür-täsäkkä aylinip, Hitayğa štküzülgändin keyin, yezilarda işsizliq päyda boluşqa başlidi. Bir qap unğa bir qoyni tegişkän künlärnimu baştin štküzduq. Kün kšrüşniŋ amalini izdäşkä mäҗbur bolup qalğan yeza hälqi qolidin kälgän işini qilişqa tirişti. Yaşlarniŋ täŋdin-tolisi iş izdäp şähärgä atlandi. Päqät känҗä oğli bilän bovay-momaylar qaldi. Şu jilliri yezilardin kšçüp kätkän turğunlarniŋ šy-җayliri bir kaliğa tegişilsä, bäzi šylär setivalğuçisini tapalmay, buzuluşqa başlidi….
Hudağa miŋqatliq şükriki, hazir yezilarniŋ ikkinçi näpäsi eçilişqa başlidi. Yezilarni gülländürüş häm җanlanduruş üçün dšlät täripidin yeŋi layihä-programmilar tüzülüp, yeza egiligini җanlanduruş vä mal sanini kšpäytiş üçün nesiyälär berilivatidu. Mabada, yeqin-keläçäktä şähärdin yeziğa kšçüş eqini başlansa, häyran bolmaymiz. Eytmaqçi, yeza toğriliq sšz qozğalsa, yänä bir muhim mäsilä päyda bolidu. U – mutähässis tapçilliği. Bilimlik häm salahiyätlik mutähässislärniŋ yetişmäsligidin «Diplom bilän – yeziğa» däp aliy vä mähsus oquş orunliriğa çüşkän studentlarğa grant bšlüp, şu bir boşluqni tolturğusi kälgän Һškümät yaşlarni yezilarğa berip işläşkä dävät qilğusi käldi. Ayrim yaşlar uşbu layihä bilän toluq tonuşup çiqmastinla, qol qoyuvetip, keyin yeziğa barmay, byudjettin bšlüngän mäbläğni yançuğidin tšläp avarä bolup jürsä, yezilarda yüzligän yaş iş tapalmay särgärdan bolmaqta…
Räsmiy mälumatlarğa asaslansaq, tegişlik iҗraiy organlar programma boyiçä 2018-jilğa molҗalanğan byudjettin bšlünidiğan nesiyälärgä 19 milliard täŋgidin oşuq mäbläğ soriğan ekän. Ämäliyatta 13,7 milliard täŋgä bšlüngän. Eçinarliği, keyinki vaqitlarda yezilarda här jili altä miŋdäk yaş mutähässis işqa orunlaşqini bilän, ularniŋ täŋdin-tolisiğa dšlät täripidin yardäm kšrsitilmigän. Biyil programmiğa 3786 mutähässisla kirgüzülgän. Ändi Salamätlikni saqlaş ministrliginiŋ jilniŋ beşida bärgän mälumati boyiçä, yeza yärliridä 580 dohtur yetişmäydekän. Buniŋğa qoşumçä, Bilim vä pän ministrligi җumhuriyät boyiçä hazir 4952 muällimniŋ tapçil ekänligini eniqliğan. Şundaqla turuşluq šygä qol yätküzälmäy jürgän yaşlirimizmu yetip-aşidu. Moşundaq ähvaldin keyin yeziğa berip işläşkä intilğan jigit-qizlirimizniŋ ümüti šçidiğini häq.
Täkitläş keräkki, mundaq mäsilini iҗabiy häl qilivatqan yezilarmu bar. Ular – hususiylaşturuş päytidä egilik mülkini, melini talan-tarajğa salmay, kollektiv bolup saqlap qalğanlar. Ular šz hiraҗitigä yaşlarni oqutup, aliy bilimlik mutähässis qilip yetildürüvatidu. Yaşlarniŋ turuşluq šy bilän täminläp, ularniŋ hiҗalätsiz işlişigä şarait yaritip bärmäktä. Moşu hildiki ğämhorluqni kšrgän yaşlar, älvättä, yezida turaqlişip qalidu. Nemişkä äynä şundaq kollektivlardin ülgä-šrnäk elişqa bolmaydu?! Demäk, hazir yezida yaşaydiğan yaşlarni oqutup, ularniŋ paydisiğa programmilarni tüzgän ävzäl. Mäsilän, nemişkä burunqi nahiyä märkäzliridiki käspiy-tehnikiliq uçiliöelarni (SPTU, GPTU) qaytidin җanlanduruşqa bolmaydu?! Mäzkür oquş ornida şu yezida šskän häm yezida qalğusi kelidiğan yaşlarni paydiliq programma bilän oqutsa, ular bilimini mukämmälläştürüp, kšŋüllük käypiyatta kindik qeni tamğan yezisiğa baridiğiniğa, şu tuğulup šskän yeri üçün ayanmay ämgäk qilidiğiniğa işänçimiz kamil. Muhimi, bšlünüvatqan milliardlar šz yolida häm toğra tähsim qilinsila bolğini…
Elimiz Prezidenti Nursultan Nazarbaev šziniŋ «Qazaqstanliqlar paravänliginiŋ šsüşi: tapavätniŋ vä turmuş süpitiniŋ yahşilinişi» namliq Qazaqstan hälqigä yolliğan Mäktübidä «Biz yeza territoriyaliriniŋ iҗtimaiy muhitini yeŋilaşqa kirişişimiz keräk. Buniŋğa mähsus «Auıl – El besigi» layihisiniŋ işqa qoşuluşi šz täsirini yätküzidu. Moşu layihä arqiliq biz regionlarda ämgäk ideologiyasini ilgirilitiş bilän şuğullinişimiz keräk», däp alahidä atap štkänligi hämmigä ayan. Demäk, yezida istiqamät qilivatqanlarniŋ mäzkür layihidin kütidiğan ümüti zor. Çünki Prezident täripidin alğa sürülgän bu izgü täşäbbus ämälgä aşsa, yezilarniŋ iҗtimaiy ähvali yahşilinip, regionlardiki ämgäkkä munasivätlik ideologiyaniŋ ilgiriläydiğanliği muqärrär.
Därväqä, Dšlät rähbiri yaşlarğa alahidä işänçä bildürüvatidu. 2019-jilni Yaşlar jili däp elan qilişi şuniŋ roşän ispati. Keläçäktä «Auıl – El besigi» layihisiniŋ işqa qoşuluşi bilän «Ülgilik koça», «Ülgilik yeza», «Ülgilik šy» layihilirini ämälgä aşurup, yeziniŋ ilğarlirini kšpçilikkä ülgä-šrnäk qilip kšrsitiş çarä-tädbirliri qolğa elinmaqçi. Oylaymizki, uşbu layihilär yezilardiki tügünlük mäsililärniŋ häl qilinişiğa iҗabiy täsirini kšrsitidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ