Kitapliri sirdişiğa aylanğan

0
74 ret oqıldı

Mälumki, adäm balisiniŋ äŋ çoŋ utuqliriniŋ biri — bilim. Äsirlär davamida toplanğan bilimni äҗdatlirimiz ävlatliriğa däsläp eğizçä, keyiniräk, yäni yeziq käşip qilinğandin keyin, kitaplar arqiliq qaldurğan. Kitap insaniyät täräqqiyatiniŋ, tarihiniŋ jilnamisi, altun ğäznisi.

Yoldaş MOLOTOV,
«Uyğur avazi»

İlgiri sabiq Keŋäş İttipaqiniŋ ahalisini “Duniyada äŋ kšp kitap oquydiğan häliq” däp etirap qilatti. Һäqiqätänmu, bizniŋ ävlat üçün kitapniŋ qädri alahidä bolidiğan. Klassik yazğuçi-şairlarniŋ kitaplirini setiveliş bu yaqta tursun, hätta, oquş üçün kitaphanilarda novättä turuşqimu toğra kelidiğan. Adämlär kšpiräk qimmät bahaliq җihazliri bilän ämäs, jiqqan kitapliri bilän mahtinatti. «Kitap —bilim buliği» degän şiar hämmigä ortaq edi. Һazirqi kündä yaşlarniŋ kitapqa bolğan qiziqişiniŋ tšvänläp ketivatqanliği heçkimgä sir ämäs.
Bu maqalini täyyarlaş aldida män uzun jillar davamida hazirqi Milliy kitaphanida (ilgärki Puşkin namidiki kitaphana) işligän, millätpärvär insan Saniyäm hädä Aznibaqievağa yoluqqan edim.
— Män hayatimni kitapsiz täsävvur qilalmaymän, — däydu Saniyäm hädä. — Apam rämiti kiçik vaqlirimizda kündä bizgä kitap oqup beridiğan. Keyin yezişni, oquşni ügängändin keyin šzämniŋ qolidin kitap çüşmäydiğan boldi. Mäktäptä, adättä, biz qançä kitap oquğanliğimiz bilän mahtinattuq. Şuŋlaşqa bolsa keräk, šzämmu bir nemilärni yezişni yaqturattim. Jurnalist boluşni arman qilattim.
Şu säväptin u mäktäpni yahşi bahalarğa tamamlap hšҗҗätlirini heç oylanmastinla QazDUniŋ jurnalistika fakul'tetiğa tapşuridu. Äpsus, oquşqa çüşälmäy, Malivay ottura mäktividä çoŋ pioner yetäkçisi bolup işqa orunlişidu. Älvättä, bilimgä degän iştiyaqi zor Saniyäm hädä puhta täyyarlinidu häm kelär jili hšҗҗätlirini Almutidiki Qizlar pedagogika institutiniŋ «Kitaphan işi» fakul'tetiğa tapşuridu.
Bu fakul'tetqa kelişimgä, yänila şu kitapqa bolğan iştiyaq säväp boldi, — däydu Saniyäm hädä şu künlärni äsläp. — “Özäm här küni kitaplar arisida bolimän, haliğan kitavimni oquymän” däp arman qilattim. İkkinçidin, şu jili mäzkür institutta emtihanlarni uyğur tilida Murat Һämraev bilän Büvihan Älahunova qobul qildi. Yolum bolup, şu jili oquşqa çüştüm.
Mäzkür bilim därgahini utuqluq tamamlap, u ämgäk paaliyitini Puşkin namidiki kitaphanida başlaydu. Bilimlik, işlämçan häm idräklik yaş qiz qisqa vaqit içidä işdaşliri bilän til tepişip, ilğarlar qatarida tilğa elinişqa başlaydu.
Bu kitaphana җumhuriyitimizdiki äŋ çoŋ kitaphana, — däp äsläydu u. — İşqa kelip, birinçi novättä, moşu yärdä saqlinivatqan uyğur şair-yazğuçiliriniŋ kitaplirini rätläşkä kiriştim. Kitaphaniniŋ barliq arhivlirida oltardim. Älvättä, kitaplar nahayiti nurğun ekän. Ularniŋ hämmisini toplap, kitaphana işiniŋ qaidilirigä muvapiq rätläp çiqtim. Şu ämgäklirim tüpäyli elimizniŋ çoŋ kitaphanisida “Uyğur bšlümi” eçildi. Män şu bšlümni başqurdum. Bšlümdä päqät uyğur şair-yazğuçiliriniŋ ämgäklirila ämäs, şundaqla härhil tillarda uyğurlar häqqidä yezilğan härqandaq ähbaratni topliduq. Umumän, jigirmä basma tavaq kšlämida material jiğdim. Uniŋdin taşqiri Uyğur teatri toğriliq kitap çiqarduq. Kitaphana mudiriniŋ ruhsitini elip, yazğuçi Qurvan Tohtämov ikkimiz mähsus qoymiğa kirişkä muyässär bolduq. Bu yärdä ilgiri latin yeziğida näşir qilinğan uyğur şair-yazğuçiliriniŋ kitapliri bar ekän. Bularniŋ hämmisini tätqiq qilişni qolğa almaqçi bolğan eduq. Amma, ayrim säväplärgä bola, uni ahiriğa çiqiriş mümkin bolmidi. U materiallar hazirmu boluş keräk. “Uni davamlaşturimiz” degüçilär tepilsa, märhämät, bu işni qolğa alsa bolidu. Moşu işlirimiz tüpäyli, elimizdiki äŋ çoŋ kitaphanida “Uyğur bšlüminiŋ” işi yolğa qoyuldi. Buni män işäşlik eytalaymän häm mahtinalaymän.
Keyiniräk Saniyäm Aznibaqieva biraz vaqit M.Ävezov namidiki Qazaq drama teatrida muhärrir bolup işlidi. Keyin Murat Ähmädievniŋ täklivi bilän Uyğur teatriniŋ Ädäbiyat bšlümini başqurdi. Qiziq yeri, u jilliri teatrniŋ barliq programmiliri, afişiliri rus tilida yezilatti. Ädäbiyat bšlüminiŋ yeŋi rähbiriniŋ täşäbbusi bilän elanlar, programmilarniŋ barliği uyğur tilida yezilidiğan boldi. Saniyäm hädä teatrda iҗadiyätkä alahidä kšŋül bšlüşkä başlidi. Rejisser Äkräm Ähmätov bilän birliktä türk dramaturgi İsmet Һšrmizliniŋ «Çätällik» p°esisini, Muhit Һezimovniŋ diplomluq işiğa qazaq yazğuçisi Sultanäli Balğabaevniŋ «Qiz jigirmigä tolğanda» spektaklini tärҗimä qilidu. Uniŋdin taşqiri, Uyğur teatriniŋ paaliyiti häqqidä turaqliq räviştä gezitlarğa maqalilar yezip turdi. Radio vä televiziya üçünmu materiallar täyyarlidi. Andin 1998-jildin başlap ta hšrmätlik däm elişqa çiqqiçä, җumhuriyätlik ilmiy-tehnikiliq kitaphanida bšlüm başliği bolup işlidi.
Һayatiŋizda qançilik kitap oqupsiz? — däp soridim hädimizdin sšhbätara.
Rus, qazaq klassik şair-yazğuçiliriniŋ barliq kitaplirini oqup çiqtim, — dedi u. — Älvättä, uyğur yazğuçiliriniŋ kitapliri bolsa, meniŋ üçün qimmätlik näşirlär. Nurğunliğan şair-yazğuçilarniŋ šz qoltamğiliri bar kitapliri kitaphanamniŋ tšridä saqlaqliq. Sinipdişim, heli märhum Abdumeҗit Dšlätov bilän yeqin arilişip šttüm. Şähsän šzäm İliya Bähtiyaniŋ şeirlirini nahayiti yahşi kšrimän. Һazir kšzüm «herip» qalğan ohşaydu, kitap oquş säl qiyin bolup qaldi. Biraq moşu künlärdimu uyğur şair- yazğuçiliriniŋ kitaplirini setivelişqa tirişimän. Esiŋlarda bolsa, ilgiri soğa süpitidä kitap täğdim qiliş än°änisi moҗut edi. Äpsus, hazir yaşlirimiz kitapniŋ qädrini bilmäydu. Bäzidä nävrilirimgä kayip ketimän. Qaysi tilda halisa, härqandaq kitapni tepip oqusa bolidiğan zamanğu hazir. Män juqurida eytip šttümğu, kiçigimizdinla apam bizgä kitapqa bolğan iştiyaqni oyğatqan edi. Moşu iştiyaq meniŋ käspimgä aylandi, şu arqiliq hayatta ornumni taptim. Һazir štmüşimgä näzär taşlisam, hayatim behšddä štmäptu. Älvättä, hämmä närsä täl-tšküz boldi däp eytalmaymän. Dadimiz yaş vapat bolup kätkändin keyin bizni hämmä täräptin yšligän apam bilän inim Mirğiyas boldi. Täğdirniŋ yazmişini qarimamsiz, 2012-jili qizim Kamila paҗiälik vapat boldi. Bir jil ilgiri bolsa, tuyuqsiz inim Mirğiyastin ayrilip qaldim. İnim, biz, qerindaşliriniŋ, tağdäk yšlänçisi bolidiğan. İkkimiz muŋdaş-sirdaş bolup šstuq. Ularni kinigändä yänila kitaplirimni qolğa alimän. Һazir kitaplirim sirdişimğa aylandi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ