Moҗutluğimiz – Ana til

0
81 ret oqıldı

Ana til – millət mədəniyitiniŋ məş°ili, millətniŋ šzi. Millətniŋ arzulirini şu millətniŋ tilidila ipadiligili bolidu əməsmu. Şundaq ekän, milliy roh saqlansa, kimligimizni untumaymiz və ana tilimizni saqlap qalalaymiz.
Qoram – uyğurlar ziç җaylaşqan qedimiy yezilarniŋ biri. Keyinki vaqitlarda äynä şu yezidiki ottura mäktäpniŋ uyğur siniplirida oquvatqan oquğuçilarniŋ sani 15-16 balidin aşmas boldi. Jut aktivistliri muällimlär bilän šymu-šy meŋip, ata-anilarğa yalvurup jürüp aran degändä bir sinipni eçivatidu. Äpsus, jüräkni eçişturidiğan ähval. Biyilmu muällimlär koça-koçini arilap, oquğuçilarniŋ tizimini jiğdi. Biyil 0 sinipqa kelidiğan 50 baliniŋ tähminän üçtin bir bšligi uyğur sinipiğa baridiğanlar ekän. Qalğanliri yänä şu rus sinipiğa berişni kšzläp jüridu.
Bäzi ata-anilar arisida «yezimiz mäktividä uyğur sinipliri yepilidekän» degän ähbarat tarqidi. Äynä şundaq oydurmilarni oylap tepivatqan ata-anilarniŋ pikriçä, «Uyğur sinipida oquğanlar uyğurçä sšzläştin uyilidekän, ändi rus sinipidiki balilar bolsa, äŋ bolmiğanda rus tilini bilip çiqqidäkmiş». Şu çağda bizniŋ baş ağriğimiz päqät balilarniŋ rus tilini bilişidilimu? «Ana tilini qädirläş», «ana tilida bilim eliş», «milliylik», «millätpärvärlik» degän çüşänçä-sezimlarni qandaq qilimizkän?
Esiŋlarda bolsunki, bu yärdä rus siniplirini yepiş toğriliq gäp boluvatqini yoq. Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Konstitutsiyasidä “härkim qaysi tilda oquymän desä, šz hoquqi”, däp eniq yezilğan. Äynä şu dšlitimizniŋ Asasiy Qanuni bärgän hoquqlarğa ämäl qilğan halda, millätpärvär akilirimiz, hädilirimiz, jutdaşlirimiz «Tilimiz, ana tilimizda bilim beridiğan mäktäplirimiz yoqalsa, pütün millät yoqilidu!» degän pikirni şiar kilip, šzliriniŋ šydiki tirikçiligini, hizmätlirini taşlap, koça arilap jüridu.
Äslidä, šz millitigä kšyüngän härbir adäm balilirini šz mäyli bilän uyğur sinipiğa elip kelişi keräk edi. Lekin undaqlar az boluvatidu. Һazir, hätta Qazaqstan Җumhuriyitidin sirt җaylardiki qerindaşlirimiz ana tilidin, ana mäktäpliridin, milliy qädriyätliridin mäҗburiy ayrilivatqan bir päyttä, biz şundaq imkaniyätkä egä bolup turup, uniŋdin toğra paydilanmisaq qandaq bolğini?
İşqa orunlişalmayvatqan bäzi yaşlar «rusçä bilmisäŋ, işqa almaymiz dedi» däydekän. Uni šzliridin kšrmäy, gunani päqät uyğur sinipida oquğanliğiğa äkelip, tiräp qoyuş durusmu? Şu vaqitta juquri lavazimlarda işlävatqan, ana tilida mäktäpni pütärgän jutdaşlirimiz qandaq işläp, qandaq qilip utuqlarğa yetivetiptu? Ana tilida bilim elip, җämiyätniŋ härhil sahalirida çoŋ utuqlarğa yetivatqan yaşlarçu?
Bäzilär «uyğurçä därislik yoq» däp banä izdäydu. Därislik yoq ämäs. Başqilarniŋkigä ohşaşla dšlät hesaviğa uyğur tilida därisliklär çiqivatidu. Ahçini oyun-tamaşiğimu çeçivatimiz. Ägär millitimizgä häqiqätänmu kšyünsäk, «çoyliğa çiqmaydiğan» banilarni izdimäy, balilirimizni šz ana tilimizda oqutuşqa tirişayli.
Qisqisi, qerindaşlar, milliy ğurur – «җar seliş» ämäs… Milliy ğurur – barni saqlaş, imkaniyätlärdin toğra paydiliniş. Bizniŋ moҗutluğimiz – ana til. «Rohi yoq insan – u bir җäsät». Şuŋlaşqimu Qoram yezisidiki juqurida eytilğan 50 qarakšzimizniŋ ata-aniliri vä başqimu tomurida millitiniŋ qeni barlar insapqa kelip, balilirini uyğur sinipiğa beridu, degän ümüttimän.
Gulçehräm SADİROVA,
Qoram ottura mäktiviniŋ muällimi.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ