«Balilirim – esil bayliğim…»

0
312 ret oqıldı

Täbiät oyğinip, alämni yeşil çimänzarliq qapliğan baharniŋ bir künidä biz, sän'ätkarlar, käspiy mäyrimimiz – häliqara Teatr künini nişanlaymiz. İҗadiy paaliyitimniŋ qiriq jildin oşuğirağini Q.Ğoҗamiyarov namidiki dšlät akademiyalik Uyğur muzıkiliq-komediya teatriğa beğişlaptimän. Mäzkür teatr – meniŋ ikkinçi šyüm, qutluq ailäm desämmu bolidu. U yärdä işlävatqan härbir sän'ätkar – män üçün bäk qädirlik häm äziz җanlar.
Moşu künlärdä iş babi bilän paytähtimiz Astanada istiqamät qilivatsammu, yeqin štmüştä muqäddäs sähnimizdä qatar turup iҗat qilğan sabiq käsipdaşlarni bäk seğinimän. Bu qetimqi Noruzda zšrür işlirimni qayrip qoyup, Almutiğa yetip kälginimniŋ sävävimu şuniŋdin ibarät. Çünki milliy teatrimizda çoŋ toy – Sän'ätkar toyi! Uyğur teatrida talay jillardin beri hizmät qilivatqan, ismi hälqimizgä yeqindin tonulğan sän°ätkar, sähnidiki bädiiy sšz mahariti bilän hämmimizniŋ qälbidin illiq orun alğan talantliq aktrisa Gülbahar Nasirova 60 yaşliq tävälludini qarşi elivatatti. Toy şadiyanisiğa täşrip qilişim bilän, sahiphan meni quçaq yeyip qarşi aldi. Äşu käçtä peşqädäm jurnalist häm yazğuçi, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi Yoldaş aka Azamatov monu qälb sšzlirini izhar qildi: – «Gülbahar Nasirova!» degändä, meniŋ kšz aldimda äŋ aldi bilän Uyğur teatriniŋ besip štkän şanliq tarihi, uniŋ asasini salğuçi sän°ätkarlar namayän bolidu. «Gülbahar Nasirova!» degändä, bir türküm namayändilirimizniŋ obrazlirini milliy sähnimizdä qayta tirildürgän maharätlik stsenaristni kšz aldimğa kältürimän. Şundaqla «Gülbahar Nasirova!» degändä ataqliq yazğuçi-şairlirimiz, alimlirimiz, sanaätçi, sän°ätkarlirimizniŋ juquri däriҗidä štkän çoŋqur mäzmunluq ädäbiy-muzıkiliq käçliriniŋ riyasätçisi kšz aldimğa kelidu. Nurğun adämlär qäläm tävritip maqalä yazidu. Lekin Gülbaharniŋ šzigä has yeziş uslubi bilän jurnalistika sahasida tutqan orni alahidä. U yazğan yüzligän maqalilar, iҗadiy portretlar, Uyğur teatriniŋ gastrol'liri häqqidiki qiziqarliq hekayiliri – buniŋ toluq ispati. Äslidä Gülbahar jurnalist boluşi keräk edi. Öz vaqtida män uniŋğa «Uyğur avazi» gezitida işläş täklivinimu bärgän edim. Meniŋ tävsiyä qilişim bilän u Qazaqstan Jurnalistlar ittipaqi äzaliğiğa qobul qilinğan. Lekin Gülbahar jurnalistliq sahani ämäs, bälki šziniŋ kiçigidin arzu qilğan sšyümlük teatrini, sän°ätni hämmidin üstün qoydi.
Mehman boluş süpitim bilän, toy egisigä qarita eytilğan nurğun yahşi tiläklärniŋ şahidi boldum. Käç davamida täräp-täräptin qädäm täşrip qilğan mehmanlar sän°ätkarğa quçaq-quçaq güldästilärni täğdim qilişmaqta edi. Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ häliq artisti Murat Ähmädiev, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi, yazğuçi-dramaturg Ähmätҗan Һaşiri başliğan Uyğur teatri kollektivimu šzliriniŋ çirayliq nahşa-saz, ävrişim ussullirini täyyarlaptu. Qädinas dostlar bilän rasa quvalişip, tävällud toyni juquri käypiyatta nişanliduq. Meni äşu käç davamida qayil qilğan närsä şu boldiki, tarihiy Vätinimizniŋ Ğulҗa şähiridä tuğulup, Uyğur nahiyäsiniŋ Aqtam yezisida štkän baliliq dävridin tartip päqät çoŋ sähnini arzuliğan, hayatiniŋ 36 jilini milliy teatrimizğa beğişliğan Gülbahar šz hälqiniŋ, tamaşibinlarniŋ, käsipdaşlarniŋ, pärzäntliri, nävriliriniŋ diqqät-etivariğa, hšrmitigä, muhäbbitigä erişiptu. İnsan üçün asasiy bayliq, häqiqiy bähit moşu ämäsmu?
Män Gülbaharni 1983-jili Taşkänt Teatr vä rässamçiliq institutini tügitip, teatrimizğa bir top akterlar qatarida qobul qilinğandin beri bilimän. Yaş aktrisa şu jilliri «Tšmür hotunda» (Ş.Başbekov) – Qumri, «Dehanda» (Ä.Һaşiri) – Rahiläm, «Bšşük nahşisida» (N.Miŋnullin) Natonuş ayalniŋ rol'lirini oynap, komediya häm drama janrida šziniŋ maharitini kšrsitälidi. Aridin kšp štmäy Uyğur teatri benasi quruluş-rekonstruktsiya işliri üçün yepilip, Gülbahar teatrimizniŋ Ädäbiyat bšlümigä işqa tayinlandi. Çünki u şu jillirila, bir türküm maqaliliri bilän teatrimizniŋ iҗadiy paaliyitini käŋ oqurmänlär ammisiğa tonutup ülgärgän edi. Bolupmu 1992-jili Uyğur teatriniŋ üç ay davamida tarihiy Vätinimizdiki, andin Türkiyadiki gastrol'lirini «Biz yänä uçrişimiz…» tsikli boyiçä yezilğan maqaliliri, stsenariylar, spektakl'larğa retsenziya, iҗadiy portretlar, teatrimiz tarihidin sir çekidiğan maqalilarni yeziş җähättin ädäbiyat bšlüminiŋ işini dadilliq bilän җanlandurup elip maŋdi. Andin u teatr repertuarini yahşi äsärlär bilän toluqlaş üçün M.Zulpiqarovniŋ «Lutpulla» romani asasida ädäbiy-muzıkiliq käç, Ähmätҗan Qasimiy hatirisigä beğişlanğan ädäbiy käç štküzüp, ŞUARliq yazğuçi Tursun Tohti bilän hämkarliqta «Güldästä» muzıkiliq dramisini yazdi. Bu җähättin mol täҗribä topliğan qäläm sahibi, nätiҗidä Turğan Tohtämovniŋ «Nazugum» romani asasida yezilğan instsenirovkisi arqiliq milliy sähnimizdä «Nazugum» (rej.Ä.İskändärov) muzıkiliq dramisiniŋ sähniläştürülüşigä zämin yaratti. Şuniŋ bilän billä Gülbaharniŋ šzbäk, qazaq, qirğiz, tatar, rus tilliridin tärҗimä qilğan äsärliri sähnä tiliniŋ ravanliği, bädiiyligi bilän tamaşibinlarniŋ diqqät-etivariğa sazavär bolup, җumhuriyätlik, häliqara teatr festival'lirida u äsärlär («Bir tüp alma», «Güldästä») juquri mukapatlarğa sazavär boldi. G.Nasirova «Täbässüm» külkä keçiligi üçünmu bir türküm miniatyurilarni yazdi. «Attin çüşsäkmu, üzäŋgidin çüşmäymiz», «Ana jutuŋ aman bolsa…», «Narkoman», «Yeŋi uyğurlar» qatarliq aktualliği, tärbiyäviy ähmiyiti zor miniatyurilar güldiras alqişqa sazavär boldi. Ziya Sämädi, Dolqun Yasin, Savutҗan Mämätqulov, Abliz Һezim, Ähmätҗan Һaşiri, Turğan Tohtämov, Mšmün Һämraev, Rabik İsmayilov ohşaş ataqliq yazğuçilirimizniŋ ädäbiy- muzıkiliq iҗadiy käçlirini štküzüştäk җavapkärlik väzipä päqät Gülbahar Nasirovağa jükländi. Moşu turğudin män on jil burun şundaq bir äҗayip käçniŋ şahidi boldum. U şair Abdumeҗit Dšlätov tuğulğininiŋ 60 jilliğiğa beğişlanğan «Adämlärgä aşiqmän…» ädäbiy- muzıkiliq käç edi. Şair vapat bolup, biraz vaqittin keyin käç štkäçkimu, adämlär zalni liq tolturup oltardi. Şu käçtä şairniŋ pütünläy filosofiyasi, uniŋ adämlärgä, hayatqa, baharğa näqädär aşiqliği, jürigi sir çekip, uniŋ iztirapliri qaçilanğan muqäddäs şeiriyitiniŋ tüp mahiyitini käçniŋ riyasätçisi (G.Nasirova) toluq häm mahiranä ipadiläp tamaşibin zalini lärzigä salğini helimu yadimda.
G.Nasirova tüpäyli Nurbüvi Mämätova, İkram Mäsimov, Zäynullam Setäkov, Quddus Ğoҗamiyarov, Azat Burhanov, Ähmätҗan Qadirov, Abdrim Ähmädiy, Muhit Һezimov, Zohra Kärimova, Marat Noruzov, Nuralim Varisov (bu tizimda mänmu bar) käbi sän°ätkarlirimiz häqqidiki iҗadiy portretlar, «Nava», «Ruhsarä» ansambl'lirimiz iҗadiyiti mätbuat sähipiliridä yoruq kšrüp, iҗadiy käçlär štküzüldi. Bu käçlärniŋ besim kšpçiligini ikkimiz hämkarliqta täyyarliduq.
Aktrisiniŋ büyük sän°ätkarlirimiz häqqidä (alim Ähmätҗan Qadirov bilän hämkarliqta) tävrinip yazğan «Ähmät Şämiev – teatr vä kino akteri», «Qoş yultuz», «Ähmädiylär sulalisi» namliq kitapliri Uyğur teatri tarihini yaş ävlatlarğa tonuşturuşta yahşi mänbä bolidiğan kitaplar, älvättä. Şundaqla Uyğur teatri qurulğininiŋ 70, 80 jilliq şanliq toyliriğa beğişlanğan al'bom vä hšҗҗätlik fil'mniŋ muällipi yänila şu Gülbahar Nasirovadur.
On bäş jil mabaynida Uyğur teatriniŋ ädäbiyat bšlümini başqurğan štkür qäläm sahibi, 2013-jildin tartip šz iҗadiyitini drama bšlümidä davamlaşturmaqta. Gülbaharniŋ akterluq maharitini bahalaşni bilgän rejisser Muhit Һezimov «Ğunçäm» (Z.Qadiriy), «Täğdir qismiti» (D.Mäşürova), «Kelinlär qozğiliŋi» (S.Ähmät) spektakl'lirida härhil rol'lar bilän täminlidi.
Buniŋdin üç jil muqäddäm aktrisa «Ämänniŋ aççiq hidi» (İ.Zäyniev) dramisini tatar tilidin tärҗimä qildi. Bu häqtä Gülbaharniŋ šzi mundaq däydu:
– Umumän, insan šmürvayät hayatta šzigä bir närsä izdäş bilän štidu: bähit, muhäbbät, hayatniŋ mäzmunini izdäydu. Moşu mähsättä šziniŋ jutini, dostlirini, sšygän yari Sarani taşlap, juttin çiqip kätkän Säpärni ottuz bäş jildin keyin hoşnisi Raziyädin başqa heçkim qarşi almaydu. Çünki uni Raziyä šmürvayät sšygän häm kütkän. Bu p'esa meni şunçilik täsirländürdiki, äynä şundaq käŋ psihologiyalik çigiç mäsililärni otturiğa taşlaydiğan zamaniviy dramida šzäm arzu qilğan Raziyä rolini oynidim.
«Ämänniŋ aççiq hidi» spektakli bilän Uyğur teatri (rej.M.Һezimov) 2017-jili Astanada štkän İV җumhuriyätlik teatr festivaliğa qatnişip, G.Nasirova «Üzdik ekinşi plan aktrisası» nominatsiyasi boyiçä laureat ataldi. Bultu bolsa, aktrisa şu roli üçün Qazaqstan Teatrlar Assotsiatsiyasiniŋ «Sahnager – 2018» mukapitiğa sazavär boldi. Yeqinda Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi, peşqädäm akter Alimҗan Äysaev «Öz ihtiyari bilän…» dramisini qayta sähniläştürdi. Mäzkür spektakl'diki baş qähriman Zohra Sadiqqiziniŋ obrizini yaratqan Gülbahar Nasirovaniŋ novättiki iҗadiy işiğa teatrniŋ bädiiy keŋäş äzaliri juquri bahasini bärdi.
Äynä şundaq qaynaq iҗat qoynidiki sän°ätkarniŋ pärzäntliri Älişer bilän Rasul bu künlärdä hayattin birkişilik ornini tepip, anisiniŋ äҗrini aqlimaqta. Älişer Almutidiki şirkätlärniŋ biridä utuqluq hizmät qilivatsa, Rasul – Astanadiki «Astana Musikal» dšlät teatriniŋ tonulğan akteri.
Sän°ätkarniŋ tävälludida «AZMKniŋ mudirlar Keŋişiniŋ räisi Ähmätҗan Şardinov, Almuta şähärlik mäslihätniŋ deputati Şavkät Ömärov, Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi, yazğuçi Säule Dosjanova, häliq talanti Rabiyä Mämätova bilän billä elimizniŋ ataqliq rejisseri, T.Jürgenov namidiki Qazaq milliy sän'ät akademiyasiniŋ rektori, Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi Ashat Maemirov, mäzkür akademiyaniŋ prorektori, Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi Saken Mayğazievmu boldi. Ashat Maemirov şagirti Rasulniŋ bu künlärdä elimiz teatr sän°itidiki tutqan orni häqqidä tohtilip, äşundaq kšp qirliq sän°ätkarniŋ anisi – Gülbahar Nasirovağa çäksiz minnätdarliğini bildürdi häm Qazaqstan Teatrlar Assotsiatsiyasiniŋ täbrik heti bilän hatirä soğilirini tapşurdi. Äynä şundaq dağduğiliq štkän toy şadiyanisini sän°ätkar monu sšzlär bilän yäkünlidi:
– Meni beqip, moşu däriҗigä yätküzgän ata-anam ohşaş mänmu bu hayatta talay egiz-päs, çiğir yollarda meŋip, tavlinip ketip barimän. Һayatimda bäzidä qaqahlap küldüm! Һä, bäzidä aççiq älämlik kšz yaşlirimni tšktüm… Yoşuridiğan nemisi bar, talay putlaştim, adaştim… Һayatimda nurğun yahşi adämlärni uçrattim, yamanlarğimu duç käldim. Qädinas dostlarniŋ şarapitidin läzzät aldim. Һä, bäzidä män dost degänlär aldimda heҗiyip, arqamdin «piçaq sançiğandimu» bärdaşliq bärdim. Lekin män štkän hayatimğa, hätta štküzgän hatalirimğa zadila puşayman qilmaymän. Nemila bolmisun, qançilik qarimu-qarşiliqlar bolsun, män bu hayatta šzlügimni saqlap qalalidim. Ataq-mänsäp üçün heçkimniŋ aldida beçarä bolmidim, şähsiy paydamni kšzläp heçkimgä hoşamätçilik qilmidim. Һayatimda maddiy bayliq üçün ämäs, rohiy bayliqqa qiziqtim, şuniŋğa intildim. Äŋ ävzili – ikki oğlumğimu şu rohni siŋdürüp, yahşi tärbiyä bärdim. Balilirim – hayatimda män erişkän äŋ esil bayliğim…
Gülbaharniŋ bu sšzlirini qolliğan halda, uniŋğa salamätlik, ailisigä hatirҗämlik tiläymän.

Gülnarä SAYİTOVA.
Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän artisti, sän°ätşunasliq pänliriniŋ namziti, professor.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ