Altun orda hanliğiniŋ ihtisadiy qurulmisidiki uyğur izliri

0
20 ret oqıldı

Tiҗarät. Uyğurlarniŋ “Ortaq” däp atilidiğan täşkilati (şirkiti) Hİİİ – HİV äsirlärdä Şäriq bilän Ğärip arisida tiҗarätni käŋäytiş vä maslaşturuşta muhim rol' oyniğan. Mäzkür täşkilat Altun orda hanliğida «Bazirğan» degän täŋ mänadiki sšz bilän moҗut bolğan. Hanliqqa ait mänbälärdä “ortaq” sšzi häliqara tiҗarät bilän şuğullinidiğan sodigärlärgä nisbätän qollanğan. Buniŋdin “ortaq” namida tiҗarät qilidiğan sodigärlärniŋ moŋğullar täväsidä qançilik muhim rol' oyniğanliğini bayqaveliş täs ämäs.
Bajlar. Altun orda hanliği täväsidä qollinilğan baj atalğuliriniŋ hämmisini uyğurçä hšҗҗätlärdä uçritişqa bolidu. Һär ikki hanliqta ortaq qollinilğan atalğulardin «alban», «qalan», «saliğ», «yasaq», «tütün» häm hizmät vä väzipä atalğuliridin «çärig», «qoluş qoltqa», «ulağ» qatarliq ortaq atalğular qollinilğan.
Alban. Moŋğullarda dehanlarğa qoyulğan haşarniŋ umumiy nami bolup, Altun orda hanliği täväsidä «umumiy baj» mänasida paydilanğan. Bu ilgiri uyğurlarda moҗut bolğan «qalan-yär beji», «qavut-mähsulat beji», «tütün-šyni birlik qilip alidiğan baj», «kabin-toyluq beji» qatarliq bajlarniŋ ortaq namidur .
Saliğ. Bu äsli uyğurlarda yär egisi baj orniğa hškümätkä väzipä štäydiğan baj bolup, Altun orda hanliği täväsidimu ohşaş mänada qollinilğan .
Yasaq. Bu uyğurlarda «umumiy baj» mänasida qollinilğan. Altun orda hanliği täväsidä bolsa mähsulatniŋ onniŋ biridin elinidiğan vä boysundurulğan qävmlärgä baj qilip bäkitilgän.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ