Ölkämdä bahar

0
131 ret oqıldı

Täbiätniŋ tilsim sirini sšz sän°iti arqiliq yätküzüp, gšzäl mänzirini oqurmän kšz aldiğa kältürüş — qedimdin kelivatqan iҗadiy än°änä. Yäni, härbir qäläm sahibi šz dävriniŋ küyçisi süpitidä här päsilgä has alahidilikni šziçä bahalaydu. Bolupmu, bahar ayliriniŋ gšzäl kšrünüşini sšz qudritiniŋ yardimi arqiliq oqurmän kšz aldiğa gävdiländürüş kšpligän şairlar iҗadiğa mänsüp. Bügünki kündä ana täbiätniŋ täbiiy täsviridin küç-quvät elip, yeŋiçä kšzqaraş, yeŋiçä izdiniş bilän ädäbiyat mäydaniğa qädäm taşliğan yaş iҗatkarlarmu bahar päsliniŋ näpis gšzälligini zor iştiyaq bilän küyläp štmäktä. Ular iҗadida bolupmu baharni seğiniş, kinäş sezimliri yarqin bayqilidu.
Noruz mäyrimi harpisida biz gezithanlar diqqitigä bir türküm yaş şairlarniŋ bahar häqqidä şeirlirini havalä qilivatimiz.
Aq çeçäk
Kšzüm çüşti däräqtiki çeçäkkä,
Tilsim sezim orniğandäk jüräkkä
Bu duniyadin šzgä alämgä kätkändäk,
Oy-hiyalim çüşiniksiz, bšläkçä…

Appaq çeçäk ilhamimni ep kätti,
Bahar käbi yaş qälbimni güllätti.
Äşu mäzgil, äşu vaqit, şu sekund…
Äqil-hoşum mäshuş bolup jürätti.

Qandaq gšzäl, qandaq taza poräklär,
Yärdä ämäs, däräqlärdä eçilğan…
Huddi pahta, mamuq buluttäk
çeçäklär,
Aq mähmäldäk yär ziminğa çeçilğan.

Meniŋ qälbim şu çeçäktäk
bäk nazuk,
Oylap qalmaŋ, lekin meni aҗiz däp.
Mevä berär aq çeçäkmu bir küni…
Һä, porigi yärgä çüşär läpildäp.

Jürigimdä ilham güli äşundaq,
Qişi-yazi bahar käbi kškläydu.
Şeirlirim pişip, mevä bärgändä,
Dilğa çüşüp, uruq çeçip, gülläydu.

Һayatimda nä boran bar, qayğu bar,
Birdä yeşim yamğur käbi tamçilar.
Aq çeçigim bärdaşliq bär sinaqqa,
Yeŋi bir kün här taŋ atsa başlinar.

Aq çeçäkmu, aq tiläkmu, aq yolmu,
Simvoli ekän äsli pakliqniŋ…
Aq süt berip baqsa ana boviğin,
Ölgändimu içidä biz aq rähtniŋ…

Kšzüm çüşti däräqtiki çeçäkkä,
San miŋ hiyal çigiçlidi äqlimni.
Aram bärmäy bir ot sezim jüräktä,
Aq çeçäklär pürkävaldi qälbimni…
Quşlar
sayrisun!
Çalmaqta quşlar bahar näğmisin,
Bar vuҗudumğa beğişlap hšzür.
Tohtimay quşum, sayriğin ärkin,
Çšçütüp alsam soraymän üzür.

Qandaq äҗayip sayraşliriŋlar,
Mäptunkar qildi sirliq küyüŋlar.
Tohtimay, quşum, sayriğin ärkin,
Qälbimgä sirdaş, muŋdaş boluŋlar.

Saz-navariŋlar därdimgä därman,
Jüräkkä ornap, ilham bop qalğan.
Tohtimay quşum, sayriğin ärkin,
Näğmäŋni tiŋşaş män üçün arman.

Ana täbiät läzzätkä çšküp,
Sayrisa quşlar, saqlidi süküt.
Tohtimay quşum, sayriğin ärkin,
Һayat siridin çäşmilär tšküp.

Sayrisun quşlar mäŋgü — ta äbät,
Ziminğa qonsun bähit-saadät.
Tohtimay, quşum, sayriğin ärkin,
Tänha dillarğa berip muhäbbät.

Bahar hšsni
Pütkül aläm oyğanğandäk uyqidin,
Qar süyidä visalini juymaqta.
Tağ bağridin eqip çüşkän җiralar,
Däriya-kšlgä tamçisini quymaqta.

Oçuq asman quyaşini koz-koz qip,
İssiğini yär yüzigä çaçmaqta.
Say-šstäŋlär qar süyini sümirip,
Qin-qiniğa patmay teşip aqmaqta.

Nazakätlik qizniŋ näpis levidäk,
Läyliqazaq poräkliri eçildi.
Yär qoyniğa türlük-tümän giyadin,
Näqişlängän güllük giläm toquldi.

Däl-däräqlär bih çiqirip, kškirip,
Şah-şahliri aq çeçäkkä pürkändi.
Täbiätniŋ karamiti bir qiziq…
Aq kimhavi kürmiŋ räŋgä türländi.

Tügimäskän mšҗüzisi baharniŋ,
Şoh şamili ilham boldi qälbimgä.
Aşiq boldum hšsnigä yär-җahanniŋ,
Misralarğa sšzlirimni tizdimdä.
Käl, bahar!
Kütkändäk, ana goya pärzändini,
Seğinğandäk, aşiqlar yar väslini.
Täşnaliqniŋ otida boldumğu zar,
Käl, bahar, kütti uzaq qälbim seni.

Käl, bahar, jürigimni açay saŋa,
Nuriŋni tšk, mehriŋni bärgin maŋa.
Muzliğan җan-tenimğa bolup gülhan,
Qaytidin hayat, ilham bärgin aŋa.

Käl, bahar, muŋlirimni
juyup kätkin,
Kšz yaşlirim aqsimu bolup kälkün.
Därt-häsrättin tazila jürigimni,
Muz käbi mäŋgülükkä erip kätsun!

Käl, bahar, yolumğa güllär tärgin,
Ömrümgä šçmäydiğan ümüt bärgin.
Kškligändäk goyaki yär vä zimin…
Maŋimu mädät berär nuruŋ bälkim.

Käl, bahar, şamaliŋda sšygin meni,
Säzmidiŋmu, şunçä uzaq
küttüm seni.
Qara tünäk qapliğan yetär tünüm!
Atsun ändi bähtimniŋ yeŋi teŋi.

Käl, bahar, jürigimni bšlüşäyli,
Jilda ämäs, här küni käl,
kšrüşäyli.
Bu hayat rähim qilmas saŋa, maŋa,
Vidalişiş päytigimu kšnüşäyli.

Käl, bahar…

Qaytidin…
Qançä aççiq bolsimu, qişniŋ qähiri,
Muz käbi qatsimu, salğan zähiri.
Ketidu qiş haman, kelidu bahar!
Qaytidin ünidu yärniŋ här güli.

Kšktä kün parlaydu, yoqaydu bulut,
Qiş yepip işigini, salidu qulup.
Qaytidin tirilgän ana täbiät
Alidu muz bilän çehrini juyup.

Gülläydu yär-zimin, kškläydu bağlar,
Aq kimhap yotqinin yeşidu tağlar.
Kšklämniŋ sälkini jüräkkä yetip,
Asta-asta šçidu dildiki dağlar.

Bulbullar qaytidin kelidu sayrap,
Kšk asman çay käbi eçilar yayrap.
Dehanlar yäŋ türüp maŋar etizğa,
Һär җayda iş şunda ketidu qaynap.

Ketidu, qardiki izlarmu šçüp,
Qaliğaç kelidu qaytidin kšçüp.
Seğinip, seğindurup kelidu kškläm,
Bu qişniŋ soğidin kätmäŋlar çšçüp.

Ünidu aq çeçäk, seriq çeçäklär,
Sularğa tolidu kšlçäk-kšlçäklär.
Täbiät äŋ esil sehirgär äsli,
Baharğa boysunar hätta çšçäklär.

Ätiyaz, ätä yaz kelidu andin,
Jüräkni kšydürär aptivi yazniŋ.
Küz bilän qiş qatar bolsimu uzaq,
Baharni çaqirğin, här atqan taŋdin!

Qaytidin kelidu biz kütkän bahar,
Mehridä päpiläp, bağriğa alar.
Kšŋülgä arambähş, hoşalliq ornap,
Duniyağa qaytidin illiqliq yanar!

Sabiräm ÄNVÄROVA.
Uyğur nahiyäsi.

Seğindim seni, kškläm
Bäk seğindim hämmidin seni, kškläm,
Ätkän üçün җahanni gšzäl-kšrkäm.
Yaşliq häm sšygüniŋ nişani bolğaç,
İntizar bop seni kütär bu aläm.

Bäk seğindim hämmidin seni, kškläm,
Zerikkäç zimistandin härbir adäm.
Yaŋrisa bulbullarniŋ huş navasi,
İlhamlinip alar şair qolğa qäläm.

Bäk seğindim hämmidin seni, kškläm,
Sunuq qälbim issitqin täptiŋ bilän.
Aqquş käbi җüp izdigän Ğeripqa,
Soğa qilay sšygümni bolup Sänäm.

Yayrar jüräk
Huş çelinsa toylarda sazlar,
Qizitqanda ussulni qizlar,
Җoşqunlisa näğmä-navalar,
Yayraydiğan bop qaldi jüräk.
Kälgän çağda šlkämgä bahar,
Eriğanda yärdiki qarlar,
Oranğanda giyağa bağlar,
Yaşnaydiğan bop qaldi jüräk.
Sägip qaldi-dilda puğan yoq,
Җävlan qilar tenimdä huşluq,
Һayatimdin ändi kšŋlüm toq,
Yaşaydiğan bop qaldi jüräk.
Aşiqliqta bulbul käbi şoh,
Sayraydiğan bop qaldi jüräk…
Yahşiliqlar elip
käl, Noruz
Kšŋüllärgä beğişlap huşluq,
Kelip qaptu mana ätiyaz.
Sayraşliri quşlarniŋ goya,
Sazändilär yaŋratqan şoh saz.
Sehi quyaş çaçar mehrini,
Qähritanda toŋliğan yärgä.
Etizlarğa berip işqini,
Dehan işlär çšmülüp tärgä.
Ätiyazda şatlinip, toylar,
Barçä aläm Noruz mäyrimin.
Jüräklärni tävritip qizlar,
Җor boluşup eytar nahşisin.
Äziz hälqim bolğaç mehmandost,
Nazu-nemät tolğan dästihan.
Yahşiliqlar elip käl, Noruz,
Һur hayatta yaşisun insan.

Nida
Jiraqtin aŋlandi tämbür sadasi,
Һäҗäp bir muŋluqqu uniŋ avazi.
Sägitip oyğatti sähärdä-taŋda,
Täŋkäş bop sayriğan bulbul nidasi.
Bilimän, seğinar hälqim baharni,
Qarlarğa kšmgüm bar ahu-zarimni.
Һäqiqät egilär lekin sunmaydu,
Ümütni üzmäymän, satmay harimni.
Şirğuran oğluŋ bar Vätän däp šlgän,
Qizliriŋ düşmänni qilğandi yäksän.
Azatliq istigän beşini ägmäy,
Tarihtin bilidu buni yär-җahan.

Kškräkni käŋ kerip yaşiğin, hälqim,
Bağlardäk җilvikar yaşniğin, hälqim.

Gülçehräm SADİROVA.
Qoram yezisi, Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

İlham berär baharim
İ
Yasandurup alämni bahar käldi,
Kšrkämlinär qiz käbi җahan ändi.
Ğäriq qilip qälbimni gšzällikkä,
Maŋa kškläm bäk qaynaq ilham bärdi.

Yapraq qiyas däräqniŋ halqisiğa,
Bağlar ğäriq quşlarniŋ nahşisiğa.
Yär beğirlap eriqta aqqan şoh su,
Ohşaydu bar tiriklik alqişiğa.
Bähirländim bahardin bääyni, dost,
Çirmalğandäk särhuş bop yar işqiğa.
İİ
Quş avazi oyğatti taŋ sähärdä,
Çiqtim asta mevilik bağ täräpkä.
Öz kšzümgä qaldim šzäm işänmäy,
Appaq bantik taqavaptu däräqlär.

Päsilgä tän bu gšzällik, va bälli,
Taŋ qaldurar säylä qilğan adämni.
Yasandurup ülgiriptu qiz käbi,
Ärkä bahar kšrkäm etip alämni.

Käldimekin ana jutqa gül bahar…

Çiqtiŋlarmu aman qiştin — qähärdin,
Käldimu, jut, gül bağriŋğa baharim.
İssiq qoynuŋ kšrkäm bolup kšklisä,
Mänçün şuğu gšzälligi җahanniŋ.

Jürär bälkim meniŋ härbir jutdişim,
Һšzürlinip gül-giyalar hididin.
Jut çoŋliri oylap hazir jut işin,
Oltarğandu sayisida sediniŋ.

Qizlar maŋdi etiz taman, ehtimal,
Etigini tolturmaq bop bedigä.
Kškkä täşna oğlaq, qoza tähti mal,
Säkräp jürär mümkin mälä çetidä.

Ätimalim, ana jutta kšz eçip,
Oyğanğandu nazuk ünlük sap bulaq.
Täliyini sinap kškniŋ içidin,
Taptimekin siŋillirim tšrt qulaq.

Jürigimdä seğinişliq otum bar,
Käldimekin gšzäl bahar jutumğa…

Kškläm bilän aläm kšrkäm

Kšrkäm bahar, jürär seni äl kinäp,
Kirip kälgin bu šlkämgä ärkiläp.
Gär bšlisäŋ gšzällikkä, qeri qiş
Ketär çoqum biraz tenäp-täntiräp.

Kälgin bahar meniŋ äziz šlkämgä,
Täşna bolup qaldi hälqim kšklämgä.
Zimistanniŋ zähiridin zerikti,
Çünki aläm seniŋ bilän kšrkämdä!

Täbiät tilsimati

Kškläm kelip barçä aläm gülländi,
İnsan kšŋli huş-şatliqqa bšländi.
Tünügünla miskin edi yär-җahan,
Täbiätniŋ tilsimatin kšr ändi.

Şildir-şildir etär tälvä bulaqlar,
Quş näğmisi aŋlinidu qulaqqa.
Taŋ sähärdä etiz taman bät alar,
Oyğitişçün yärni atliq ulaqlar.

Şamal štär yan-yeniŋdin sürkilip,
Ändikidu җan vuҗudum şürkinip.
Oyğat, bahar, helimu bu qara yär,
Uzaq yatti appaq qarğa pürkinip…

Arman izdäp, näpis bahar, seniŋdin,
Kšŋlüm härgiz ümütini üzmidi.
Biyilqi qiş štti meniŋ җenimdin,
Һätta soqup turğan jüräk muzlidi…

Tün guvaçi

Oltarmaq bop mälum vaqit mškünüp,
Tağ käynigä qaytar quyaş çekinip.
Ornatmaq bop bar alämgä hškümin,
Tün kelidu sürlük çapan yepinip.

Qaraŋğuluq sanduğini käŋ eçip,
Yultuzlarni kškkä täkşi täŋ çeçip.
Öz tähtigä gšzäl ayni tumar qip,
Esip qoyar oğaq käbi häm qirçip.

Tün guvaçi biliŋ, dostlar, miŋ işqa,
Särgüzäştlik maҗra, hätta tivişqa.
Bolar çünki qaraŋğuluq qoynida,
İşq-muhäbbät, җinayät häm qilmişlar…

Täbiät toğriliq täpäkkür tamçiliri

Täbiätkä bäk yaraşqan tolun ay,
Gšzällikni bärgän aŋa qorunmay.
Tün keçidä ilhamimğa hämra bop,
İҗattiki yollirimni yorutqay.
***
Yalğuz jürär asman şahi — tolun ay,
Väzirliri qaptu häҗäp kšrünmäy.
Qapiğiŋ aç, parçä-parçä bulutlar,
Kšk asmanmu gšzällikkä kšmülgäy.
***
Külüp çiqar quyaş sepip nurini.
Täbiätmu šzgärtidu türini.
Taŋ sälkini hšküm bolar alämgä,
Yaŋrar äldä quşlarniŋ şoh nahşisi.
***
Nahşa eytsa quşlar bağda, samada,
Yopurmaqlar çüşär asta ussulğa.
Ämgäk ätsä äl erinmäy baharda
Altun küzdä alar nurğun hosul bar.

Şairäm BARATOVA.
Talğir nahiyäsi.

Uluq sezim
Jut uyqida.
Päqät män tänha,
Hiyallar bilän billä sirdişip.
Kškläm nur çeçip kälgäçkä bügün,
Kättim päsilgä mänmu ägişip.
Jut uyqida.
Päqät män tänha,
Oylarğa çšküp qaldim oltirip.
Jiraqqa kezip kätti hiyallar,
Visal qaçisin liq qip tolturup.
Jut uyqida.
Päqät män tänha,
Baliliq çağlar käldi yadimğa.
Dost häm qurdaşlar birmu-bir bolup,
Käldi tizilip kšzüm aldiğa.
Jut uyqida.
Päqät män tänha,
Yatar puşuldap pärzändim äynä.
Duniyadin beğäm, teçliq zamanda,
Һur yaşap hämdä bähitkä tolup.
Qerindaş-bağrim jiraq bolsimu,
Jürigim sezär yeqinliğini.
Atam rämiti kätkän bolsimu,
Anam äzizim, bardur issiği.
Jut uyqida.
Tänha män päqät…
Yaq, yaq. Yalğuz ämäsmän,
Bardur Vätinim, Uluq äl degän.
Uyğurniŋ sazi
Taŋ sähärdä nurlirin çeçip,
Kšktä külüp yaşnidi quyaş.
İşik tüŋlük, derizä eçip,
Qarşi aldi hoşal qeri-yaş.
Quyaş çiqiş bilän billila,
Tämbür sazi maŋa aŋlandi.
Qälbim ara kirip birdinla,
İlham berip җanğa taraldi.
Bulbul käbi sayriğan bağda,
Händan urup yaŋrar här yanğa.
Çalsa sazni bağniŋ içidä,
Yetär üni çšl bayavanğa.
Bilgiŋ kälsä billä härqaçan,
Bilgin, dostum, uyğurniŋ sazi.
Gülmira ҖÄLİLOVA,
Kätmän yezisi,
Uyğur nahiyäsi.

Bahar bolup

Etigimni aq çeçäkkä tolturup,
Bahar bolup barsam idir-qiriŋğa.
Därvazaŋni taqap, esilğan qulup,
Omuldurup, kirgüzmidi beğiŋğa.

Şamal bolay çegarini bilmigän,
Maysilardäk ünäy dšŋ vä teğiŋda.
Çšlliriŋni çarliğan qamqaq tikän,
Bolsam razi, siğmay qalsam beğiŋğa.

Lalä güllük kimhap kiyip, yasinip,
Bahar bolup maŋdim, kütkin, yeniŋğa.
Bahar – tevip, bemar diliŋ saqiyip,
Därman kirär haduq yätkän җeniŋğa.

Räşiqlärgä tolğan dilim šrtinär,
Öçligim bar yeniŋdiki yatlarğa.
Yamğur bolup topriğiŋğa bärsäm när,
Tolarmidi, täşna diliŋ baharğa?!
Bahar —
ümütüm
Ässalam, bahar, qildiŋ intizar,
Tuyduŋmu şunçä seğinğinimni?!
Ätrapta tehi yatsimu aq qar,
Säzdi vuҗudum näpis hidiŋni.

Uluq sularni äsir qilğan muz,
Atäş täptiŋdin horğa aylansun.
Kšk yamrap ätrapqa, kšpiyip oğuz,
Kätsun topraqni qisqan «salasun».

Öçmäs ümütüm, käl, baharim, käl,
Çoğdäk lalidin sunğin güldästä.
Qähärlik qiştin bäk çarçidi äl,
Ölkämni kšklät, baqay hävästä.
Mäŋgülük
bahar
Täbiätni azat etip ğäplättin,
Huşpuraqliq bahar käldi, gülçiray.
Dehan bilän giräläşti benäm tiŋ,
Ämgäkçi äl biläkliri talmiğay.

Jiğişturdi qişniŋ qelin yotqinin,
Kuçulidin yaydi kškläm payandaz.
Barçä җanliq taşlap çiqti inlirin,
Quşlar “çaldi” şoh pädigä esil saz.

Bihtin päyda җumran,
yeşil yopurmaq,
Yeŋi päşmät yepiniptu ana yär.
Bedä çšşürä qazanlarda poruqlap,
«Kškkä» yättuq” däp şatlinar adämlär.

Çoğ lalilär jürigidur gül bağniŋ,
Ana yärgä qilar sšygüsiniz har.
Bolsa şundaq aşiqlarniŋ rişti çiŋ,
Yaşar, qälbtin kätmäy mäŋgülük bahar.

Gülnaz SÄYDULLAEVA.
Almuta şähiri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ