Muällim, buhgalter, ahiri… dietolog

0
57 ret oqıldı

Bähtişat SOPİEV,
«Uyğur avazi»

Ğunçäm Mähpirova šzidiki oşuq salmaqni yoq qiliş üçün käspini šzgärtti. Ahirqi käspi uniŋğa şšhrät elip käldi. Һazir uni tonumaydiğanlar kamdin-kam. Ğunçämniŋ yardimi bilän 4 miŋğa yeqin adäm oşuq salmaqtin qutuldi. Һazir u yänä ikki miŋdin oşuq heridar bilän işlävatidu. Oşuq salmaqtin qutulğanlarniŋ arisida uyğurlarğa tonulğan şähslärmu bar. Ular kimlär? Oruqlaşniŋ siri nemidä vä başqimu soallarğa җavap eliş niyitidä biz Ğunçäm Mähpirovani sšhbätkä җälip qilğan eduq.– Ğunçäm, hatalaşmisam, siz pärhizgä (dieta) oltirişni šziŋizdin başlidiŋiz…
– Durus. Aval biz, «pärhiz» bilän «durus tamaqlinişni» ayrivelişimiz keräk. Män käspim boyiçä muällim, andin buhgalter bolup işlidim. Yaşliğimda oşuq salmaqniŋ därdini tartqinimni yahşi bilimän. Salmiğim, yoşurmaymän, 75 kilogrammğa yätti. Oşuq salmaqtin qutuluş üçün aldi bilän yeŋiqi siz degän pärhizgä oltardim. Künigä üç vaqliq greçka yäp, sport bilänmu şuğullandim. Һeçbir nätiҗä bärmidi. İnternet torliriğa kirip, oruqlaşniŋ qir-sirlirini üginişkä başlidim. Ahiri taptim. Bizgä pärhizgä oltiriş ämäs, durus tamaqliniş keräk ekän. İşinämsiz, 5 ayda 20 kilogramm salmaq taşlidim.
– Qandaq?
– Bu sir. Sšhbitimiz tehi ändi başlandiğu. Uniŋdin kšrä, män šz täҗribämni başqilarğa qandaq ügättim, şu häqqidä soraŋ.
– Maqul, sizçä bolsun.
– İnternetta šzämniŋ mähsus sähipämni eçip, durus tamaqlinişqa başqilarni dävät qildim. Başta 1-2 adäm bilän iş elip bardim. Paaliyitim bir häptiniŋ içidila šz nätiҗisini berişkä başlidi. Keyin ularniŋ sani 5kä yätti. Birinçi marafonimni äynä şu bäş adäm bilän štküzdim.
– «Marafon» deginimiz nemä?
– Heridarlirimni jiğip, ular bilän sšhbät štküzimän. Һärkim šziniŋ ähvalini sšzläp beridu. Salamätligi, šzini his qilişi vä başqilar häqqidä sšzlişimiz. Marafonniŋ paydisi, heridarlirim bir-birigä qarap, šzara musabiqigä çüşidu. «Män seniŋdin qalattimmu?» däydiğanlar barğu.
– Oşuq salmaq asasän qaysi käsip egiliridä kšp uçrişidekän?
– Һämmä käsip egiliri bar. Semizliq adäm tallimaydu. Heridarlirimniŋ arisida kündä җismaniy ämgäk qilip turup, oşuq salmaqniŋ därdini tartivatqanlarmu yetärlik. Yänä qaytilaymän, bu päqät durus tamaqlanmiğanliqniŋ aqiviti. Hälqimizgä tonulğan riyasätçilär Bähitҗan Savurҗanov bilän Murat Äysarov maŋa muraҗiät qildi. Bular toy-tškünlärdä riyasätçilik qilğanda 5-6 saat häliqniŋ aldiğa çiqip sšzläydu. Tamaq yäydiğanğa vaqti nahayiti qis. Pursät bolğandila, toyup yävalidu. Bolmisa toy pütkändä, mäsilän, yaşlar keçiligidin keyin yäni tün yerimida ğizalinidu. Bähitҗanniŋ eytip berişiçä, toydin çiqip, kavap, käynidin gšşnan bolsa, unimu yegän. Qosaq toyup, herip-eçip kelip, šzini bilmäy uhlaydu. Bu äsli durus ämäs. Adäm balisi tamaq yäp bolğandin keyin üç saat härikät qilişi lazim. Tamaq siŋip bolğandin keyin uhlaş keräk. Siŋmigän tamaq adämniŋ içidä sesip, çirip semizliqqa elip kelidu.
– Bähitҗanni kšz aldimğa kältürüvatimän. Sävävi u helila salmaq «jiğivalğan» bolsa keräk…
– U maŋa 130 kilogramm salmaq bilän käldi. Altä ayniŋ içidä 88 kilogrammğa çüşüp qaldi. Murat bolsa, 107 kilogramm salmaq bilän kelivedi, hazir 77 kilogramm. Kšrsätküçlär yaman ämäs. Rast, Bähitҗanniŋ çidimiğan päytliri boldi. Birdä maŋa telefon qilip: «Һädä, män toyda edim, çidimayvatimän, tamaq yävälaymu» däydu.
– Sšzüŋizni bšlüvetäy, mänmu şuni sorimaqçi edim. Moşundaq qiynalğan päyttä nemä qiliş keräk?
– Su içiş keräk. Eytmaqçi, suniŋmu paydisi kšp, uni pat-pat içip tursa, ziyan bolmaydu.
– Siz yäydiğan tamaqni eytmayvatisizğu…
– Ätkänçay, tonurnan, läŋmän, manta, çšşürä ohşaş taamlardin vaqitliqçä baş tartiş keräk.
– Bu biz, uyğurniŋ, qeniğa siŋgän taamlarğu, ulardin qandaq baş tartimiz?
– Män sizgä vaqitliqçä dedimğu. Suda, hoda pişirilgän kala, at, tohu, beliq gšşlirini kšpiräk, az-azdin, vaqti-vaqtida yäp turuş keräk. Kšktat, yäl-yemişlarniŋmu paydisi kšp. Süt mähsulatlirimu ziyan bolmaydu. Bu yärdä gäp päqät, oşuq salmaqtin qutuluş ämäs, aldi bilän salamätlikni oylaş keräk. Oşuq salmaqniŋ adäm salamätligigä ziyini nahayiti kšp. Maŋa kälgänlärniŋ kšpçiligi bir häptiniŋ içidila šzliriniŋ säl yeniklişip qalğanliği, yahşi uhliğanliği häqqidä eytişidu. Säkkiz häptä bolğanda birinçi mävsüm ayaqlişidu. Bu päyttä šzgiriş kädimkidäkla bayqilidu. Aşqazan kiçikläp orniğa çüşkändin keyin bayiqi siz eytqan taamlarni az-azdin istimal qilişqa bolidu. Älvättä, vaqti-vaqtida norma bilän istimal qiliş keräk.
– Sizgä yezidin kelip muraҗiät qilidiğanlar barmu?
– Soaliŋizni çüşändim. Älvättä, bar. Çonҗiliq bir qiz 109 kilogramm salmaq bilän muraҗiät qildi. Һazir 63 kilogrammğa çüşüp qaldi. Yezidikilärniŋ änsiräydiğini «siz yezip bärgän taamlarni yezidin tapalaymizmu?» däp ändişä qilidu. Һazir bu mäsilidä heçqandaq problema yoq. Almutida qiş-yaz setilivatqan pomidor yaki tärhämäkni yezidinmu tepişqa bolidu. Gülqaq, kişmişlärniŋ orniğa adättiki šrük yaki alminiŋ qeqini yeyiş keräk.
– Durus tamaqliniş arqiliq israpçiliqqimu yol qoyulmisa keräk…
– Älvättä. Özämniŋ ailisini misalğa kältüräy. Burun eyiğa 5 litr su may aran yätkän bolsa, hazir 1 litr işlitimiz. Ätkänçay, tonur nanni seğinğandila yäydiğan bolduq. Durus tamaqlinişniŋ adäm balisi üçün paydisi kšp. Һärkimniŋ täğdiri päqät šziniŋ qolida.
— Sšhbitiŋizgä rähmät.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ