Qerindaşniŋ oti bšläk

0
1 163 ret oqıldı

Biz – ikki ata, ikki anidin tuğulğan on qerindaş. Abdumeҗit akam duniyağa kälgändä äynä şu ikki täräpniŋ qerindaşliri qin-qiniğa patmay hoşal bolğan ekän. On baliniŋ aŋliq tärbiyä elip, eğir-yenik sinaqlardin sürünmäy štüşidä, älvättä, apam Ayimhanniŋ ämgigi zor boldi. Atam Şeripidin dayimla «Kšrisilär, Abdumeҗit oğlum ikki täräp qerindaşlarniŋ üzülmäs zänҗiri bolidu», dättekän. Atamniŋ äynä şu äqilanä gäpliri barliq qerindaşlirimniŋ jürigidä mäŋgü väsiyät süpitidä saqlinip qaldi. Һäqiqätän, atam eytqandäk, Abdumeҗit akam päqät qerindaşlarniŋla ämäs, tuğulğan jutiniŋ, milliy mädäniyitimizniŋ, vätänpärvärlikniŋ, millätpärvärlikniŋ uprimas zänҗiri bolalidi.
Ägär akamniŋ iҗadiyitigä näzär taşlaydiğan bolsiŋiz, u şeiriyätkä 4-sinipta oquvatqan çeğidila häväs bağliğanliğini bayqaysiz. Uniŋ birinçi yazğan şeiri helimu esimizdin çiqmaydu.
Mana käldi ätiyaz,
Quşlar käldi çelip saz.
Makan etip kšllärni,
Sayrimaqta šdäk-ğaz.
Män uniŋdin, «Aka šdäk-ğazmu sayramdu?», däp sorisam, u külümsiräp, «Ätiyazda hämmä quşlar sayraydu», degini tehi yadimda.
Akam mäktäptä oqup jürgän çağliridila šziniŋ şetil qiliqliri arqiliq muällimlärni häyran qalduratti. Hatalaşmisam, 7-sinipta oquvatqan mäzgili boluşi keräk, uyğur tili därisidä inşa yezip bolup, muällimi – Säydullam Äminovqa tapşuruptu. Säydullam muällim «Abdumeҗit inşani nurğun yezivetipsän, biraz qisqartip, andin tapşurğin» däptu. Akam inşa däptirini eçip, boş varaqqa birla qur җümlä yezip, astiğa «qisqa yazdim, uzartip oqarsiz» däp yezip qoyuptu. Keyinki däristä Säydullam muällim «Bu nemä qilğiniŋ?!» desä, «Siz qandaq sorisiŋiz, şundaq yazdim» däp җavap beriptu.
Monu bir vaqiä zadi yadimdin kätmäydu. Akam 7-sinipta, män 3-sinipta, inim Qurvanҗan 2-sinipta oquydu. Abdumeҗit akamniŋ Çeläk nahiyälik «Ämgäk tuği» gezitida turaqliq şeirliri besilip turatti. U zamanlarda härbir çiqqan şeiriğa az bolsimu qälämhäqqi tšlinätti. Bir küni akamğa gezitqa çiqqan şeiri üçün 2 som 30 tiyin berilidiğanliği toğriliq poçtidin hävärnamä käldi. Akam uni bizgä kšrsitip «Mana, şeir yazsaŋlar redaktsiyadin härqaçan moşundaq ahça alisilär», däp «koza-kozaŋ» qildi. «Qurvanҗan ikkimiz şeir yazsaq, sän uni gezit redaktsiyasigä ävätip berämsän?» deviduq, u «Maqul, biraq hävärnamä alğandin keyin, ikkiŋlar maŋa apamdin 20 tiyindin 40 tiyin elip berisilär», dedi. Biz «Älvättä, elip berimiz», däp vädä bärduq. Aridin ikki häptä štüp, Qurvanҗan ikkimiz «şeir yezişqa» kiriştuq. Män «Çšl», Qurvanҗan «Qiş bovay» namliq şeir yezip, Abdumeҗit akamğa tapşurduq. U şeirlarğa qarap «tazimu küçlük şeir yezipsilär, män gezit redaktsiyasigä ävätip beräy», degän halda yançuğiğa saldi. İnimiz ikkimizniŋ hoşalliğida çäk yoq. Ariliqta bir häptä štti. Bir küni koçida «oda-kodaŋ» oynap oltarsaq, Abdumeҗit akam bizni çaqirip, tez šygä kirişimizni štündi vä yançuğidin bir qäğäzlärni çiqardidä, «Silärniŋ yazğan şeiriŋlarğa hävärnamä käptu», dedi. «Äkäl, uni bizgä berivät!» desäk, «Vädäŋlar qeni? Apamdin 20 tiyindin 40 tiyin elip beriŋlar, andin keyin silärgä berimän» däp turuvaldi.
Qurvanҗan ikkimiz därhal apamğa kirip, «Apa bizgä 40 tiyin bärginä, bizniŋ şeirimiz gezitqa çiqiptu vä qälämhäqqi beridiğini toğriliq hävärnamä käptu» desäk , apam bizgä häyran bolğan halättä qaridi. «Abdumeҗit akam şundaq dedi, äynä u hoylida qarap turidu», deyişimizgä apam «Һäy, tohtap turuŋlar, silärni u taza «ahmaq» qiliptudä, män u şumniŋ balisini kšrsitäy» däp sirtqa çiqişiğa Abdumeҗit akam qeçip kätti. Apam rämiti talay jillar inim ikkimizniŋ qançilik «aldinip ahmaq» bolğinimizni eytip jürdi.
Abdumeҗit akammu mäktäpni pütärgiçä bizgä «Ändi şeir yazmamsilär, nemä?» däp çaqçaq qilip jürdi. Һazir oylisam, akamniŋ mundaq qilğini, «Qoluŋdin kelidiğan işni qil, qoluŋdin kälmäydiğan işqa beşiŋni tiqip avarä bolma» degini ekän…
Biz, qerindaşlar, hämmimiz Abdumeҗit akamni bšläkçä yahşi kšrättuq. Һätta bir-birimizdin uni «talaşqandäk, qizğanğandäk» qarattuq. Qisqisi, ikki ata, ikki anidin bolğan on qerindaş atam Şeripidinniŋ väsiyiti bilän moşundaq uyul taştäk bir-birimiz üçün qalqan bolup iҗil-inaq yaşiduq.
Häyriyat, Abdumeҗit akam 2008-jili 26-avgust küni vapat boldi. Ägär u hayat bolğinida bu künlärdä 70 yaşqa tolatti. Äpsus, uniŋğa bu hoşalliq künlärni kšrüşkä nesip bolmidi. Täğdirgä tän bärmäskä amal yoq. Män uşbu äslimämni akamniŋ monu şeir misraliri bilän ayaqlaşturmaqçimän:
İnsan hayat, qerindaş tuqqan,
Uniŋ bilän qilçä işi yoq.
İnsan šldi, kštärdi çuqan,
Tuyuqsizdin täkkän käbi, oq.

Yoşurğandäk aläm sirini,
Yultuz yenip šçkändin keyin.
Һayatliqta bilmäy qädrini,
Jiğlaş nemä šlgändin keyin.

Abdumähämät DÖLÄTOV,
peşqädäm ustaz.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ