«Ötkän šmrümgä škünmäymän»

0
38 ret oqıldı

Bähtişat SOPİEV,
«Uyğur avazi»

Jurnalist vä balilar şairi Muhtär Abdrahmanov «Kšŋlümgä yeqin kişilär», «Qälbim tšridiki adämlär» namliq ikki kitapniŋ muällipi. U šz paaliyitini Çeläk nahiyälik «Ämgäk tuği» gezitidin başliğaçqimu, asasän yeza adämliri häqqidä yazdi. «Kommunizm tuği», (hazirqi «Uyğur avazi») gezitiğa işqa yštkälgändimu, addiy adämlärniŋ hayatini yorutuşqa tirişti.
İşqa dayim külüp kirip kelidiğan Muhtär akiniŋ arimizdin kätkinigä mana, häş-päş degiçä, tšrt jil boldi. Ägär u hayat bolsa, may eyida 80 yaşqa kirätti.
Biz, jurnalistlar, başqilar häqqidä yazimiz. Һä, bizniŋ hayatimizğimu qiziqidiğanlar bar bolsa keräk. Şähsän meni Muhtär akiniŋ ailisidä qandaq adäm bolğanliği qiziqturidu. Bu häqqidä uniŋ räpiqisi Mahinur hädidin sorap bilmäkçi boldum. Mahinur hädä, huddi Muhtär aka ohşaş, aqkšŋül ayal ekän. U yoldişi häqqidä šziniŋ oylirini oçuq izhar qildi. Uniŋ eytqanliriğa qariğanda, käsipdişimiz häqqidä bilidiğinimizdin, bilmäydiğinimiz kšp ekän.
Kšŋülgä yeqin kişilär
– Muhtär akiniŋ kšŋligä yeqin kişilärni sizmu yahşi bilsiŋiz keräk, – soridim Mahinur hädidin.
– Rast, Muhtärniŋ arilaşmaydiğan adimi yoqniŋ ornida edi. Meniŋ ailäm bilänmu yeqinçiliq qilatti, däp küldi Mahinur hädä.
– Tohtaŋ, bu yärdä bir sir bar ohşimamdu?!
– Һeçqandaq sir yoq. Män akaŋlarniŋ üçinçi ayali. Uniŋ Şämşinur, Bibinur isimliq ayalliri bolğan. Һär ikkilisi vapat bolup kätti. Birinçisidin bir oğli bar. U huddi soyup çaplap qoyğandäk Muhtärgä ohşaydu. İkkinçisidin üç qizi bar. Һämmisi bilän arilişip turimän. Muhtärni Çeläktin başlap yahşi bilimän. U meniŋ yoldişim vä qeyinatam bilän ilpätçilik qilğan. Çeläktä turğanda šyümizgä pat-pat kelidiğan. Almutiğa kšçüp kälgändimu hoşna bolup qalduq. Män ottuzdin aşqanda tul qaldim. Bibinurmu hayattin štti. Yoldişimdin keyin yättä jil oltardim. Bir küni u: «Mahinur, balilarni billä çoŋ qilsaq» däp qaldi. Qarşi bolmidim. Balilarmu «hop» boluşti. «Seniŋ-meniŋ» demäy, ottuz jil billä turduq. Muhtärdä üç qiz, meniŋ ikki qiz, bir oğul edi. Ömrimizdä balilarniŋ arisiğa kirip җedäl qilmiduq. Rast, ailä bolğandin keyin vaqirişattuq. Uniŋ müҗäzi nahayiti «iştik» bolidiğan. Amma aççiğidin çapsan qaytatti. Äŋ yahşisi, haraq içmätti. Bäzidä uniŋ käspigä munasivätlik uruşup qalattuq. Jurnalist ämäsmu, pat-pat säpärgä ketätti. Ayal kişi bolğandin keyin: «Nädä bolduŋ?», «Qäyärdä qonduŋ?» degän gäplär bolidiğu. U bäzidä maŋa җavap bärmäy yeŋätti. Һär ikkilimiz balilarğa hšrmät bilän qariduq. Oğlum ayliq qalğaçqa, Muhtärni «dada» däp šsti. Amma rähimsiz äҗäl oğlumizni buniŋdin altä jil burun arimizdin elip kätti. Uniŋdin ikki nävräm bar. Biri – Dilinur. Özämniŋ qolida turidu. Bovisiniŋ sšyümlük nävrisi edi. İkkisi keçä-kündüz ayrilmatti. Muhtär Dilinurniŋ toyini kšrüşni arman qilatti. «Toyini qilip, uniŋğa kšŋlümgä yeqin kişilärni täklip qilimän» däydiğan. Arminiğa yätmäy kätti… İkkimiz on bäş nävrä, ikki çävrä sšyduq.

Qälb tšridiki insanlar
– Muhtär akiniŋ qälb tšridiki insanlarçu, ular kimlär?
– Muhtär ağinilirini nahayiti ätivalaydiğan. Özi Malivayda tuğulup šssimu, Uyğur, Panfilov nahiyäliridimu, Almutidimu ağiniliri kšp edi. Һelimu yadimda, Kamil Vasilov, Kamil Ömärov, Abdrim Mutällip isimliq käsipdaş ağiniliri hayattin štkändä «Meniŋ ağinilirim» degän mavzuda jiğlap oltirip maqalä yazdi.
Biz Gornıy Gigant mähällisiniŋ jut-җamaätçiligi bilän arilişattuq. Muhtärniŋ u yärdimu hšrmiti üstün boldi. Mäzkür mähällidiki Abdullam Abdrahmanovniŋ ailisi bilän bäkmu yeqin štti. Uniŋ qizi Şämşiqämär Abdrahmanova Muhtärniŋ yätmiş yaşliq tävälludini štküzüp bärdi. İkkimizni baştin-ayaq kiyindürdi. Buni, birinçidin, Muhtärniŋ abroy-hšrmitiniŋ üstünlügi, ikkinçidin Abdurahmanovlar ailisiniŋ sämimiy hšrmiti däp çüşinimän. Muhtär tävälludiğa äŋ yeqin bolğan yätmiş adämni täklip qilip, «Silär meniŋ qälbim tšridiki insanlar» degini helimu yadimda. Bäzidä adämlär hayattin štkändin keyin untulup ketidiğu. Muhtär qaytiş bolup, kšp štmäy bir kişi käptu. Özini “çeläklik Mähämätҗan Savutov” däp tonuşturdi. Jürigidä oti bar, sahavätlik insan ekän. U yaq unumiğinimizğa qarimay, Muhtärniŋ qäbrigä hatirä taş qoyup, qorşap bärdi. Moşularğa qarap, «yoldişim šmrini bevaqit štküzmigän ekän» däp oylaymän. Mänmu uniŋ bilän štkän šmrümgä škünmäymän.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ