Tävärrük ailiniŋ çiriği

0
572 ret oqıldı

Bu çoŋ häm iҗil-inaq, bärikätlik dästihini jiğilmaydiğan, yarkäntliklär çoŋqur hšrmät-iltipat bilän tilğa alidiğan ailä. Yarkäntliklär deyiş bilänla çäklängänlik azliq qilidu. Җumhuriyitimizniŋ җay-җayliridin, hätta hoşna Qirğizstan, Özbäkstan qatarliq dšlätlärdin bu jutqa qädäm täşrip qilğan mehman-larniŋmu bu šydä pat-pat beşi qoşulidu. Bu täbiiy halät, älvättä. Çünki Yarkäntniŋ şänini kštirip, abroy-atiğini aşurup kelivatqan aililärniŋ biri mana moşu qutluq därgah.

Yeqinda «Uyğur avazi» gezitiniŋ җankšyäri, fotojurnalist Tursunmähämmät Mäşürov ikkimizmu bu šyniŋ mehmini bolup qalduq. Sävävi, jutniŋ tävärrük anisi atalğan Sahibҗamal haҗim Һasanova tohsän yaşqa tolğan ekän. Täbrikläp, ikki eğiz illiq lävzimizni izhar qilişni häm insaniy, häm pärzäntlik borçimiz däp bilduq. Aniniŋ hekayisi jiraqtin, yäni Ösäk vadisiniŋ štkän äsirniŋ ottuzinçi jilliridiki hayat näpäsidin başlandi.

S.Һasanova 1922-jili 1-oktyabr' küni moşu Yarkänt şähiridä duniyağa kälgän. Ata-anisi Rähimҗan bilän Büviheliçäm äşu jillarniŋ šlçimi bilän hesapliğanda, savatliq häm aŋliq adämlärdin bolğan ekän. Sahibҗamal ana şähärdiki S.Kirov namidiki (hazirqi H.Һämraev namidiki — N.Ä.) uyğur mäktividä tähsil kšridu. U mäzkür bilim därgahida milliy sän°itimiz beğiniŋ bulbuli bolğan Qazaqstan häliq artisti Roşängül İlahunova bilän bir partida oltarğan ekän. U däqiqilärni äsläşniŋ šzi bir ğenimät. Maqalä qährimaniniŋ sinipta däsläpkilärdin bolup komsomol sepigä qobul qilinğanliği —  uniŋ oquşta älaçi, tärtiptä ülgilik bolğanliğidin deräk beridu. Äşu jilliri birär aliy oquş orniğa çüşüp, oquş imkaniyitimu bar edi. Amma, täğdir šz hškümini çiqiridudä, keyinki hayat yoli başqiçä yšnilişkä çüşidu. Bu uniŋ Tursun isimliq jigit bilän tonuşup, yultuziniŋ qoşulğanliği bilän munasivätlik edi. Sšz ara eytip ketiş keräkki, Sahibҗamal aniniŋ qeyinatisi Üsüvahun Yättisudiki däsläpki militsionerlardin bolğaçqa, «Üsüvahun melis» atilip kätkän ekän. Tursun aka äynä şu ata izi bilän meŋip, jutniŋ hatirҗämligini saqlaş yolida içki işlar organlirida işläydu. Hizmät babi bilän uniŋğa Çonҗa, Qirğizsay, Bšrlitšbä, Çeläk yezilirida, Talğir vä Almuta şähärliridä boluşqa toğra kelidu.

— U bir eğir zamanlar edi. Bir täräptin kämbäğälçilik, yänä bir täräptin änsizçilik yeğip turğan päytlär. Stalinniŋ şähsigä siğinişi aqivitidä täqipläşlär ävҗigä çiqqan 1938 — 1940-jilliri Tursun akiŋiz Moskvadiki aliy NKVD mäktivigä oquşqa kätti. «Hudayim aman kelişini nesip qilğaysän» däp, ikki jilni täşviş-tählikä bilän štküzdüm. Oquşni tügitip kälgändin keyin, militsiya hadimi süpitidä ämgäk paaliyitini başliğan akiŋiz dšlät behätärligi komitetiğa işqa yštkäldi. Qatardiki hadimdin komitet başliğiniŋ orunbasari häm başliği lavazimiğiçä kštirilip, mayor unvani bilän istipağa çiqti. Mana şuniŋdin keyinla kšŋlimiz orniğa çüşüp, hatirҗäm hayat käçürüşkä başliduq, — däp štmüşni äskä aldi ana.

Biraq Tursun akiğa tartqan җapa-mäşäqätliriniŋ halavitini kšrüşkä nesip bolmiğan ekän. U istipağa çiqip, bir qatar mähkimä-täşkilatlarni başqurup, 1970-jili bari-yoqi 56 yeşida duniyadin štüptu.

— Bäş bala bilän qelip, qatarğa qoşqiçä az җapalarni tartmidim, — däp hatirilirini davamlaşturdi Sahibҗamal ana. Umumän, häliqniŋ turmuşi nahayiti eğir edi. Tursun akiŋiz adämlärgä tolimu mehrivan bolidiğan. Birdä Bšrlitšbigä barğinida, bir šydä ailä äzaliriniŋ quruq kepäk bilän ğizalinivatqinini kšridu. Därhal šygä kelip, bosuğidin atlişi bilänla «Sahi, šydä nemä bar? Ävu beçarilärniŋ halini kšrüp, jüräk-bağrim ezilip kätti» degän petiçä, yerim mişkap un bilän bizäçä šsümlük meyini heliqi ailigä apirip bärgänligi helimu yadimda. Rämätlik bilän barğan yärlirimizdä uçratqan yoqsullar bilän jitim-yesirlardin barimizni ayimay šttuq. Minnät ämäs, hazir oğlum Qährimanmu, qizim Klaramu qolidin kelişiçä yardämgä muhtaҗ adämlärgä qol uçini sozup kälmäktä. Bu — ularğa atisidin miras qalğan aliy päzilät.

Öz hayatini pärzänt tärbiyisigä, jutdaşliriğa päqätla yahşiliq qilişqa beğişliğan Sahibҗamal ana 2004-jili qizi Klara, kelini Şakuräm bilän Һärämgä berip, häҗ säpirini ada qilip käldi. Bügünki kündä juttiki här qandaq muhimlar bu nuraniy anisiz štmäydu. Qäyärgä barmisun, orni šyniŋ tšridä, çoŋ-kiçikniŋ hšrmät-ehtiramiğa sazavär.

Sahibҗamal Һasanovaniŋ hayat yoli toğrisida sšz qilğanda, monu bir räqämlärni kältürüp štmäskä bolmaydu. Nuraniy ana bäş pärzändini aliy mälumatliq qilip qatarğa qoşup, bügünki kündä nävrä-çävriliriniŋ oquşinimu diqqät-märkizidin çiqarmay kälmäktä. Äynä şuniŋ nätiҗisidä 15 nävriniŋ hämmisi aliy oquş orunlirini tamamlap, här hil sahalarda işlävatidu. 35 çävrisiniŋmu aldi diplomluq mutähässislärdin bolup yetilip çiqti. Qalğanliri bolsa, ottura mäktäplärdä äla bahalarğa oqumaqta. Zeräk-ältäk šsüvatqan 2 ävrisidinmu momisiniŋ ümüti zor.

— Moşu yaşqa kälgiçä beşimizdin talay issiq-soğ štti. Huda halap, hazirqidäk bähitlik turmuşqa yättuq. Buniŋda, älvättä, mustäqil elimizni başqurup kelivatqan dana Prezidentimizniŋ tšhpisi zor. Zaman teç, äl-jut aman bolğay, ilahim, däp aliqanlirini yeyip, dua qildi ana sšhbitimiz ahirida.

Öz novitidä bizmu tävärrük aniniŋ yeşiğa yaş qoşulup, hatirҗäm šmür sürüşigä tiläkdaşliq bildürüp, hoşlaştuq.

Nurähmät ÄHMÄTOV. 

Yarkänt şähiri.

 

SÜRÄTLÄRDÄ: 1. S.Һasanova — bügün. 2. Buniŋdin yerim äsir ilgiri ailisi bilän.

Tursunmähämät Mäşürov çüşärgän vä maqalä qährimaniniŋ arhividin elinğan sürätlär.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ