«Uyğur yaşliriniŋ paaliyätçanliği aşmaqta»

0
146 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV,
«Uyğur avazi»

Һämmimizgä mälumki, 2019-jil Qazaqstanniŋ Tunҗa Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ täşäbbusi bilän «Yaşlar jili» däp elan qilindi. Şuniŋğa munasivätlik hazir elimizdä yaşlarğa beğişlanğan çarä-tädbirlär kšpläp štküzülüvatidu. Älvättä, qazaqstanliq uyğur yaşlirimu bu işlarda paaliyätçanliq kšrsätmäktä. Bolupmu Qazaqstan Uyğur Yaşliri Birligi (QUYaB) ämälgä aşuruvatqan işlar nurğun. Uniŋdin taşqiri biyil QUYaBniŋ qurulğiniğa 20 jil toluvatidu. Şu munasivät bilän QUYaB räisi, QHA äzasi Rustäm Häyrievni sšhbätkä täklip qilduq.

— Rustäm, QUYaB qandaq quruldi vä uniŋ mähsiti nemilärdin ibarät boldi?
— Qazaqstan Uyğur Yaşliri Birligi 1999-jili täşkil qilindi. Qoşumçä qilsam, biyil elimizdä Elbası Nursultan Nazarbaevniŋ täşäbbusi bilän «Yaşlar jili» däp elan qilindi häm bizniŋ täşkilatniŋ qurulğiniğa 20 jil toldi. Buni mälum däriҗidä rämzlik desäkmu bolidu. Bu täşkilat regionalliq җämiyätlik täşkilat süpitidä räsmiy tirkälgän, šziniŋ nizamnamisi bar, šz aldiğa paaliyät jürgüzüş hoquqiğa egä. Täşkilatniŋ asasiy väzipisi — yaşlar arisida mädäniyätni täräqqiy ätküzüş, sport, häyrihahliq çarä-tädbirlärni ämälgä aşuruş, yärlik vä çätällik fondlar häm җämiyätlik täşkilatlar bilän hämkarliq ornitiş.
QUYaB yaşlarni paal hayat käçürüş, җämiyätlik işlarğa җälip qiliş, vätänpärvärlik rohida tärbiyiläş, yaşlarniŋ milliy än°änilirimizgä, tarihimizğa, sän°itimizgä, sportqa bolğan qiziqişini aşuruş mähsitidä täşkil qilinğan. Täşkilatni paaliyätçan yaşlar qurğan edi. Һazirmu şundaq yaşlar işlävatidu.
Täkitläş lazimki, moşu jillar içidä täşkilatni härhil şähslär başqurdi. Ularniŋ bäziliriniŋ zamanğa layiq kšzqaraşliri boldi, bäziliriniŋ pikirliri җämiyitimiz üçün çüşiniksiz peti qaldi. Biraq asasiy mähsät birla boldi, yäni yaşlarni zamanğa layiq işläşkä ügitiş, җämiyätlik işlarda paaliyätçanliğini aşuruş. Bu jillar içidä šz milliti, mädäniyiti üçün kšyüngän, hälqiniŋ keläçigigä bepärva bolmiğan yaşlar täşkilatta işlidi. Һazir ularniŋ yeşi çoŋ bolup qalğaçqa, täşkilat äzaliri ämäs. Şuniŋğa qarimay, ular bizgä dayim mäslihätlirini berip turidu.
— Özäŋ bu täşkilatqa qandaq käldiŋ?
— QUYaBqa män 2010-jil käldim. Kelişimniŋ šzi qiziq boldi. U vaqitta moşundaq täşkilatniŋ bar ekänliginimu bilmättim. Män šz aldimğa çoŋ bir käç uyuşturğan edim. Käç uyğur muzıkisiğa beğişlandi. Şu käçkä 5400 adäm käldi. Uni setilğan biletlardin bilduq. Keyin uquşsaq, 1000din oşuq adäm zalğa siğmiğanliqtin talada qaptu. Bu nahayiti çoŋ çarä-tädbir boldi. Birnäççä kün štkändin keyin täşkilat väkilliri kelip, meni täklip qildi. Täşkilatta addiy äza süpitidä işimni başlidim. Keyin mädäniyät bšlümi başliğiniŋ orunbasari bolup saylandim. Şu päyttä täşkilatqa Ärkin Ähmätov rähbärlikkä käldi, män uniŋ orunbasari boldum. Ärkin Ähmätov täşkilatta islahatlarni başlidi. 2012-jili bolsa, biz җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi tärkivigä kirip, Qazaqstandiki uyğur yaşliriniŋ räsmiy väkiligä aylanduq. ҖUEM yenida yaşlarğa munasivätlik barliq işlarni ämälgä aşuruşqa başliduq. Şu jili täşkilatniŋ hesavat-saylam jiğini štüp, män QUYaB räisi bolup saylandim. Moşu yärdä şuni alahidä täkitläş lazimki, ҖUEM räisi Şahimärdan Nurumov QUYaBniŋ täräqqiyatida çoŋ rol' oynidi.
— ҖUEM yenida paaliyitiŋlarni nemidin başlidiŋlar?
— İşimizni nizamnamigä muvapiq täşkilat qurulumini rätkä kältürüştin başliduq. On komitet quruldi – mädäniyät, sport çarä-tädbirlirini štküzüş, oquğuçilar bilän işläş, studentlar, ähbarat vasitiliri bilän işläydiğan, häyrihahliq işliri boyiçä, hškümätlik ämäs täşkilatlar bilän hämkarliq, ädliyä, grajdanliq birlik sahasidiki işlar boyiçä, regionalliq täräqqiyat boyiçä komitetlar täşkil qilindi. Şuniŋğa muvapiq işlirimizniŋ planini tüzduq. Şähärdä vä vilayätlärdä işlirimizni başliduq. Uniŋdin taşqiri җumhuriyät däriҗisidiki çarä-tädbirlärgä paal qatnaştuq. Һazir Qazaqstan boyiçä on bäş şšbimiz bar, ularğa 104 adäm äza.
— Etirap qilişimiz keräkki, hazir uyğur yaşliri җämiyätlik işlarda passiv. Şu җähättin qariğanda, işni başliğanda ändişä bolmidimu?
– Biz ҖUEM tärkividä işni başliğanda altä äzarimiz bolğan. Aldimizda nurğun işlar turatti. Yaşlirimizni paaliyätçanliqqa çaqiriş üçün, bolupmu yeza yaşlirini aliy bilim elişqa ündäş üçün komanda jiğiş lazim boldi. Şular šzliriniŋ täҗribisi arqiliq yaşlarğa ülgä boluşi haҗät edi. Biz paaliyätçan yaşlarni toplaşqa başliduq. U päyttä QUYaB toğriliq mälumat az edi. Özimizni tonutuş üçün çoŋ çarä-tädbirlärni qolğa alduq. Һärhil mavzularda käçlärni, häyrihahliq kontsertlarni uyuşturduq, şähärlik vä җumhuriyätlik aktsiyalärgä qatnişişqa başliduq, İnternetta portal açtuq vä hakazilar.
Pursättin paydilinip, bizni şu vaqitta qollap-quvätligän «Uyğur avazi» gezitiğa täşäkkür izhar qilmaqçimän. Gezitta bizniŋ paaliyitimiz turaqliq räviştä yorutulup turdi. Şundaq işlar arqiliq yaşlarni җälip qilip, komanda jiğduq. Millitimiz keläçigigä bepärva qarimaydiğan yaşlirimiz kšp ekän, ular täşkilatimizğa äza boluşqa başlidi. Turaqliq räviştä häptisigä bir qetim jiğin štküzüp, keläçäk planlirimizni muhakimä qilip turduq. Şuniŋdin keyin regionlarda işimizni başliduq. Nahiyälärdä kontsertlarni uyuşturduq. Muhimi, yeza yaşlirini җälip qilişqa muyässär bolduq. Äynä şular bizniŋ Çonҗa, Yarkänt, Talğir vä başqimu җaylardiki väkillirimizgä aylandi. Һazir elimizniŋ çoŋ şähärliridä täşkilat şšbiliri bar.
— Seniŋ pikriŋçä, uyğur yaşliriniŋ җumhuriyät miqiyasidiki paaliyätçanliğini aşuruş üçün nemä qiliş keräk?
— Meniŋçä, yaşlirimiz hizmät babida šsüştä җämiyätlik işlarniŋ istiqbalini vä ähmiyitini çüşinişi lazim. Rastini eytqanda, däsläptä bizmu buniŋğa ançila etivar bärmigän eduq. Biz päqät yaşlarni oyğitişni haliduq. Keyiniräk işimizniŋ ähmiyitini çüşinişkä başliduq. Buniŋda Qazaqstan hälqi Assambleyasi täripidin uyuşturulğan treninglar yardäm qildi. Uniŋdin taşqiri ҖUEM bizni qollidi. Yaşlarni elimizniŋ säyasiy hayatiğa җälip qiliş üçün umumiy qiyiliş nuqtilirini tepiş, yaşlarniŋ ehtiyaҗlirini çüşiniş haҗät boldi. Buniŋ bilän hškümätlik ämäs täşkilatlarmu häm dšlätmu şuğullandi. Һazir nurğunliğan yaşlar җämiyätlik işlarğa җälip qilinmaqta.
Täkitläş lazimki, Qazaqstan yaşliri bilimlik. Yaş alimlar, İT-mutähässislär šsüvatidu. Ularniŋ arisida uyğur yaşlirimu bar. Qiziq yeri, moşuniŋdin yättä jil ilgiri, yäni biz işimizni başliğanda, yaşlar sän°ätkar yaki sportçi boluşnila halatti. Çünki yaşlirimizniŋ pikriçä, şu arqiliq oŋay ahça tepiş, şan-şšhrätkä yetiş asan edi. Һazir yaşlar bilimlik mutähässis bolsaŋ, utuqqa yetişkä bolidiğinini yahşi çüşinidu. Şuŋlaşqa yaşlar bazardiki ehtiyaҗi juquri käsiplärni egiläşkä tirişivatidu.
— QUYaBniŋ җay-җaylardiki şšbiliri qandaq işlar bilän şuğullinivatidu?
— Juqurida eytqinimdäk, täşkilatniŋ çoŋ şähärlärdä vä bäzi ahaliliq punktlarda şšbiliri bar. Şular bilän štküzgän jiğinlirimizniŋ ayrimliriğa ҖUEM räisi Şahimärdan Nurumov qatnaşti. U bizgä eniq väzipilärni jüklidi. Һazir zamaniviy tehnologiyalärni paydilinip, onlayn jiğinlarni štküzüp turimiz.
— Sän QUYaBqa räis bolup saylanğandin keyin täşkilat işida nemä šzgärdi?
— Buniŋğa män ämäs, ätraptikilär baha beridu däp oylaymän. Meniŋçä, işimizda nurğun närsilär šzgärdi. Biz yaş sportçilarğa, şair-yazğuçilarğa, jurnalistlarğa, startaperlarğa mälum däriҗidä yardäm berişkä başliduq. İkki yüzdin oşuq yaşni iş bilän täminliduq. Pat-patla härhil mäyrämlärni, häyrihahliq aktsiyalarni, komp'yuter kurslirini vä festival'larni uyuşturimiz. Onkologiyalik ağriq bilän ağrivatqan balilarni çät ällärgä davalaşqa ävätiş üçün çoŋ häyrihahliq aktsiyalärni štküzduq. Bizniŋ ayrim äzalirimiz «Jaŋğıru jolı» yaşlar härikitidä räis vä räisniŋ orunbasarliri väzipilirini atquruvatidu. Şundaqla biz Qazaqstan hälqi Assambleyasi yenidiki «Jarasım» җumhuriyätlik yaşlar härikitini täşkil qilişta vä uniŋ işini җanlanduruşta kšp ämgäk qilduq. İҗtimaiy täminati naçar aililärdin qabiliyiti bar balilarğa aliy bilim elişqa, çät ällärgä oquşqa ävätişkä küç çiqarduq.
Juqurida eytqinimdäk, yaş tiҗarätçilär bilän muzakirilärni jürgüzüp, yaşlarni işqa orunlaşturduq. Һär jili imkaniyiti çäklängän, amma qabiliyätlik balilarni qollap-quvätläş üçün «Arman», «Ümüt» häyrihahliq aktsiyalirini štküzüvatimiz. Baqquçiliri yoq mštivärlärgä, Uluq Vätän uruşi veteranliriğa yardäm berivatimiz. Yaş startaperlarniŋ layihilirini ämälgä aşuruş üçün investitsiyalarni җälip qilivatimiz. Meniŋ şähsiy pikrimçä, QUYaBqa yeŋi komanda kälgändin keyin ähval iҗabiy täripigä šzgärdi däp oylaymän.
— Bu jil elimizdä «Yaşlar jili» däp elan qilindi. Şuniŋğa munasivätlik qandaq planliriŋlar bar?
— Biyilqi biz planliğan işlirimizniŋ hämmisi Yaşlar jili asasida štüvatidu. Uniŋdin taşqiri QUYaBniŋ qurulğiniğa 20 jil toluvatidu. Küzdä çoŋ çarä-tädbir štküzüşni planlavatimiz. Uniŋğa Mäҗlis deputati, ҖUEM räisi Şahimärdan Nurumov qatnişidu däp kütülmäktä. Moşu yärdä şuni alahidä täkitlişim lazimki, Şahimärdan Üsäyinoğli QUYaBniŋ paaliyitini toğra yolğa selişta kšp yardäm qildi. Täҗribisini yaşlarğa ügätti. Ändi tävälludimizğa munasivätlik štküzülidiğan çarä-tädbirgä kälsäk, uniŋğa QHAdiki säpdaşlirimizni täklip qilimiz. Moşu forum dairisidä täşkilatniŋ hesavat-saylam jiğinimu štidu. Һazir šzäm Taklimakan Network layihisini qolğa alğanliğim tüpäyli täşkilat räisligini säpdaşlirimniŋ birigä tapşurup beridiğan oyum bar.
— Sezniŋ pikriŋçä, hazir Qazaqstan yaşliri aldida qandaq väzipilär turidu?
— Yaşlar aldida turğan asasiy väzipä – mustäqil elimizniŋ parlaq keläçigi häm güllinişigä bar bilim-qabiliyitini, äqil-parasitini särip qiliştur. Һämmimizgä mälum, istiqbalda Qazaqstan duniyadiki 30 täräqqiy ätkän dšlät qatariğa kirişi keräk. Bu җähättinmu yaşlarğa җiddiy väzipilär jüklinidu. Bu yärdä ihtisatni, yeza egiligini, innovatsiyalärni täräqqiy ätküzüş lazim. Biz yeŋi tehnologiyalärni üginişimiz haҗät. Uniŋ üçün yaşlirimiz yahşi, süpätlik bilim eliş lazim. Elimizdä yaşlar üçün şarait yetärlik.
— Bügün yaşlarğa munasivätlik qandaq җiddiy mäsililär bar däp oylaysän?
— Män bu yärdä üç mäsilini kšrsitişni toğra kšrüvatimän. Birinçisi, bilim eliş. İkkinçisi, iş bilän täminläş. Üçinçisi bolsa, qolyetimlik turuşluq šy mäsilisi.
Rast, ilgiri bu mäsililär җämiyättä җiddiy turatti. Һazir dšlät täripidin moşu mäsililärni häl qiliş mähsitidä mähsus programmilar täyyarlandi. Biz moşu programmilarniŋ mahiyitini yaşlarğa çüşändürüvatimiz. Yaşlarniŋ asasiy väzipisi – riqabätkä qabil boluş. Bu çüşänçä ularniŋ säviyäsigä mäktäp partisidin başlap siŋdürülüşi haҗät. Ägär horunluq qilmay, mäktäptä yahşi oqusaŋ, aliy oquş orniğa grantqa çüşisän. Aliy oquş ornini äla baha bilän tamamlisaŋ, turaqliq iş ornuŋ bolidu. İş ornuŋ bolsa, «7-20-25» programmisi bilän turuşluq šygä egä bolisän vä hakazilar.
Öz hayatini yahşilaş härbir adämniŋ šz qolida, päqät horunluq qilmasliq keräk. Ägär sän qoşumçä җämiyätlik işlar bilän şuğullansaŋ, aldiŋda tehimu nurğun istiqbal eçilidu. Bu addiyla bir formula. Äŋ muhimi, җämiyättin šz ornuŋni tepişiŋ lazim.
— Sšhbitiŋizgä rähmät.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ