Bir oğulniŋ ahi

0
20 ret oqıldı

 

Ähmät ҺÄSÄN (Şuŋqar)

(Avtobusta ketivatqan bir aniniŋ säpärdaş bir ayalğa eytqan häsriti)

1.
Һayat qiziq – şerin arzu-ümüt bilän,
Yaratqanğu härnärsigä qadir Egäm.

Miŋni bärsä, bir yoq üçün tilinärsän,
Toqquzuŋ täl, biri kamdäk bilinärsän.

Altä qizim bar, biraq bir oğlumla yoq,
Bir oğulsiz bolmas ekän kšŋlüŋmu toq.

Şu ümüttä šrtinip җan, kšydi jüräk,
Bolğaç päqät bir oğulniŋ orni bšläk.

Oğli yoq är-hotunniŋ izi yoqmiş,
Gär oğulluq bolsa kişi – kšŋli toqmiş.
Oğulni “täht egisi” däp küyligän kšp,
Qizlarni “kam äqil” däp җšligän kšp.

Biri eytti: “Oğli yoqniŋ küni täs” däp,
“Qizi kätsä, şu kişiniŋ küni ğäş” däp.

Һis qilattim bu gäp maŋa eytilğandäk,
Ünüm šçüp, tilim birdin tutulğandäk.

Öz-šzämdin ağrinip män kšp jiğlidim,
Ah, Huda! däp keçiliri kšz ilmidim.

2.
Ahu zarim ilahimğa yätkän çeğida,
Qälbimdiki ğäm-tügüçni yäşkän çeği.

Künlär štüp, eğirayaq boldum yänä,
(Yadimdin heç çiqmas edi tapa-tänä).

Tilättim bu qetimqi җan çoqum oğlan,
Uniŋ üçün malu-mülküm, җenim qurvan.

Dohturlarmu oğulliğin rastlidi häm,
Җenimğa җan qetilğandäk boldi şu däm.

Yoldişimmu huşluğumdin hävär tapti,
Alämçä bir mehir bilän maŋa baqti.

Qizlirimmu bu hävärdin sšyünüşti,
Tuğulmiğan ini üçün kšyünüşti.
Tepip sšygän layiğini bähit quçqan,
Tiläk bilän täläy quşi kškkä uçqan,

Qädinasim eğir-besiq mehrivan är,
Dilimğa bir çiraq yaqqan sävirçan är.

Pinhanä bop šzara çin sšyüşkän biz,
Җudun-çapqun, boranlarda kšrüşkän biz.

İradimiz çiŋliğidin yar boluşqan,
Tävrinip җan bir tähiyigä baş qoyuşqan.

Oğul kšrüp pütkän edi dil yarimiz,
Bšläkçila nurlanğan häm didarimiz.

3.
Sağlam šsüp, šttuq yänä gšdäkliktin,
Bolğaç aŋa ihlasimiz bšläkliktin.

“Oğli yoq bu җugan” degän tapa qaldi,
Bağrimizni äzgän ğevät-җapa qaldi.

Altä qizdin artuq kšrdüm bir oğulni,
Yorutqan däp šçkän çiraq, ğäş kšŋülni.

Rohlinattim tün uyqida tiniğidin,
Tuyunğan häm bovaqliq şoh qiliğidin.

Gah viliqlap külsä, mänmu täŋ külättim.
Bağrimğa çiŋ besip dayim sšyünättim.

Östi şundaq zäbärdäst bop nävqiranim,
Äl oğlini bolğay dedim — iptiharim.

Miŋ täşäkkür teç-amanliq zamanimğa,
Һšsün bärdi hoyla-aram, makanimğa.

Öyümizniŋ tšridä bir Ay parlidi,
Ämgäksšyär rohidin bäk dil yayridi.

Toyliduq on säkkiz yaşliq baharini,
Pak dil bilän šskän šmür naharini.

Gül-ğunçidäk omaq qizlar häm boluşti,
Äl-ağinä, sinipdaşlar җäm boluşti.

Bähirländuq milliy näğmä-navalardin,
Küy tšküldi misli sübhi säbalardin.

Pärzänt bilän ana qälbi, äŋ izgü oy,
Kšz aldimdin štti şunda kälgüsi toy…

***
Arida bir künlär štti, aylar štti,
Hiyalimda: ilahiy bir hävär yätti.

Öylinişniŋ arzusini qildi izhar,
“Çin sšzüm bu işän, ana, maŋa zinhar”.

Kšŋül qoyup eytqanda u jüräk sšzin,
Kšrdüm uniŋ aşiqliqtin yanğan kšzin.

Dedim şu an: “Sävävim yoq işänmäskä,
Silär üçün җan mehrimni berälmäskä”.

Hatirҗäm bol, buninğa bar täyyarliğim,
Toy degidäk toy qilişqa häm barliğim.

4.
Sšygän qizi bizgä tonuş, hoşna ekän,
Ata-anisi yahşilarğa aşna ekän.

Kelinim bar degidäk bir hur pärizat,
Tuqqan uni näsli uyğur adimizat.

Räŋgi süzük, gül hšsnidin nur tškülär,
Şärmi-haya җilvisidin Ay mškünür.

Kšŋüldiki kelin bolsa, nemä arman!
Җeniŋğa җan bolup qalmay, bolur därman.

“Oğlumğimu bäk yaraşqan henim” dedim,
“Ğäm-täşviştin aram tapqay җenim” dedim.

İşändim häm: qolumni boş qilidu däp,
Gär ussisam bir çinä çay beridu däp.

Vaqip štkän ähli yurtta çoŋ işlardin,
Qudilarmu uzun jilliq tonuşlardin.

***
Milliy yosun väҗidin biz älçi qoyduq,
Qudiliqqa käŋ yol açar yolçi qoyduq.

Uzun štmäy, razimänlik җavap alduq,
Һärbir işni bäk iditliq yolğa salduq.

Qoyuqlişip ikki arida salam-saat,
Qanatlandi ikki yaşqa kälgän amät.

Bäkittuq häm mäslihättä toy künini,
Kälgüsiniŋ otluq arzu — oy künini.

Än°änilik başlinip toy gülhanämdä,
Şatliq hisi җoşqunlidi här adämdä.

Bähit quşi qonup şu kün gülbeğimğa,
Huş navalar miŋ җan bärdi bir җenimğa.

Didariğa toymastin ay kelinimniŋ,
Sšyündürdi iҗaviti tiligimniŋ.

Çaçqu çaçtim tükkän tügüç-bayliğimni,
Ayan qilip bir oğulluq hanliğimni.

Kškni quçti şadiyanä küy navasi,
Җävlan qilip ikki yaşniŋ nur siymasi.

5.
Jillar štüp oğul-qizliq boldi oğlum,
Biri tulpar, biri Çolpan җanni kšrdüm.

Nävrilirim ätrapida pärvanimän,
Atisiyu anisidäk ğämhanimän.

“Kelin ämäs, ätivaliq qizim” dedim,
“Qolumğa — qol, җenimğa — җan izim” dedim.

Aldimda çoŋ bolğaçqimu amraq edim,
Ana җani bilänmu häm şundaq edim.

Özara çin dostluğumiz umumlaşqan,
Qädimdin aş sunuş bizdä udumlaşqan.

Yšgimäçtäk çigilgän çiŋ dil riştimiz,
“Öçmigäy” däp sšz berişkän iş-izimiz.

Äynä şundaq šz boluştäk qälbdaştuq,
Täŋ külüp, täŋ jiğilğidäk täğdirdaştuq.

“Quda bolsa, şundaq bolsa” degänlär kšp,
Bizni ülgä tutqan yeqin-yaränlär kšp.

6.
Pul jiğip häm maşinimu elip bärduq,
Nemä desä, yaq demästin, qilip bärduq.

Uştumtutla boldi oğlum buzulğandäk,
Özin untup, peşkällikkä urunğandäk,

Ärtä çiqip, kelur šygä taŋğa yeqin,
Turğan käbi bir palakät haŋğa yeqin.

Ayali häm pärzäntlirin kšzgä ilmäs,
Ränҗigändäk sšrün çiray, hudin bilmäs.

Gäp sorisam: “İşta boldum, ana”, däydu,
“Täptişlimäy, aram beriŋ maŋa”, däydu.

Һär sšzümgä zärdilik bir җavap aldim,
Terikkändin tenim titiräp, azaplandim.

Qançä eytsam, nesihitim kar qilmidi,
Sayaq-saltaŋ işliridin har qilmidi.

Qattiq qistaq-soraqlarğa elip baqtim,
Aniğa has nurğun tälim berip baqtim.

Aqiviti šzämgä hay berälmidim,
Bir kaçatlap, başqa bir sšz deyälmidim.

Gepim štmäy, solğunlişip, zar äylidim,
Qizim käbi Lalägülni har äylidim.

Bäk štündüm, šydin çiqip kätmäsligin,
Öz bähtini šzi väyran ätmäsligin.

Sšzümgä boy bärgidäk heç siyaqi yoq,
Pärzäntlärgä kšygidäk ot-piraqi yoq.

Çüşkän ohşaş huddi şäytan väs-väsigä,
Pisäŋ qilmas tälimgä vä heçnärsigä.
***
Künlär štüp, šygä päqät kälmäs boldi,
Meni qoyuŋ, pärzäntlirin kšrmäs boldi.

Keyin uqsam, bir sätäŋni elivaptu,
İç küyoğul bop šyigä kirivaptu.

Äläm yätkäç šzäm tuqqan taş jüräktin,
Һeç çarä yoq “šzäŋni tut, han!” demäktin.

Oğlum säväp: yurt aldida qarilandim,
Bedava bir därtkä qaldim, yarilandim.

Beşim qeyip, jiqilğanni tuymaptimän,
“Ana!” degän nalilärni uqmaptimän.
7.
Nävrilär vä kelingä yüz kelälmäymän,
Azaplanğan kšŋülni şat etälmäymän.

Äyipsiz bir äyipkardäk halda qaldim,
Ağriğimğa dava yoqtäk dağda qaldim.

Qizlar dedi: “Җedäl çiqti içimizdin,
Һämmimiz täŋ yahşi kšrgän inimizdin.

Amal qançä, ailimiz yüzin tškti,
Yayriğan pak kšŋüllärgä qayğu çškti.

Jiraq qildi bizni kelin siŋlimizdin,
Çin jüräktin sšygän äziz җenimizdin”.

Däp täsälla bärdi maŋa җananlirim,
Däpsändä bop qalğinida armanlirim.

– Siz jiqilğan küni bizlär zar jiğliduq,
Baş vraçqa tälmürüşüp, eğir tinduq.

Şipakarlar hämdärt bolup, kšz açtiŋiz,
Yänila şu nävrilärdin sšz açtiŋiz.

Ğäm-qayğudin quriğanda maҗaliŋiz,
Zäpirandäk sarğaydi, ana, җamaliŋiz…

“Därdiŋiz bäk eğir, ana” dedi dohtur,
Öz oğlumdäk täşvişimni yedi dohtur.

Bäk oylimaŋ, hämmidinmu yaman qayğu,
Huşnut jürüŋ, җan azavi haman qayğu.

Yaşanğansiz, jüräkkä küç çüşsä täkrar,
Bilip qoyuŋ, heçbir dava qilmaydu kar, –

degänliktin, ändi bäkmu oylimaymän,
“Huda!” däymän, äziz җanni horlimaymän…

***
Hullas, dohtur, altä qizim yšläk boldi,
Sšzi – mälhäm, mehri ularniŋ quvät boldi.

Qizlirimniŋ ihlasidin sšyündüm män,
Sağlam šmür, bähit tiläp, kšyündüm män.

Bir keçip, bir käçmisämmu gunayidin,
Oğlum kätmäs, va hässäna, hiyalimdin…

8.
“Kimdur seni täminligän bu vaqiä bilän?”
Däp sorisaŋ, yazay şuni äsli bilän.

“Säyahätniŋ” aldida, käŋ yol boyida,
Avtobuslar turar qatar oŋ-solida.

“Almuta vä Esik” degän avtobus häm
Öz yoluvçi-säyyahlirin qilatti җäm.

Kelip äşu avtobustin orun aldim,
Nimşehitniŋ äsärigä näzär saldim.

Ariliqta bäş-on minut štmäy häyäl,
Aldimdiki orunduqqa ikki ayal.
Oltirişti uyğurğa has sülkät bilän,
Bir-birsigä bäk tüzütlük ippät bilän.

Salamlişip, hal soraşti bir-biridin,
Һär ikkisi çiqqinidäk šz hilidin.

Mälum boldi hanimlarniŋ gäp-sšzidin,
Biri ekän «Qizil Ğäyrät» yezisidin.

“Azatliq” ekän birsi bu hanimlarniŋ,
Özliri-uz, gäp-sšzi tüz ayimlarniŋ.

İkkilän šz yurtlirini mädih ätti,
Biri “kšrkäm” desä, birsi – “gšzäl” dätti.

Uyğurğa has ta äzäldin särämҗanliq,
Һoylisi gül, koça-koyi bağ-bostanliq.

Hoşnilar šm, ähli yurtmu bolğaç iҗil,
Äl turmuşi bayaşätliq štär siҗil.

Millätlärniŋ täğdiri – bir, dostluq bilän,
Ötär vaqit jilnamisi huşluq bilän.

Deyişkändä ikki hanim novät bilän,
Oltarğandäk boldum goya sšhbät bilän.

9.
Ariliqta bir äsnaliq süküt çškti,
Yaşliq ayal bir “uh” bilän halin tškti.

– Sizgä mälum, hazir turmuş bäkmu kšrkäm,
Ämgäk qilğan härbir kişi ärkin, hur häm.

İlmu-hünär sšygänlärgä täläymu yar,
Һalal mehnät – ärlär üçün çin iptihar.

Bäzilär şu şat turmuşin väyran qilur,
Sšygän yari, pärzäntlirin särsan qilur.

Mundaq insan çin sšygüdin qädrin bilmäs,
Äҗdadiniŋ izgü nami – äslin bilmäs.

Mana buniŋ bir misali – meniŋ oğlum,
Altä qizğa täŋ qilmiğan җenim oğlum.

“Öydin qaçqan sazändini» äslätti u,
Adimiylik qimmitini päslätti u.

Qoşmaq nävrä, kelinimni taşlap kätti,
Adämsüpät bir hazazul başlap kätti.

Uniŋ äsli siz turuşluq yezidinmiş,
Ezitquluq, sätäŋliktä bäd qiliqmiş,

Aŋlişimçä, üçbaliliq haniş emiş,
Taş jüräkni eritqidäk qaltis emiş.

Һärqandaq är qutulmasmiş җadusidin,
Mäptun qilip eytqan ahu-nalisidin.

Ottuz yaşta üç nekaliq bolğan ekän,
Qäd-qamiti äpsun bilän tolğan ekän.

Bu däҗҗalniŋ avraşliri täsir bolup,
Kätkän oğlum uniŋğa qul-äsir bolup.

Pak sšygüniŋ qäst düşmini bu tälvilär,
Länät degäy iblislarğa häq bändilär!

10.
Rasa bir ay yattim kesäl karivitidä,
Aq halatliq esil җanlar yarliğida.

Һäsrät bilän işik taman qarap yattim,
Ötkän saat-künlirimni sanap yattim.

Jüräk parä, kšzümdin yaş tohtiğan yoq,
Äpsus, oğlum birär qetim yoqliğan yoq.

Kälmidi u, kšyünmidi – ğäm yemidi,
“Gunayimni käçür, ana!” häm demidi.

Һässilidi vuҗudumda piraqlirim,
Öçti bolğay ümütvarliq çiraqlirim.

Däymän yänä: haman bir kün äqlin tapur,
Öz šyigä qaytip qayta, bähtin tapur.

Altä qizğa täŋ qilmiğan dilbändim u,
Hudadin çin tiläp tuqqan pärzändim u.

Jüräk paräm – yahşi bolsun, yaman bolsun,
Nädä jürsä, äl qatari aman bolsun!
***
Äşu muşpiq ana ahi bolup äläm,
İztirapta bu qolumğa aldim qäläm.

Kimki alsa anilarniŋ duasini,
Tonuydu u šz äslini, Hudasini.

Äy pärzändim iblis yolin besip štmä,
Anilarniŋ niҗat yolin kesip štmä!

Anilardin – mehrivanliq häm inayät,
Aŋa tämsil Şuŋqar pütkän bu hekayät.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ