«Noruz eşiğa» märhämät

0
66 ret oqıldı

Sabiräm ÄNVÄROVA,
«Uyğur avazi»

Noruz kelip, hälqi-aläm şatlandi,
Etizlarda qayniğan iş başlandi.
Һärbir šydä aq dästihan yeyilip,
Җoza üsti molçiliqqa raslandi…
Şundaq, Noruzniŋ asasiy alahidiligi – Noruzniŋ aq dästihini. Bu uluq mäyrämni nişanliğuçi häliqlär jilniŋ molçiliqta, toqçiliqta štüşini niyät qilip, Noruzda šzliriniŋ milliy taamlirini täyyarlap, dästihan üstini türlük-tümän nazu-nemätlär bilän tolturidu. Därhäqiqät, qazaq hälqiniŋ «Naurız kšjesini» içmigän uyğur yoqniŋ ornida. Lekin uyğurniŋ «Noruz eşimu” uniŋdin qelişmaydu.
Bu qetim Uyğur nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi yenidiki Nuraniy anilar keŋişiniŋ räisi Zilähäm Җälilova bilän mäzkür märkäzniŋ başqarma äzasi Fatima Anayätova (sürättä)uyğurniŋ «Noruz eşini» täyyarlidi.
…Hoş, «Noruz eşini» täyyarlaş üçün äŋ aldi bilän gšş (mümkinqädär qoy gšşi bolğini durus), gürüç, poçaq, arpa, kšmüqonaq, teriq qatarliq danliq ziraätlär häm sävzä, çamğur, piyaz, pomidor, çiŋsäy ohşaş kšktat türliri täläp qilinidu. Kšrüp turğiniŋizdäk, bu nemätlär qerindaş qazaq hälqiniŋ «Naurız kšjesigä» qoşulidiğan yemäk türliridin päriqlinidu. Yäni, kšjegä qoşulidiğan hemir, qurt, qetiq, süt qatarliq qoşmilarniŋ orniğa bizdä kšktat paydilinidu.
– Qazaq hälqidä «Naurız kšjeni» 7 hil nemättin täyyarlaş irim qilinsa, bizdä «Noruz eşini» «Toqquzimiz tügäl bolsun» degän niyättä 9 hil qoşmidin pişiriş än°änisi qeliplaşqan. Lekin «Noruz eşiğa» munçä hil närsä qoşuş şärt ämäs. Çünki ata-bovilirimiz qiştin eşilğan ozuq-tülügini bir yärgä jiğip, qolda bari bilän «Noruz eşini» täyyarliğan. Bu taam äslidä jut bilän birliktä yoğan daşqazanda täyyarlinidu. Hälqimizdä «Noruz eşiğa qoşulidiğan qoşmilar qançä kšp bolsa, şunçä yahşi» degän çüşinik bar, – däp «Noruz eşiniŋ» qoşmiliri häqqidä sšzläp bärdi Zilähäm hädä.
Keräklik närsilärni täyyarlavalğandin keyin, gšşni qazanğa selip, pişiridu. Gšş pişqiçä teriq, poçaq, arpa, kšmüqonaq qatarliq täsliktä pişidiğan danliq ziraätlärni qaynaq suğa çilap qoyup, çäläŋ, pomidor, sävzä, çiŋsäyni uşşaq tšrt buruç şäklidä toğraydu. Sšzara Zilähäm hädiniŋ gepini toluqturğan Fatima hädä Noruzni tšvändikiçä täsvirlidi:
– Noruz – gšzällikniŋ, inaqliqniŋ mäyrimi häm yahşiliqlarniŋ rämzidur. Bu mäyrämni milliy urpi-adätlirimizgä ämäl qilğan halda nişanlaymiz. Koçilarda ğoraz, qoşqar soquşturuş qatarliq milliy oyunlirimiz oynitilidu. Һeytqa aldin-ala qandaq täyyarlansaq, Noruzğimu däl şundaq täyyarliq kšrümiz. Yäni, bu deginim šylärni haklap, bağ-varanni tazilap, hoyla-aramni särämҗanliqqa kältürimiz. Kişilär Noruzda yeŋi yaki çirayliq kiyimlirini kiyişkä adätlängän. Kiçik balilar lägläk uçartip oynisa, çaçlirini qiriq šridiğan nazakätlik qizlirimiz hosma qoyup, huddi bahar päslidäk, gšzäl bolup ketidu.
Gšşni yumşaq qilip pişirivalğandin keyin, şovisidin elip, sovutup, andin bir hil şäkildä toğraydu. Andin gšşniŋ şovisiğa danliq ziraätlärni häm aldin-ala toğrap, täyyarlavalğan kšktatlarni selip, qaynitidu. Һä, keyin gšşnimu qaynavatqan qazanğa selip, tamaqniŋ tämini tetip kšrümiz.
Zilähäm hädä bilän Fatima hädiniŋ täkitlişiçä, «Noruz eşini» qançä uzaq qaynitip pişärsäk, şunçä tämlik bolidu.
Şundaq qilip, tähminän ikki-üç saatniŋ ätrapida hazirlanğan taamimizdin eğiz tegär päytmu yetip käldi. Һäqiqätän «Noruz eşiniŋ» tämi başqa heçbir taamğa tamamän ohşimaydu. İçsäŋ-içsäŋ içküŋ kelidu. Kšpligän qoşmilardin täyyarlanğanliğiğa qarimay, yenik häm intayin paydiliq taamdur.

***
Raşidäm RÄҺMANOVA,
«Uyğur avazi

Bu küni iҗil-inaq yaşavatqan İşiktä şähiri vä uniŋğa yeqin җaylaşqan yezilarniŋ turğunliri nahiyä märkizidiki Tumanbay Moldağaliev namidiki nahiyälik Mädäniyät šyiniŋ aldidiki mäydanğa jiğildi. Mäyrämlik käypiyattiki mehmanlarni nahiyä hakimi Binäli Isqaq täbrikläp, Noruz mäyriminiŋ alahidiliklirigä tohtalğaç, nahiyä tarihi häqqidä eytip štti.
– «Toy – Allaniŋ ğäznisi» däydu qazaq hälqi. Bu – eşip-taşqan bärikät, oyun-külkä bolupla qalmay, štmüşimizni šlçäp, keläçigimizni reҗiläydiğan vaqit. Biyilqi jil – bir täräptin nahiyämizniŋ qurulğiniğa 90 jil tolsa, ikkinçi täräptin, äl keläçigi – “Yaşlar jili” bilän qatar käldi. Bu – biz üçün çoŋ hoşalliq! – dedi šz sšzidä Binäli Äbdiqapasulı, – Noruzdin-noruzğiçä biz, barliq nahiyä turğunliri, birliktä bir jilğa reҗiligän barliq väzipilirimizni abroy bilän orunliduq. Atap štsäk, yeza egiligi sahasi täräqqiy etip, jil boyi elinğan mähsulat miqdari 103 milliard täŋgidin aşti. Birnäççä çoŋ layihilär utuqluq ämälgä eşip, işläpçiqiriş sahasiniŋmu dinamikisi kštirildi. Kšrsätküçi aldinqi jil bilän selişturğanda 117,6 payizğa yätti. Açisay yezisida ambulatoriya, Öriktidä 300 orunluq mäktäp selindi. Dšlät vä şähsiylär arisidiki kelişim arqiliq 45 balilar bağçisi eçildi. «Ruhani jaŋğıru», «Tuğan jer» programmiliri tüpäyli çoŋ-çoŋ çarä-tädbirlär ämälgä aşti.
Täntänä davamida Almutidin kälgän sän°ätkar Abay Begey vä nahiyälik mädäniyät bšlüminiŋ hadimliri Nurtas Qayrat, Almas Muhamedaliev, «Ulıbka» ussulçilar topi, etnomädäniyät märkäzliriniŋ qatnişişi bilän näğmä-nava yaŋridi.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

***
Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA,
«Uyğur avazi»

Noruz mäyrimigä beğişlanğan täntänilik jiğinda nahiyä hakimi Temirlan Bektasov sšzgä çiqip, nahiyäniŋ ijtimaiy-ihtisadiy täräqqiyatiğa tohtilip, qolğa kältürülüvatqan utuqlarda nahiyä turğunliriniŋ çoŋ hässisi bar ekänligini täkitläp, kšpçilikni mäyräm bilän täbriklidi.
Andin Yarkänt gumanitarliq tehnikiliq kolledjiniŋ kollektivi täripidin Noruz mäyrimigä beğişlanğan kontsertliq programma namayiş qilindi.
Şuni alahidä qäyt qiliş keräkki, bu küni märkiziy mäydanda şähärdiki iş vä oquş orunliri, mähkimä-täşkilatlar bilän birliktä paaliyät elip berivatqan jämiyätlik täşkilatlar Noruz mäyrimigä çoŋ täyyarliqlar bilän käldi. Qatar-qatar tikilgän kigiz šylär bilän uyğurniŋ baraŋliğida milliy taamlar kšrgäzmiliri uyuşturuldi. Bolupmu nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi äzaliri täripidin raslanğan dästihandiki milliy taamlarğa eğiz tegip, uyğurniŋ näğmä-navasida ussullarğa hämmä җor boluşti. Nahiyälik etnomädäniyät märkiziniŋ räisi Rizaydin Äysaev uyğur hälqiniŋ tarihi, urpi-adätliri, milliy mäyrämliri häqqidä eytip bärdi. Bilal Nazim namidiki ottura mäktäpniŋ mudiri Şerinay Şakirova rähbärligidä muällimlär bilän oquğuçilar tonurğa nan yeqiş, untulup ketivatqan «Bäş taş», «Җaŋza» milliy oyunlirini oynaş ülgilirini namayiş qildi. Şundaqla Helil Һämraev namidiki uyğur ottura mäktiviniŋ kollektivi Noruz mäyrimi kelişi bilän qutluq kätminini mürisigä selip, etizliqqa atlanğan dehanniŋ tinimsiz ämgigini nahşa-ussullar arqiliq kšrsätti.
Panfilov nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ